UNIVERZITET U SARAJEVU
PRAVNI FAKULTET
Korijeni i sistem – Šestojanuarska diktatura
SEMINARSKI RAD
Predmet:
Historija države Bosne i Hercegovine
Nastavnik:
Prof.dr.Enes Durmišević
Student:
Nermina Ljubunčić
Broj indeksa:
63545
Sarajevo, oktobar 2015.godine
2
Sadržaj
1.Uvod.............................................................................................................................................3
2.Šestojanuarska diktatura...........................................................................................................4
2.1.Kralj Aleksandar i suspendovanje Ustava.................................................................................4
3.Zakon o kraljevskoj vlasti i vrhovnoj državnoj upravi...........................................................5
4.Sistem šestojanuarske diktature................................................................................................6
4.1.Imenovanje vojnih lica...............................................................................................................6
4.2.Odnos između kralja i jakih političara.......................................................................................8
5.Rad Šestojanuarske vlade........................................................................................................10
5.1.Srpska građanska opozicija......................................................................................................12
6.Zaključak...................................................................................................................................14
7.Literatura...................................................................................................................................15
4
2.Šestojanuarska diktatura
2.1.Kralj Aleksandar i suspendovanje Ustava
Šestog januara 1929. kralj Aleksandar je zaveo apsolutističku vlast suspendovanjem
Ustava, izričitom zabranom stranaka i udruženja koja su nosila plemensko i vjersko oblježje,
ukidanjem samouprave. Raspustio je Narodnu skupštinu i za predsjednika vlade doveo
generala
Petra Živkovića.
U kraljevoj Proklamaciji narodu ovaj državni udar je opravdan „najvišim
narodnim i državnim interesima i njihovom budućnošću".
Za Aleksandra je bio nastupio čas kada između njega i naroda više nije moglo niti je
smjelo da bude posrednika. On je isticao da su njegovi napori i strpljenje u prošlosti bili uzaludni
i da se njegove nade u evoluciju unutrašnjeg političkog života nisu ispunile.
Parlamentarizam je zloupotrebljavan od ljudi „zaslepljenih političkim strastima" u tolikoj
meri da je postao smetnja za „plodni rad" u državi, izazivajući nezdravo političko stanje i
škodeći ugledu zemlje. Posle junskog atentata u Narodnoj skupštini pokolebala se vera u korist te
ustanove, a sporazumi između stranaka i političara postali su nemogući. Parlamentarizam,
namesto da razvija duh narodnog i državnog jedinstva, počeo je da dovodi do političkog rasula i
narodnog razjedinjavanja.
1
Proklamujući svoju obavezu da čuva narodno jedinstvo, državnu celinu, kralj je rešio da
„leka tome zlu" ne traži u parlamentarnim promenama vlada i izborima, nego u „novim
metodama rada" i „krčenju novih puteva", obećavajući da mu je jedini cilj da u što kraćem
vremenu ostvari „onu državnu upravu i ono državno uređenje koje će najbolje odgovarati opštim
narodnim potrebama i državnim interesima".
2
1
Grgić, S., Neki aspekti poimanja diktature kralja Aleksandra I. Karađorđevića, naučni članak, Radovi, Zavod za
hrvatsku povijest, 2009.str.55
2
Ibid, str.54
5
3.Zakon o kraljevskoj vlasti i državnoj upravi
Zakon o kraljevskoj vlasti i vrhovnoj državnoj upravi, donijet istog dana kad i
Proklamacija, utvrdio je da je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca nasljedna monarhija, a da je
kralj nosilac cjelokupne vlasti u zemlji, zapovjednik vojne sile, posebno nosilac zakonodavne
vlasti kao donosilac i proglasivač zakona.
3
Deklaracija vlade Petra Zivkovića je dopunjavala
šestojanuarski program navodno obećavajući brigu režima za otklanjanje privrednih i socijalnih
nevolja naroda, zavođenje discipline u državnoj upravi i izjednačavanje zakonodavstva u cijeloj
državi.
Historiografska ocjena o diktaturi kao da pogađa u jedan bitni vid njene suštine vezane za
ličnu vlast i njeno ostvarivanje. Šestojanuarski akt je bio samo prirodna završnica višegodišnjih
procesa koji su doveli do toga da se Kraljevina SHS približila ,iskonskom tipu monarhije', sa
kraljem na čelu u svojstvu neograničenog vladara države, koji je proglašen za jedinog subjekta
suvereniteta. Izvršno - pravni aparat je bio strogo centralizovan i vertikalno subordiniran, a
vlada, kojoj je kralj nekoliko puta lično predsjedavao dobija ulogu svojevrsne direkcije i
ovlaštenja neposredno naredbodavne i nadzorne instance.
4
Prelaz na otvorenu diktaturu nije bio izveden naglo, već poslije dužih priprema, o čemu je
svjedočilo nekoliko činjenica, među kojima i pripremljeno zakonodavstvo, koje je stupilo na
snagu objavljivanjem kraljeve Proklamacije.
5
Da li je kralj na zavođenje diktature pomišljao prije
skupštinskog atentata, teško je prosuditi, ali izgleda izvjesno da se za taj korak odlučio poslije
junskih događaja, koji su zaprepastili i domaću i svjetsku javnost.
6
3
Kralj je postavljao činovnike i dodjeljivao vojne činove, a njegova ličnost je bila nepovrediva i nepodložna
odgovornosti.
4
Oslanjajući se na državni aparat diktatura je ukinula sve vidove predstavničkih tijela građana
5
Banac, I., Nacionalno pitanje u Jugoslaviji, Durieux, Zagreb, 1995.str.33
6
Grgić, S., Neki aspekti poimanja diktature kralja Aleksandra I. Karađorđevića, naučni članak, Radovi, Zavod za
hrvatsku povijest, 2009.str.56
