PANEVROPSKI UNIVERZITET APEIRON
FAKULTET POSLOVNE INFORMATIKE
Branko Latinović
INFORMACIONE
TEHNOLOGIJE
BANJA LUKA, 2007.
PANEVROPSKI UNIVERZITET
A
PEIRO
N
F A K U L T E T P O S L O V N E INFORMATIKE
B A NJ A L U K A
Prof. dr Branko Latinović
INFORMACIONE TEHNOLOGIJE
Izdavač
:
Panevropski univerzitet "APEIRON"
Banja Luka
1. izdanje, godina 2007.
Odgovorno lice izdavača,
DARKO Uremović
Urednik:
JOVO Vojnović, prof.
Recezenti:
DUŠAN Starčević
DANIMIR Mandić
DTP i likovno/grafička obrada:
SANJA Šaula
Štampa:
"ART-PRINT"
, Banja Luka,
p.o., grafika - dizajn - marketing
Banja Luka
Odgovorno lice štamparije:
VLADIMIRA Stijak- Ilisić
Tiraž 500 primjeraka
EDICIJA:
Informacione tehnologije -
Information technologies
Knj. 5
ISBN 978-99938-29-59-1
SADRŽAJ
mišljenje da je informatika naučna disciplina o informacijama u najširem smislu, a da je primjena
kompjutera samo jedna od metoda i tehnika obrade informacija.
Ovladavanje alatkama, koje su prije svega konceptualne i bave se određenim temama, pomoćiće nam
da se služimo informacionim tehnologijama u potpunosti, ili u mijeri koju sami odredimo. Alatke su
intelektualne i dostupne, jer je digitalna pismenost ovladavanje idejama, a ne rukovanje tastaturom.
Digitalna pismenost - sposobnost da se pronađu kompjuterske informacije koje se nalaze na mreži, i
da se one koriste - predstavlja jedan takav koncept. To znanje je neophodno, jer je Internet prerastao
od igračke naučnika u širom sveta rasprostranjen izdavački i istraživački medij dostupan svakome ko
ima kompjuter i modem.
Digitalna pismenost je sposobnost da se shvate i koriste informacije u raznim formatima iz širokog
spektra izvora, kada su predstavljene putem kompjutera.
Koncept pismenosti ne odnosi se samo na puku sposobnost čitanja; ona je uvijek označavala
sposobnost da se čita sa razumjevanjem. To je osnovni čin spoznaje. Digitalna pismenost na sličan
način proširuje granice definicije. To je spoznaja onoga što se vidi na ekranu kompjutera kada
koristimo umreženi medij. Ona pred nas postavlja zahtjeve koji su uvijek bili prisutni, mada slabije
vidljivi, u analognim medijima kao što su novine i televizija. U isto vrijeme, ona predstavlja novi niz
izazova koji od vas zahtijevaju da umreženim kompjuterima priđemo bez predrasuda. Ne samo da
moramo ovladati vještinom da pronalazimo, već moramo savladati i viještinu korišćenja onoga što
pronađemo.
Vještine koje poseduju digitalno pismeni postaju neophodne koliko i vozačka dozvola. Internet
predstavlja medij koji se najbrže razvijao kroz istoriju
Danas su te vještine dodatak našem normalnom načinu života, jer je novina umrežavanja daleko od
toga da se istroši. Međutim, velike promjene koje se u medijima danas dešavaju širom planete zalažu
se za budućnost u kojoj je digitalna pismenost neophodna. Mogućnost pristupa Internetu proširena je
sa prvobitnih istraživačkih laboratorija koje su omogućavale umreženje univerzitetima širom svijeta, na
javnost koja poseduje modeme, javnost čiji se interes milionski povećava.
Upravo zbog navedenih razloga neophodno je upoznati osnovne elemente informatike. Ova knjiga
težište postavlja na tehničko-tehnološki aspekt razvoja informatike, odnosno na informacione
tehnologije.
Autor
1. RAZVOJ INFORMACIONE
TEHNOLOGIJE
1.1. ISTORIJA RAČUNARSTVA
Sumeri su u Mesopotamiji oko 3000. godine prije nove ere uspostavili sistem za pisanje tzv.
klinasto
pismo
. Na glinenim pločicama su oštrim predmetom urezivani znaci koji su odgovarali govornom
jeziku I do danas nisu dešifrovani.
Feničani su oko 2000. godine
prije nove ere pojednostavili
proces pisanja raskinuvši vezu
između riječi i slika. Formirali su
prvi
alfabet
koji je sadržavao
pojedinačne
slogove
i
suglasnike. Grci su prihvatili
feničanski alfabet i dodali mu
samoglasnike. Rimljani su
preuzeli grčki alfabet, ali su
slovima dali latinska imena i tako
oformili alfabet koji je i danas u
upotrebi.
Iako osnovne računarske operacije nisu posebno složena misaona aktivnost, upravo su one
povećanjem brojeva sa kojima se radilo, natjerale čovjeka da potraži pomoć pomagala, a kasnije i
mašine. Prsti koji su u početku bili dovoljni, ustupili su mjesto primitivnim pomagalima. Čovjek je oko
hiljadu godina prije nove ere napravio spravu za potrebe lakšeg brojanja i obavljanja računskih
operacija sa brojevima. Prva sprava pojavljuje se u trećem milenijumu u Kini pod imenom ABAK. Ista
mašina korišćena je i u starom Rimu pod imenom
ABAKUS
. Danas se abakus upotrebljava u Kini,
Japanu, Indiji i Rusiji. Koristi se i u kineskim četvrtima po Americi. A kako se uz pomoć njega računa
može se naučit samo u azijskim školama. Abakus je sprava koja je mogla da izvodi sabiranje,
oduzimanje, množenje i dijeljenje. Vrijednost kuglica mu je bila različita, zavisno od mjesta gdje se one
nalaze na žicama. Gornje dvije kuglice su imale vrijednost pet a donje jedan. Abakus je sastavljen od
različitih vrsta drveta i može biti raznih dimenzija. Okvir mu je sastavljen od velikog broja žica po
kojima drvene kuglice slobodno klize. Okvir je podijeljen na gornji i donji.
Slika 2 Abakus
Slika 1 Klinasto pismo
Slika 5 Paskalova sprava
Koristeći koračni cilindrični zupčanik Lajbnic, njemački matematičar, je 1673. godine napravio
kalkulator za množenje u kojem se broj više puta automatski dodavao u akumulator.
Slika 6 Lajbnicov kalkulator
Engleski matematičar
Čarls Bebidž
, profesor matematike na Univerzitetu Kembridž, 1832. godine, na
bazi veoma naprednih ideja, konstruisao je prvi mehanički uređaj, koji je sa svojim osobinama bio
sličan kompjuteru. Bila je to diferencijalna mašina, koja je automatski obavljala proračune i štampala
izračunate vrijednosti. Ova, takođe mehanička mašina, je mogla samo da sabira i oduzima, a koristila
se za izračunavanje tablica u pomorskoj navigaciji. Mašina je projektovana tako da je izvršavala uvijek
isti algoritam, metod konačnih razlika korišćenjem polinoma. Najinteresantnija karakteristika
diferencijalne mašine je njeno rješenje izlaza. Rezultati su upisivani na bakrenu ploču pomoću čeličnih
kalupa. Na izvjestan način, upotrebljeni metod je nagovijestio kasniju primjenu
write-once
medija, kao
što su bile bušene kartice ili prvi optički diskovi.
