spoljašnjim snopom zračenja, koja se naziva još i  teleterapija, i koristi jonizujuće zračenje koje
proizvede  mašina,  uglavnom  fotone  ili  elektrone,  gde  se  tumori  tretiraju  na  velikoj  daljini  od
izvora  zračenja;  i  unutrašnje  zračenje,  koje  se  naziva  brahiterapija,  koja  upravlja  zračenjem  sa
malim radioaktivnim izvorom postavljenim u tkivo koje se zrači. Cilj radioterapije je da omogući
kontrolu  širenja  malignih  ćelija,  i  minimizira  komplikacije  normalnih  tkiva.  Dok  je  teleterapija
dizajnirana tako da proizvede raspodelu homogene doze u većini slučajeva, brahiterapija koristi
nehomogenu rapodelu doze oko izvora da kreira visoku dozu u tumorima i proizvede nisku dozu
u normalnom tkivu.

Radioterapija potiče od grčkih reči

radius

zrak i

therapeia

lečenje. A sam početak terapije

zračenjem potiče od otkrića rendgenskih zraka, 1895. godine, otkrića radijuma 1898. godine,
zatim otkrića elektrona 1903. godine.

1960.-tih  godina  radioterapija  se  smatrala  empirijskom  disciplinom  sa  niskom  verovatnoćom
uspeha,  ali  od  njegove  rane  komercijalne  upotrebe  desila  se  velika  ekspanzija.  Upotreba
kompjuterizovane  tomografije  i  računara  za  proračun  izodozne  distribucije  je  unapredila
radioterapiju  u  svrhu  poboljšanja  tačnosti  terapije.  Sredinom  1980.-tih  godina,  prvi  sistem  za
upravljanje tretmana je napravljen, koji je imao lošu funkcionalnost.

Radioterapija je rani primer računarskog programiranja u svrhu lečenja. Računarsko modelovanje
koje je fokusirano na fiziku zračenja, odnosno apsorpciju zračenja u ljudskom telu u odnosu na
geometriju  snopa  i  dizajn  interaktivnog  sistema.  Napredak  u  radioterapiju  ustvari  potiče  od
uspešne  kombinacije  tehnologije  sa  biološkim  razumevanjem.  Računarska  revolucija  karaktriše
razvoj  moćnih  računara,  koji  imaju  veliki  uticaj  na  planiranje  i  pružanje  tretmana  zračenjem.
Radioterapija  ustvari  predstavlja  kompleksnu  granu  medicine  koja  se  bazira  na  fizici,  biologiji
zračenja, matematici, informatici, električnom i mehaničkom inženjerstvu.

Danas, radioterapija se može primeniti tako precizno da se kontroliše karcinom i verovatnoća
izlečenja.

Proces rada

Osnova radioterapije pokriva različite aspekte svih karika u lancu radioterapijske procedure, kao
što  je  prikazano  na  slici  1.  Gde  se  vidi  da  u  radioterapijski  tok  rada  spada:  imobilizacija,
snimanje,  lokalizacija  tumora,  planiranje  tretmana,  osiguranje  kvaliteta,  pozicioniranje
pacijenta/verifikacija, tretman, pregled, praćenje.

Slika 1. Tok rada radioterapije

Radioterapijski proces rada ima dve različite faze: planiranje tretmana i isporuka terapije, a
opisana je napred sa identifikacijom informacionog sistema koji se koristi i povezanog sa
DICOM-RT objektima (slika 2.).

U  procesu  planiranja  lečenja  se  počinje  sa  CT  slikom  anatomske  regije  gde  se  lokalizuje
zapremina  tumora,  što  se  obavlja  sa  CT  simulatorom  ili  simulatorom.  Radijacioni  tehničari
postavljaju  pacijenta  u  poziciju  u  kojoj  će  se  zračenje  vršiti,  i  tako  prave  CT  snimak.  DICOM
slike su povezane sa informacijama pacijenta i sačuvane na radnoj stanici ili u picture archiving
communication system- PACS (korak 1). Ako se CT studija stiče na CT simulatoru, aplikacija za
virtuelnu simulaciju preuzima slike i obavlja simulaciju proizvedeći RT strukturni set i RT plan.
TPS  čita  CT  slike  (korak  2)  i  druge  prethodne  dijagnostičke  snimke  (dijagnostički  CT,  MRI,
PET),  RT  strukturni  set  i  RT  plan.  U  TPS,  ciljne  zapremine  i  organi  koji  su  u  riziku  se
obeležavaju  od  strane  radijacionog  onkologa.  Nakon  toga,  utvrĎuju  se  parametri  mašine
(modifikator  snopa  i  geometrija),  i  distribucija  doze  zračenja  se  izračunava.  Ovo  planiranje
zahteva ravnotežu izmeĎu tačne pokrivenosti  mete i  okolnog  normlanog tkiva, što  se prikazuje
DVH (dose volume histogram),  a distribucija izodozne linije se superponira na CT snimku. Od
CT  studija  slike  projekcije  X-zraka  se  može  rekonstrisati,  po  imenu  digitally  reconstruction
radiograph ili DRR, što kreira RT sliku (korak 3). Ove slike ili slike sa simulatora će služiti kao
referentne slike za verifikovanje tretmana. U TPS novi RT plan je kreiran, i RT slika se dobija.
Nakon  procene  i  odobrenja  od  strane  radijacionog  onkologa  tretman  je  propisan  (korak  4)  i
seanse lečenja su unete u rasporedu tretment menagment system-TMS (korak 5) i prebačene na
akcelerator kroz završni RT plan preko mreže za sistem isporuke lečenja-TDS.

U  procesu  isporuke  terapije,  počinje  se  sa  verifikacijom  tretmana,  portal  slika  se  dobija  sa
akceleratora, pa se uporeĎuje sa referentnom slikom,  koristeći  sistem za  obradu slike, dobija se
RT slika (korak 6). Nakon ove procedrure, tretman se isporuči  (korak 7), ako su portalne slika
usklaĎene sa poljem  na  referentnim  slikama. Na svakoj  sesiji,  svaki parametar tretmana će biti
snimljen  na  radnoj  stanici  akceleratora  ili  “record  and  verify  system“-R&V  sistemu,  kreirajući
RT zapis snopa tretmana (korak 8). Obično, tretman je svaki radni dan u nedelji, tokom 5 do 7
nedelja,  u  zavisnosti  od  vrste  karcinom.  Radijacioni  onkolog  će  razmotriti  napredak  pacijenta  i
praćenje će biti zapisano u TMS. Radioterapija se priprema za svakog pacijenta, tako da je važno
koristiti infomatiku za optimizaciju ishoda toka rada i lečenja pacijenta. Problem sa integracijom
informacionog sistema i opreme odeljenja RT, može da ugrozi efikasnot RT radnog toka.

Informacioni sistem

Informacioni  sistem  nikada  neće  zameniti  radioterapiju  profesionalcima,  ali  pomaže  u  izradi
ponavljanih  i  dugotrajnih  zadataka,  i  za  predstavljanje  informacija  o  pacijentu  ostavljajući
profesionalcima  da  se  efikasno  bave  kliničkom  negom.  U  RT  odeljenju  se  koriste  sledeći
informacioni sistemi: TPS, TMS, TDS i sistem slike (RT-PACS). Skraćenica R&V se koristi da
opiše sistem koji primaju podatke sa TPS-a i interaguju sa TDS koji ima funkciju kontrole RT
procesa  kroz  mrežu.  Integritet  podataka  u  RT  procesu  rada  mora  biti  sačuvan  i  dostupan  u
realnom vremenu na radnim stanicama.

Najviše informacionih sistema u RT odgovara modelu klijent-server arhitekturi podataka, koji se
sastoji  od  više  računara  koji  dele  obradu  aplikacije.  Komponente  su  često  heterogene,  pružaju
različite hardvere i softvere, i oni prenose podatke putem poruka preko mreže. Mreža, s obzirom
na složenost i  količinu  podataka i  slika, obično je interna  mreža koja omogućuje samo  ukupnu
povezanost  meĎu  svom  opremom.  Ova  mreža  RT,  može  biti  povezana  sa  već  postojećom
spoljašnjom mrežom (kao npr, sa hospital information system- HIS), u cilju razmene zajedničkih
podataka, uključujući kliničke, administrativne i finansijske podatke pacijenta.

Generalno, planove tretmana se čuvaju u TPS, simulatorna polja se čuvaju na radnoj stanici
simulatora, a zapisi tretmana se čuvaju u sistemima R&V. Informacije tretmana za pacijenta čije
lečenje podrazumeva različite informacione sisteme će biti pohranjeni na različita mesta, obično
se vezuju papirnim zapisima. Ako se papir izgubi, informacije tretmana pacijenta su raspadnute.

Treatment planning system-TPS

TPS se koristi u procesu planiranja tretmana, i ima sledeće korake: prikupljanje podataka i unos
(karakteristika akceleratora i konfiguraciju polja tretmana); prikupljanje podataka pacijenta kroz
CT  skener,  sa  mogućnosti  dodatne  radiološke  informacije  (MRI,  ultrazvuk,  PET,  SPECT,  i
drugo) da pomogne u geometrijskom planiranju u cilju dobijanja teorijske distribucije doze u telu
pacijenta;  generacija  tretmanskog  plana  sa  operator-specifičnim  informacijama  (delinearnost
tkiva, primena margina i mera lečenja); i transfer podataka do TDS (preko DICOM-RT formata).
Informacija  elektronske  gustine  izdvojen  je  iz  skupa  CT  podataka  što  je  od  vitalnog  značaja  za