AKADEMIJA POSLOVNIH STRUKOVNIH STUDIJA BEOGRAD
ODSEK BLACE
Pristupni rad
iz
predmeta
PORESKI POSTUPAK
Tema: Prinudna naplata i obezbeđenje poreskog potraživanja
Mentor: dr Olivera Đurić Student: Nikola Ilić 59/19 S-J
Jagodina, decembar 2019. godine
1
UVOD
Poreski sistem je skup poreskih propisa, instituta i normi, vezanih u jedinstven mehanizam a
u svrhu ostvarenja određene poreske politike. U poreski sistem je uključen veliki broj
poreskih oblika koji se u svakom sistemu razlikuju. Ovaj sistem predstavlja skup instituta i
instrumenata koji stoje na raspolaganju poreskoj vlasti za ostvarivanje određenih fiskalnih,
ekonomskih, socijalnih i političkih ciljeva u okviru ekonomskog sistema.
Poreski sistem jedne zemlje čini ukupnost svih oblika poreza, odnosno javnih prihoda. U
savremenim privrednim sistemima javni prihodi imaju značajnu fiskalnu,ekonomsku i
socijalnu ulogu i javljaju se u veoma različitim oblicima kao što su:porezi, doprinosi,
takse,naknade i sl. Javni prihodi služe za podmirivanje troškova koji imaju opšti karakter.
Struktura javnih prihoda, s obzirom na učešće pojedinih kategorija prihoda u ukupnim javnim
prihodima, znatno se razlikuje zemljama. Na tu strukturu utiče znatan broj faktora.
Porezi kao deo javnih prihoda predstavljaju najznačajniji instrument prikupljanja prihoda u
državnoj ekonomiji i doživljavaju razvoj tek u kapitalizmu. Porez predstavlja najznačajniji
oblik javnih prihoda u savremenim državama. On predstavlja instrument javnih prihoda
kojim država, uključujuci i niže političko-teritorijalne zajednice,od subjekata pod svojom
poreskom vlašću prinudno uzima novcana sredstva, bez neposredne protivusluge, u svrhu
pokrivanja svojih finansijskih potreba i postizanja drugih, prvenstveno ekonomskih i
socijalnih ciljeva.
Opšte karakteristike poreza su da u njegovoj osnovi leži prinuda,da porez predstavlja davanje
bez direktne proivnaknade; to je takav prihod kod kojeg nije unapred utvrđena svrha za koju
ce se upotrebiti i naplaćuje se isključivo u novcu (samo izuzetno u naturi).
Poresko zakonodavstvo obuhvata takođe i norme koje se odnose na mere koje predstavljaju
ovlašćenja poreske administracije pri utvrđivanju, kontroli i naplati javnih prihoda. Pored
ovih mera materijalnog poreskog prava, ovo poresko zakonodavstvo sadrži i odredbe
formalnog poreskog prava, kojima se uređuju postupci konkretne primene materijalnog
prava.
1
1
S., Cvetanović, dr D., Jovović (2013)
Ekonomija,
Visoka poslovna škola strukovnih studija Blace, str. 110
2
1. Poreski sistemi
Iako postoji veliki broj faktora koji utiču na to da se poreski sistemi razlikuju od jedne do
druge zemlje, ipak se mora reći da postoji niz konstantnih poreskih oblika koji se javljaju u
većini država. To znači da poreski sistemi počivaju na konceptu poreskog pluralizma, a ne
monizma. Pored standardnih poreskih oblika (kao što su porez na dohodak fizičkih i pravnih
lica, porez na promet, akciza, porez na imovinu i dr.), koji čine poreski sistem većine
zemalja, postoji veliki broj spečifičnih fiskalnih oblika koji nisu u velikoj meri izdašni, ali
odražavaju trenutnu poresku politiku neke zemlje, odnosno uvedeni su sa nekim posebnim
razlogom.
Osnovni zadatak poreskog sistema i poreske politike je prilagođavanje okolnostima i
činjenicama koje su odlučujuce za proces oporezivanja. Naime, stalne promene uslova
privređivanja direktno utiču na promene poreskih propisa i ukidanje pojedinih poreskih
oblika, odnosno uvođenje novih, promene poreske stope i osnovice.
Poreski sistemi savremenih država međusobno se razlikuju ne samo u odnosu na sastavne
elemente, nego i u pogledu učešća pojedinih poreskih oblika u strukturi javnih prihoda
fiskalnog karaktera. Navedene razlike nastaju zbog različitih faktora, od kojih su najvažniji
sledeći :
a) Razvijenost privrede. – U razvijenim zemljama veće učešće u strukturi javnih prihoda
imaju porez na dohodak i porez na imovinu, s obzirom na visok dohodak po glavi
stanovnika. Učešće ovih poreskih oblika u manje razvijenim zemljama je znatno niže.
U ovim zemljama veće učešće imaju porezi koji pogađaju potrošnju, odnosno porez
na promet i akcize.
b) Društveno – ekonomsko uređenje (sa aspekta razvijenosti tržišne privrede). – U
zemljama sa razvijenim tršišnim privredama poreska politika se vodi na način da se
obezbedi optimalnost u ostvarivanju alokativnih i redistributivnih ciljeva. Poreski
podsticaji su relativno rasprostranjeni i osnov za njihovo propisivanje su čvrsto
postavljeni kriterijumi koji su uglavnom ekonomske, ekološke ili socijalno-političke
prirode. U nerazvijenim tržišnim privredama porezi i drugi javni prihodi koriste se
kao transfer sredstava iz državnih preduzeća u budžet. Kod oporezivanja prometa
propisan je veliki broj različitih poreskih stopa, kao i brojna poreska oslobodenja.
Udeo poreza koji se prikupi od stanovništva uglavnom je beznačajan.
c) Fleksibilnost pojedinih poreza. – Uz pretpostavku da se poreske stope i poreske
olakšice ne menjaju, na promene u strukturi poreskog sistema utiču promene u
privrednim kretanjama, na primer, u uslovima inflacije koja se u većoj ili manjoj meri
javlja u većini zemalja.
d) Struktura radne snage. – Najefikasniji mehanizam za naplatu poreza na dohodak
fizičkih lica je naplata ovog poreza u momentu isplate, odnosno po odbitku. Međutim,
to nije moguće kada veliki broj lica obavlja samostalno svoju delatnost, i u tom
slučaju porez plaća na osnovu rešenja nadležnog poreskog organa. U zemljama gde je
veći udeo lica koja samostalno obavljaju delatnost, udeo poreza na dohodak fizičkih
lica je relativno manji.
e) Stepen otvorenosti ekonomije. – U zemljama koje nastoje da ostvare što veće učešće
spoljnotrgovinskog sektora u društvenom proizvodu vodi se računa o poreskom
sistemu ( naročito kada su u pitanju posredni porezi), i to u smislu uvođenja poreskih
4
U teoriji pa i u praksi postoje brojne definicije poreskih načela, pa i načela koja su nekada
bila aktuelna,a sada se ne primenjuju. Opšte prihvaćenu klasifikaciju poreskih načela dao je
Vagner, a koja obuhvata četiri grupe ovih načela koja se dalje dekomponuju u određenja-
principe.
Ta načela su sledeća:
1)
finansijska poreska načela:
•
izdašnost,
•
elastičnost;
2)
ekonomska poreska načela:
efikasnost,
umerenost poreskog opterećenja,
izbor poreskog izvora,
fleksibilnost,
stabilnost poreskog sistema,
identitete poreskog destinatera i nosioca poreskog tereta;
3)
socijalnopolitička poreska načela:
•
opštost poreza,
•
ravnomernost poreza;
4)
pravno-admonistrativna poreska načela:
•
zakonitost poreza,
•
minimalizacije administartivnih troškova,
•
minimalizacija troškova plaćanja poreza.
Finansijsko poresko načelo
sadrži dva osnovna određenja:izdašnost i elastičnost, stavljajući
finansijska poreska načela na prvo mesto, polazi se od činjenice da se javni prihodi moraju
ravnati prema javnim rashodima, odnosno oni moraju da „pokriju“ javne rashode.
Ekonomsko poresko načelo
utiče na ponašanje potrošača, odnosno poreskog obaveznika koji
porez plaća u prometu proizvoda (porez na dodatu vrednost i akcize), tako što će taj potrošač
direktno reagovati na povećanje poreza. Ako dođe do povećanja ovih poreza, biće povećane i
cene, pa će potrošač reagovati spontano, tako što neće moći da kupi istu količinu proizvoda
koju je kupovao.
Socijalnopolitičko poresko načelo
, podrazumeva da porezi treba da budu pravični, što se
izražava u opštosti i ravnomernosti poreza.
Pravno-admonistrativno poresko načelo
treba da potvrdi da je odnos između poreskog
dužnika i države pravni odnos i to odnos javnog prava. Takav odnos treba da obezbedi da
poreska obaveza treba da se ispuni na što efikasniji način, što podrazumeva
minimumtroškova, kako sa gledišta poreskogobaveznika, tako i sa strane države kao
poverioca. Ovo načelo se zasniva na zakonitosti poreza, minimalizaciji administrativnih
troškova i minimalizaciji troškova plaćanja poreza.
