Page
1
of
23
SEMINARSKI RAD
Predmet : Uvod u informacione sistme
Tema : Softver
Mnetor : Sonja Radenkovic
Student : Barjaktarovic Savo
Br.indkesa : 36/19
Page
4
of
23
Kritičan trenutak u razvoju softvera je softver Linus Torvalds-a studenta operativnih sistema iz Helsinkija. Linux se
koristi i danas i besplatan je za sve korisnike, po odluci njegovog tvorca. Uspeh Linux-a inspirisao je proizvođače Apple,
Sun, Hewlett Packard, Microsoft i druge da isporučuju programe sa otvorenim izvornim kodom.
Softver je skup raznovrsnih računarskih programa koji obavljaju različite funkcije. Svaki program je sačinjen iz niza
programskih instrukcija koje su napisane sa ciljem izvršavanja određenog problema. Instrukcije se kodiraju i smeštaju u
određene fajlove na hard disku.
Razvoj računarske tehnologije ne bi bio moguć bez začetka i razvoja određenih naučnih oblasti kao što su računarsko
inženjerstvo, nauka o računarima i računarske tehnologije. Računarsko inženjerstvo se bavi projektovanjem i
proizvodnjom fizičkih komponenti računara, nauka o računarima se bavi teorijskim aspektima arhitekture računara i
računarskog softvera, dok se računarske tehnologije bave praktičnom primenom računara.
Primena sve savremenijih tehničkih sredstava, a posebno elektronskih računara za automatsku obradu podataka
uslovila je razvoj još jedne naučne discipline kaja se naziva informatika.
2.SOFTVER
Softver ne može raditi bez hardvera, kao što hardver ne može raditi bez softvera. Na hardveru (kao što je hard disk) se
nalazi softver (kao što je operativni sistem), softver upravlja hardverom. Obično, softver sa hard diska se učitava na
RAM memoriju odakle se prosljeđuje procesoru koji izvšrava naredbe koje sadrži neki program (softver). Najniži nivo
softvera je mašinski kod (binarni kod), najjednostavniji oblik programa koji je obično teško promjeniti. Softver se zato
češće piše u programskim jezicima višeg nivoa koje ljudi mnogo bolje razumeju nego li nule i jedinice. Za prevođenje
programskih naredbi se koristi kompajler koji ponovo prevodi taj kod u, najniži, mašinski kod koji računar razume (nule i
jedinice).
Sve što računar radi, rezultat je sekvenci ekstremno jednostavnih aritmetičkih i logičkih operacija izvršenih velikom
brzinom. Zadatak programera je da razvije instrukcije koje objedinjavaju ove operacije na upotrebljiv i odgovarajući
način koji računar prepoznaje.
Algoritam je set procedura koje se izvršavaju korak po korak u cilju obavljanja nekog zadatka. Računarski program
počinje sa nekim algoritmom napisanim na prirodnom jeziku, a zadatak programera je da algoritam prevede u program.
Na osnovu funkcija koje izvršava, softveri se dele na sledeće grupe:
1.
sistemski softver, koji koordinira rad hardvera i obavlja brojne operacije koje korisnici obično ne vide,
2.
aplikativni softver, koji služi kao proizvodni alat i pomaže korisnicima računara da reše određene probleme,
3.
kompajleri i drugi programi za prevođenje, koji omogućavaju programerima da kreiraju programe,
4.
drajveri i drugi uslužni programi, koji omogućavaju rad periferija računara, administraciju, održavanje i zaštitu
računarskog sistema.
Page
5
of
23
Da bi se olakšalo pisanje programa koji su nezavisni od hardverske platforme računara razvijeni su programski jezici
višeg nivoa. Programski jezici su veštački jezici, ali kao i prirodni jezici, imaju svoju abecedu, reči, sintaksu i semantiku.
Program prevodilac prilikom prevođenja vrši proveru da li je svaka naredba u programu napisana u saglasnosti sa
pravilima jezika i ako nije, prijavljuje grešku. Program prevodilac ne može da otkrije greške u logici programa. U
osnovne programske jezike ubrajaju se: FORTRAN, BASIC, ALGOL, PASCAL i C. Ovi programski jezici spadaju u
grupu proceduralnih programskih jezika, pošto se njihov program zasniva na korišćenju procedura (funkcija,
potprograma…). Naprednije verzije programskih jezika pripadaju klasi objektno orijentisanih programskih jezika. Njihov
programski kod se bazira na objektno orijentisanom programiranju, koje se zasniva na upotrebi klasa iz kojih se kreiraju
objekti. Objektno orijentisano programiranje poseduje osobinu koja se naziva nasleđivanje. To je tehnika kojom se
izvode nove klase iz postojećih klasa. U ove jezike spadaju: C++, DELPHI, JAVA…
Programi napisani na nekom od pomenutih programskih jezika zovu se izvorni programi. Naredbe programskog jezika
se formiraju koristeći reči iz rečnika programskog jezika i nazive koje programer dodeljuje memorijskim lokacijama u
koje se skladište podaci sa kojima se radi u programu, a prema pravilima sintakse jezika. Naredbe se izvršavaju
redosledom kojim su napisane ukoliko taj redosled nije izmenjen posebnim naredbama za izmenu toka programa.
Način na koji računar rešava neki problem potpuno je isti kao i kada bi ga samostalno rešavao čovek. Da bi se rešio neki
problem primenom računara, računaru mora da se zada potpuni skup instrukcija u kome su precizno zadati svi potrebni
koraci šta računar treba da uradi.
Svaka instrukcija u algoritmu se kodira sa jednom ili većim brojem naredbi datog programskog jezika. Potpun skup
instrukcija u informatici se naziva algoritam. Postoje različite mogućnosti za predstavljanje algoritma, ali se on najčešće
predstavlja grafički pod imenom dijagrama toka programa. U ovom dijagramu pojedine akcije predstavljene su tačno
određenim grafičkim simbolima čime se osiguravaju jednostavnost, preglednost i jednoznačnost zapisa algoritma.
Da bi program napisan na nekom od programskih jezika mogao da se izvršava, neophodno je da se prevede na
mašinski jezik. U te svrhe koristi se program prevodilac – kompajler. Nakon prevođenja različitih logičkih i fizičkih delova
izvornog programa potrebno je ove delove povezati u jedinstven modul. To se postiže programima za povezivanje –
linkerima koji prevedene delove programa i delove određenih sistemskih biblioteka spajaju u jedan modul. Tek nakon
povezivanja takav program se može učitati u RAM memoriju računara pomoću programa za punjenje – loader i po
potrebi se izvršava.
Prevodilac, linker i punilac povezuju simbolička imena u programu sa konkretnim memorijskim lokacijama (adresama)
RAM-a
na
koji
su
fizički
uskladišteni
podaci.
Pri traženju grešaka u programu koristi se poseban program – debuger, za otklanjanje grešaka.
SISTEMSKI SOFTVER
Sistemski softver je klasa programa orijentisana na obezbeđivanje efikasnog funkcionisanja računarskog sistema i
koordinisanje aktivnosti hardverskih resursa u zavisnosti od zahteva aplikativnog softvera. Uloga sistemskog softvera je
da uspostavi vezu između hardvera i aplikativnog softvera. To je skup programa i rutina odgovornih za kontrolu i
upravljanje uređajima i računarskim komponentama kao i za obavljanje osnovnih sistemskih radnji. Sistemski softver
upravlja CPU aktivnostima i memorijom (realnom i virtuelnom), kontroliše ulaz i izlaz podataka, obezbeđuje interfejs sa
fajl sistemom i sl.
Razlikuju se tri vrste sistemskog softvera:
operativni sistemi,
programi prevodioci (kompajleri),
utility ili uslužni programi
Page
7
of
23
Najkorišćeniji operativni sistem u upotrebi je Microsoft Windows. Koriste se još i Linux i Mac OSX, ali se oni
ne koriste na personalnim računarima.
Svrha operativnih sistema je da osiguraju okruženje u kojima korisnici mogu izvršavati svoje programe.
Svrha kao opštiji pojam se sastoji iz ciljeva koji imaju precizniju definiciju. Primarni cilj operativnog sistema
jeste da računar učini prikladnim i jednostavnim za upotrebu. A sekundarni cilj je da koristi hardver na što
efikasniji način. Ova dva cilja prikladnost i efikasnost su često međusobno suprostavljena. U prošlosti se
veća pažnja poklanjala efikasnosti nego li prikladnosti i komforu samog korišćenja računara, da bi se
kasnije počelo više pažnje poklanjati samom korisniku računara.
1.3.2. Klasifikacija operativnih sistema
Postoje različiti kriterijumi na osnovu kojih se može izvršiti podela operativnih sistema:
1. Sa stanovišta broja programa koji mogu istovremeno da budu u memoriji, OS se dele na:
monoprogramske (monoprocesne ili jednoprocesne) i multiprogramske (multiprocesne ili
višeprocesne).
2. Sa stanovišta broja korisnika koji mogu istovremeno da koriste računar OS se dele na:
jednokorisničke i višekorisničke.
3. Sa stanovišta načina zadavanja komandi OS se dele na: operativne sisteme komandnog tipa i
grafičke operativne sisteme.
4. Sa stanovišta prenosivosti na različite platforme računara, OS se dele na prenosive i neprenosive.
Monoprogramski OS omogućavaju da računar drži u memoriji samo jedan program i izvršava ga unutar
procesora. Ovi OS su starijeg datuma.
Multiprogramski OS omogućavaju da se u centralnoj memoriji računara nalazi istovremeno više programa,
od kojih u svakom trenutku može da radi samo jedan. Redosled i vreme rada svakog od programa u
memoriji određuje OS tako da se omogući korišćenje računara na najbolji način. Da bi ispunio ovaj zadatak,
OS tretira računar kao skup resursa i pokušava da dodeli ove resurse programima na što efikasniji način po
računarski sistem.
U resurse računarskog sistema spadaju: procesor, datoteke na disku i ostali uređaji priključeni na računar.
Resursi koji istovremeno mogu da koriste više programa su: RAM memorija, datoteke na disku, miš,
monitor, audio sistem i sl.
Resursi koji više programa ne mogu istovremeno da koriste su: procesor i periferni uređaj kao što je
štampač ili tastatura.
