savremeni politički sistemi - skripta za II kolokvijum (ispit) 2009/2010.
NEOLIBERALNI MODEL DEMOKRATIJE
- vezan je za fazu globalizacije
- ugrožava sve navedene principe demokratije
- globalizacija trgovinskih i robnih sistema
- tehnološke inovacije i njihova ubrzana difuzija – jer roba vrlo brzo zastareva
- formiranje nadnacionalnih i proizvodnih i trgovinskih struktura
- snažna i ubrzana regionalizacija (politička i trgovinska)
- razaranje nacionalne države
- rastuća egzistencijalna nesigurnost
- predominaija modela masovne kulture
- politička manipulacija i stvaranje virtuelne stvarnosti (klasična budrijarovska situacija:
stvarnost, simulacija, simulakrum)
teror uspeha – neoliberalni model demokratije
visoko dehumanizovano društvo
PROCESI DEDEMOKRATIZACIJE
Indikatori:
- više liberalizma a manje demokratije
- smanjenje državne regulacije (povlači se ka sferi osiguravanja krupnog kapitala,
socijalna sigurnost opada)
- smanjenje nadnica i plata
- povećanje političke moći (bankarskih) finansijskih institucija
- sužavanje javnog izbora
- otežano organizovanje većine radi kontrole vladajuće manjine
neoliberalna alhemija
= Puno mehanizama kojima se formalna volja većine pretvara u
stvarnu vlast manjine
- opadanje biračkih izlaznosti, politička apatija i osećanja bespomoćnosti
- izmešteno odlučivanja iz političkih institucija u tajne centre moći
- snažno zasecanje u socijalne funkcije države
- ubrzana radikalizacija podele na bogate i siromašne (i kod kuće i širom planete)
POLIARHIJA KAO MODEL DEMOKRATIJE
Tvorac:
Robert Dal
1) participacija (učešće građana u politici)
2) kompeticija političkih elita – time ćemo imati smenjivost političkih partija.
3) slobodni i ničim ne ometani izbori
4) većinsko odlučivanje
5) snažno poštovanje izborne volje građana
6) snažno i demokratsko javno mnjenje
7) vraćanje osnovnim vrednostima posredničke demokratije
1
savremeni politički sistemi - skripta za II kolokvijum (ispit) 2009/2010.
KONSOCIJACIJA (KONSENZUALNI OBLIK DEMOKRATIJE)
Tvorac:
Arend Lajphart
- dizajniran za multietnička i multikonfesionalna društva
- naglašava proces pregovaranja političkih elita
- isključuje većinsko odlučivanje
- političke elite su opremljene vetirajućim pravom (pravo veta - zabrana)
- konsenzualna demokratija je u suštini demokratija usaglašavanja
DISKURZIVNI MODEL DEMOKRATIJE
Tvorac:
Jirgen Habermas
- javlja se kao alternativa svemoćnoj državi ali i liberalnoj demokratiji
-
homocivikus
(civilni građanin/čovek) treba da zameni
homoeconomicusa
koji je
egoistički nastrojen
Hegel – trijadna struktura
-porodica – partikularni altruizam
- građansko društvo – univerzalni egoizam
- država – univerzalni altruizam
- oblik je deliberativan – oslobađajući
- on je republikanski nastrojen
- komunikativan
- pre je civilan nego državni
- opire se ekonomskoj racionalnosti i pledira (zalaže) za komunikativnu racionalnost
- politika se fokusira u procesu odlučivanja kroz diskusiju (razgovor)
- zalaže se za razvijanje javne sfere i javnog dobra
- demokratija je javni diskurs (razgovor), a ne agregacija preferencija (nagomilavanje
ingerencija)
pomalo utopistički jer polazi od idealnih modela a insistira na podizanju nivoa političke
svesti
PARTICIPATIVNI MODEL DEMOKRATIJE
Tvorac:
Karl Paterman
- radikalni model demokratije
- predstavlja najsnažniju kritiku neoliberalnog oblika demokratije
2
savremeni politički sistemi - skripta za II kolokvijum (ispit) 2009/2010.
- brani tzv. model socijetalne kulture* kao prirodnog okvira za ispunjavanje manjinskih
prava.
*socijetalna kultura – kultura manjine
MEŠOVITI MODEL DEMOKRATIJE
- eklektički model
EFEKTI I KRITIKA MODELA DEMOKRATIJE
Frensis Bukujama
– američki teoretičar japanskog porekla
Odrednice:
1. Postoji potiskivanje demokratskih sadržaja i njeno sužavanje na bolje stojeće grupe i
slojeve
2. Globalizacija sužava suštinsko polje demokratije u korist monopola odlučivanja i
političke moći
3. Jačaju manipulativne tendencije
4. Demokratski paradoks: povećava se broj zemalja kojima je demokratija formalni
sistem vlasti ali se istovremeno smanjuje vera u demokratiju i njen suštinski kvalitet
5. Stvoren je nerealan mit o tzv. tržišnoj utakmici i deregulaciji a nasuprot tome sve
počiva na dominaciji monopola finansijskih i političkih elita
6. Pored ekonomskog treba razvijati i socijalni liberalizam (Švedska, Norveška, Finska,
Danska)
7. Treba integrisati liberalnu i socijalnu demokratiju
8. Treba spojiti liberalnu i socijalnu državu
9. Treba smanjiti spoljno-političku hegemoniju
10. Italijanski politikolog Norberto Bobio pravi razliku između liberalizma i demokratije.
Liberalizam izdvaja individue iz zajednice, a demokratija u nju vraća
Samjuel Hantington
- liberalizam kao najznačajnija politička ideologija nije odneo političku pobedu
- doćiće do sukoba civilizacija
- njegova teza je mnogo realnija nego Frensisova, ne bavi se maglama
BRITANSKI PARLAMENTARIZAM
Može se odrediti kao:
Unitarna, parlamentarno-kabinetska, ustavno-monarhistička, dvopartijska demokratija
-Savremena ustavna i politička konfiguracija britanskog parlamenta je plod
viševekovne evolucije i kontinuiteta razvoja državnosti (od 13. veka pa do danas)
U Srbiji diskontinuitet, Srbija gubi svoju državnost u 15.veku
TRI FAZE RAZVOJA BRITANSKOG PARLAMENTARIZMA:
4
savremeni politički sistemi - skripta za II kolokvijum (ispit) 2009/2010.
I faza: od Magna carta libertatum 1215. g. (velika povelja o slobodama) do Velike
revolucije 1688. g.
II faza: od 1689. g. od tzv. Bila u pravima do prvog zakona u narodnom predstavništvu
1832. g.
III faza: od 1832. godine do danas
I FAZA
: Magna carta libertatum – velika povelja o slobodama
- najstariji ustavni akt srednjovekovne Engleske.
1. Razdvajanje kraljeve volje od prava - po prvi put se samovolja kralja stavlja pod vlast
prava
2. Ideja o supremaciji prava (supremacija - prevlast, nadmoć) - naglašava se dominacija
prava nad voljom kralja.
3. Saglasnost podanika oko osnove valjanog sistema vladavine
4. Peticija o pravima (1628. g.) - zabranjuje uvođenje bilo kakvih poreza i davanja bez
saglasnosti parlamenta
- Zabranjuje se kažnjavanje bez zakonskog suđenja. Nema kažnjavanja bez suda.
- Zabranjuje se kralju pravo da drži stalnu vojsku – zbog ekonomskih troškova
5. Akt o sazivanju parlamenta (1640. g.) – obaveza da se parlament saziva najmanje
jedanom u tri godine i obaveza izbora za Dom komuna (donji dom – građani).
6. Habeas corpus act (1679. g.)
- jedan od najznačajnijih ustavno-pravnih dokumenata Engleske
- akt posvećen uspostavljanju garancija za zaštitu čoveka od samovolje vlasti i policije
II FAZA
: Protiče u znaku supremacije parlamenta nad kraljem.
- Prvi važan dokument - Bil o pravima 1689. g.
1. princip
: Kralj nije više mogao da samostalno donosi zakone.
2. princip
: Kralj mora da vlada na osnovu zakona, to je prvi važan princip vladavine
prava (ne može sam da donosi odluke).
3. princip
: Ubiranje poreza i držanje vojske bilo je moguće samo uz saglasnost
parlamenta.
4. princip
: Proglašavaju se slobodni izbori za parlament.
5. princip
: Ustanovljava se imunitet poslanika - sloboda govora i rasprave
Akt o nasleđivanju iz 1701. g. Bitan zbog dva principa:
- utvrđuje način dolaska na engleski presto
- uvodi se nezavisnost sudstva od izvršne vlasti
III FAZA
: Započinje proširivanjem socijalne osnove vlasti.
Obeležja
:
- Uvođenje biračkog prava za šire socijalne slojeve stanovništva.
- Početak stvaranja politickog subjektiviteta britanskog naroda i jačanje parlamentarne
demokratije.
5
