Savremeni pravno-politički sistemi

Nastavnik: prof. dr. sc. Džemal Najetović

- Predavanja -

SADRŽAJ

PRVI DIO - POLITIČKI SISTEM

..................................................................................

GLAVA I
ULOGA CIVILNOG DRUŠTVA U STVARANJU PRAVA

........................................

1. Idejni osnov političkog sistema..................................................................................
2. Teorija i politički sistem.............................................................................................
3. Ustavno pravo i politički sistem.................................................................................
4. Društveni osnovi političkog sistema..........................................................................
5. Šta sve obuhvata politički sistem...............................................................................
6. Definicije političkog sistema......................................................................................
7. Trihotomija političkog sistema..................................................................................

GLAVA II
OPĆA PITANJA POLITIČKOG SISTEMA

.................................................................

1. Smisao političkog sistema..........................................................................................
2. Demokratizacija politike............................................................................................
3. Političko predstavljanje i politički sistem..................................................................
4. Uvjeti za nastavak političkog sistema........................................................................
5. Ustav i politički sistem...............................................................................................
6. Oficijelna i stvarna vlast.............................................................................................
7. Kraj monopolske pozicije države u stvaranju prava..................................................

GLAVA III
MOTIVI POLITIČKOG ANGAŽOVANJA

..................................................................

1. Značaj izbornog angažovanja građana.............................................................................
2. Nedovoljnost izbornog angažovanja građana..................................................................
3. Politički motivi građana...................................................................................................
4. Dinamizacija političkih procesa.......................................................................................
5. Ciljevi proistekli iz rada..................................................................................................
6. Promjene u karakteru ljudskih prava...............................................................................
7. Instrumentalizacija države...............................................................................................

GLAVA IV
ASOCIJACIJE KAO AGREGATI POLITIKE

.............................................................

1. Nove dimenzije politike...................................................................................................
2. Afirmacija asocijacija......................................................................................................
3. Savremeni instrumenti politike........................................................................................
4. Novi pute vi političke komunikacije................................................................................
5. Snaga unije......................................................................................................................
6. Svrha udruživanja............................................................................................................
7. Posljedice djelovanja interesnih grupa............................................................................

b) Način djelovanja sindikata..............................................................................................
c) Vrste sindikata.................................................................................................................
d) Radnički sindikati............................................................................................................
e) Seljački sindikati.............................................................................................................
f) Organizacije industrijalaca i velikih trgovaca..................................................................
C/ Ekonomski monopoli......................................................................................................
a) Snaženje utjecaja ekonomskih grupacija.........................................................................
b) Povezivanje s vlašću........................................................................................................
c) Vojni lobi.........................................................................................................................
D/ Humanističke asocijacije................................................................................................
a) Smisao stvaranja..............................................................................................................
b) Značaj humanističkih asocijacija.....................................................................................
c) Snaga humanističkih asocijacija......................................................................................
d) Vrste humanističkih asocijacija.......................................................................................
e) Vjerske organizacije kao humanitarne organizacije........................................................
f) Grupacije koje imaju humane političke ciljeve................................................................

GLAVA VIII
MEDIJI

...............................................................................................................................

1. Mediji i politika...............................................................................................................
2. Demokratska funkcija medija..........................................................................................
3. Pluralizam medija............................................................................................................
4. Samostalnost medija........................................................................................................

5. Mediji i nosioci političke vlasti..................................................................................
6. Mediji i ekonomski i slični monopoli........................................................................
7. Mediji i javno mjenje.................................................................................................

GLAVA IX
JAVNO MIŠLJENJE

........................................................................................................

1. Poj am j avnog mišljenja............................................................................................
2. Demokratska funkcija javnog mišljenja.....................................................................
3. Kriterij osnovnih vrijednosti jednog društva..............................................................
4. Javno mišljenje kao politički relej..............................................................................
5. Borba za utjecaj na javno mišljenje............................................................................
6. Stvaranje javnog mišljenja.........................................................................................
7. Javno mišljenje i opći interes.....................................................................................
8. Javno mišljenje i zakonodavna djelatnost..................................................................
9. Nedostaci javnog mišljenja........................................................................................

GLAVA X
PRAVO KAO ODGOVOR NA ZAHTJEVE

.................................................................

1. Društvene snage kao stvarni kreatori prava...............................................................
2. Zakon kao izraz općeg interesa..................................................................................
3. Savremena dinamika stvaranja prava.........................................................................

4. Panjuridizam..............................................................................................................
5. Priroda savremenog prava..........................................................................................
6. Uloga prava u uređivanju budućnosti........................................................................
7. Uloga prava u regulaciji tržišta..................................................................................
8. Socijalno-ekonomsko zakonodavstvo........................................................................
9. Internacionalizacija prava..........................................................................................

GLAVA XI
DEFORMACIJA PARLAMENTARIZMA
U

VIDU JEDNOPARTIJSKI SISTEMA

........................................................................

1. Krhkost parlamentarizma.................................................................................................
2. Jednopartijski sistem........................................................................................................
3. Boljševički sistem............................................................................................................
a)Nastanak boljševičkog sistema.........................................................................................
b)Ideologija..........................................................................................................................
c)Organizacija komunističke partije....................................................................................
d)Utjecaj partije na državu..................................................................................................
e)Organizacija države..........................................................................................................
f) Relativna vrijednost ustava i zakona................................................................................
g)4. Fašistički sistem...........................................................................................................
a) Nastanak fašističkog sistema...........................................................................................
b)Fašistička ideologija.........................................................................................................
c) Organizacija fašističkih partija.........................................................................................
d)Utjecaj partije na državu..................................................................................................
5. Monopartizam trećeg svijeta............................................................................................

GLAVA XII
SAVREMENE TENDENCIJE U RAZVOJU POLITIČKOG SISTEMA

..................

1. Snaženje izvršne vlasti.....................................................................................................
2. Slabljenje uloge drugog doma.........................................................................................
3. Smanjivanje značaja podjele vlasti..................................................................................
4. Opadanje moći zakonodavnog tijela................................................................................
5. Slabljenje federalizma......................................................................................................
6. Širenje administrativnog aparata.....................................................................................
7. Etatizam...........................................................................................................................
8. Otuđivanje države............................................................................................................

GLAVA XIII
MEĐUNARODNI POLITIČKI SISTEM

.......................................................................

Priroda međunarodnog političkog sistema..........................................................................
Subjekti međunarodnog plitičkog sistema...........................................................................

ORGANIZACIJA UJEDINJENIH NACIJA

..................................................................

1. Ciljevi OUN.....................................................................................................................
2. Organi Ujedinjenih nacija................................................................................................

PRVI DIO

POLITIČKI SISTEM

Glava I

ULOGA CIVILNOG (GRAĐANSKOG) DRUŠTVA U STVARANJU PRAVA

1. Idejni osnov političkog sistema

Teorijski model klasičnog predstavničkog sistema, kakav je stvoren u Evropi, nastao je

tokom osamnaestog stoljeća. Sve što je bitno za teorijsku konstrukciju predstavničkog sistema
države i njene moderne funkcije, ustvari je kreirano prije Francuske revolucije, tako da je
Deklaracija o pravima čovjeka i građana od 1789. godine, ustvari, samo na sintetičan način
izrazila dostignuća filozofije XVIII stoljeća. U osnovi teorije reprezentacije, je namjera da se na
realan način ostvari vlast zasnovana u narodu i da se istovremeno vrši na način na koji se to
smatralo jedino mogućim, tj. preko predstavnika naroda. Ta teorija, data

"U duhu zakona“

Montesquieua, i u djelima svih drugih velikih mislilaca sedamnaestog i osamnaestog stoljeća,
poput Locka, Rousseaua, Pufendorfa, Hobbesa i brojnih drugih, ustvari je značila anticipaciju
razvoja političkih institucija modernog doba.

Vizija predstavničkog sistema stvorena je na bazi teorijske kritike "starog režima" (

encien

regime),

kao sistema monokratije, zasnovanog na apsolutnoj vlasti monarha, te velike političke i

društvene samovolje koja je nužno proizlazila iz prirode toga režima. Namjera kreatora modeme
demokratije bila je da se, po svaku cijenu, izbjegne samovolja srednjeg vijeka, tako što će
ukloniti politički oblik vlasti koji stavlja u iste ruke ovlaštenja zakonodavne i izvršne funkcije,
što je uvijek najgore moguće rješenje za sve ljude, uključujući u krajnjoj liniji, čak i one koji
drže takvu vlast. Trebalo je stvoriti oblike vlasti koji će prije svega značiti novi legitimitet te
vlasti, te povećati stepen sigurnosti čovjeka prema toj vlasti, prvenstveno, ali i prema svim
drugim društvenim moćnicima, u mjeri, naravno, u kojoj je to moguće izvesti putem državnih
institucija.

Prvo je, u tom smislu, istaknut princip prema kojem se nacija

(nation)

izražava preko

predstavnika koji se biraju od građana, ali koji nisu vezani voljom građana, nego su pozvani da
sami, prema vlastitoj ocjeni, donose zakone koji izražavaju opći interes.

Drugo, što je posve u saglasnosti sa ciljevima predstavničkog sistema i države koja će se

izgraditi na njegovim osnovama, jeste princip podjele vlasti, koji pretpostavlja postojanje
relativne autonomije zakonodavne, izvršne i sudske vlasti, u okviru jedinstvene državne
organizacije.

Odredba člana VI Deklaracije o pravima čovjeka i građanina zapravo je nastojanje da se

pomire dva teorijski suprotstavljana stanovišta. Prema prvom stanovištu, predstavnici su pozvani
da sami donose "uzvišena"' pravila zakona, pošto su jedini sposobni da znaju istinske interese
nacije kao entiteta koji je nešto više od zbira građana i njihovih želja i interesa, dok, prema
drugom stanovištu (Rousseau), princip narodne suverenosti ne znači samo da vlast pripada
narodu, nego i da je narod mora i sam izravno vršiti.

Svi građani imaju pravo da, lično ili preko

svojih predstavnika učestvuju u stvaranju zakona", jeste u tome da se struktura i organizacija
države postave tako da se ugradi mehanizam koji će sprječavati svjesne i nesvjesne zloupotrebe