UNIVERZITET CRNE GORE
PRAVNI FAKULTET PODGORICA
ESEJ:
ULOGA I ZNACAJ NATO PAKTA U PROCESU
EVROPSKIH INTEGRACIJA – CRNA GORA
SMJER:
USTAVNO – POLITICKI
PREDMET:
OSNOVI PRAVA EVROPSKE UNIJE
MENTOR:
PROF DR BOJANA LAKICEVIC
STUDENTI:
MILOS RAJOVIC, DIJANA PEKIC, MARIJA KICOVIC
I.
DEFINISANJE NATO PAKTA:
Organizacija nastala na osnovu Sjevernoatlantskog ugovora, naziva se Sjevernoatlantski savez,
poznatiji po skracenici NATO (od
engleskog
naziva North Atlantic Treaty Organisation,
francuski
Organisation du Traité de l'Atlantique Nord - OTAN),
međunarodna je organizacija
vojno-političke prirode, osnovana je
1949
. godine potpisivanjem
Sjevernoatlantskog ugovora
(Washingtonski ugovor) između dvanaest država tadašnjeg zapadnog bloka
NATO pakt spada tj. spadao je u regionalne medjunarodne organizacije, organizacije cije
clanice, pored zajednickog interesa, su prostorno povezane ili se nalaze u neposrednoj blizini.
Razvoj politickih prilika nakon donosenja Povelje UN, izrazen u opstoj blokovskoj podjeli i
konfrotaciji, doveo je do djelimicnog napustanja geografskog kriterijuma u konstituisanju
regionalnih organzacija i njegovom supstituisanju kriterijumom ideoloske i politicke bliskosti.
1
Medjutim NATO je prijemom Grcke i Turske, kao mediteranske zemlje, presao svoje obale
Atlanskog okeana. U tom smislu bi NATO bio tzv. partikularna medjunarodna organizacija tj.
organizacija cije clanice dijele zajednicke interese i ciljeve ali ne pripadaju jedom regionu.
Ključna odredba u Sjevernoatlantskom ugovoru glasi:
„Stranke su saglasne da će se oružani
napad na jednu ili više njih u Europi ili u Sjevernoj Americi smatrati napadom na sve njih.“
Sjevernoatlantski pakt (NATO) predstavlja transatlantsku sponu koja vezuje Evropu i Sjevernu
Ameriku u jedinstveni odbrambeni i bezbednosni savez. Osnovna i trajna svrha postojanja
NATO-a, kako je i odredjeno Vasingtonskim ugovorom, je da garantuje slobodu i bezbednost
svih svojih clanica politickim i vojnim sredstvima.
1
Milenko Kreca,
Medjunarodno javno pravo
, Beograd, str. 521.
B) HLADNI RAT I MARŠALOV PLAN
Hladni rat nije bio neizbježan, ali je nastao kao rezultat duboko ukorijenjenog antagonizma,
snažnog nepovjerenja i slučajnosti.
5
Hladni rat predstavlja politički sukob između Zapadnih sila
na čelu sa Sjedinjenim Američkim Državama, i Istočnih sila predvođenim SSSR-om, koji se
vodio od kraja Drugog svjetskog rata odnosno od 1945. do 1991. godine. Hladni rat nije
prerastao u masivni oružani sukob poput Prvog i Drugog svjetskog rata, već je primarno
obilježen ekonomskim, političkim i propagandnim sukobima između Zapada i Istoka, s ciljem
suzbijanja uticaja neprijateljskog bloka.
Glavna linija razdvajanja između Istoka i Zapada vodila
je kroz Njemačku, geopolitički stožer Evrope u XX vijeku.
6
Drugi svjetski rat doveo je evropske države na rubu egzistencije, ekonomski i privredni sistem
bio je na izdisaju. Pomoć evropskim državama pružena je kroz tzv. Maršalov plan. To je bio
službeni plan u obnovi poslijeratne Evrope koji je državni sekretar prvi put predstavio na
Univerzitetu u Harvardu 1947. godine, ali je sadržavao i cilj čijim ostvarenjem bi se suzbijao
uticaj komunizma nakon Drugog svjetskog rata.
“U Sovjetskom savezu Maršalov plan bio je odmah ocijenjen kao težnje Sjedinjenih Američkih
Država za stvaranjem novih tržišta i za ekonomsko osvajanje Evrope. Sovjeti su posebno
napadali američki zahtjev o usklađivanju planova razvoja i njihovo usaglašavanje sa SAD, što je
moglo dovesti evropske zemlje u još veću zavisnost o SAD. To bi bili razlozi zbog kojih je
Sovjetski Savez odbio prijedlog, a čehoslovačka vlada koja je bila spremna da sudjeluje u
ostvarivanju Maršalovog plana, morala je pod pritiskom Sovjetskog Saveza i unutrašnjih kritika
od toga odustati.”
7
U toku 1949. godine, 12 zemalja sa obe strane Atlantika oformile su Severnoatlantski pakt kako
bi se suprotstavile riziku da Sovjetski Savez proširi svoju sferu uticaja i kontrole nad istočnom
Evropom i na druge delove kontinenta.
Između 1947. i 1952, Maršalov plan je omogućio da se prikupe sredstva koja su poslužila za
stabilizaciju zapadnoevropskih ekonomija. Uloga NATO-a kao političke i vojne alijanse bila je
5
Dezmon Dinan,
Mijenjanje Evrope - Istorija Evropske unije
, Službeni glasnik 2010, str. 20.
6
Ibid., str. 12.
7
Radovan Vukadinović,
Amerika i Rusija
, Politička kultura, Zagreb 2008, str. 83
da obezbijedi kolektivnu odbranu protiv bilo kakve agresije i da očuva bezbijedno okruženje za
razvoj demokratije i ekonomski rast. Prema riječima tadašnjeg predsednika SAD, Harija S.
Trumana, Maršalov plan i NATO su “dve polovine istog oraha”.
C) NASTANAK NATO PAKTA
Dramatični događaji u periodu od 1947 do 1949. godine, doveli su do prekretnice budućih
tokova evropskih zemalja. Državni udar u Čehoslovačkoj (jun 1948), prijetnje suverenosti
Norveške, Grčke, Turske i drugih Evropskih zemalja, Berlinska kriza, i mnogi drugi. Ishod
Briselskog sporazuma, rezultirao je stvaranjem Zapadne Unije, i potpisivanju Sjevernoatlantskog
sporazuma 1949 godine, kao i osnivanju NATO-a kao sistema kolektivne bezbjednosti.
“U SAD-u je 11. juna 1948. godine donesena tzv. Vanderbergova rezolucija, kojom se
zahtijevalo da se zakonodavnim putem ukloni tradicionalno nacelo americke vanjske politike o
nezakljucivanjustalnih politickih saveza s evropskim drzavama. Rezolucija je isticala da se
Sjedinjene Drzave moraju povezati sa zapadnoevropskim zemljama radi odbrane “zajednicke
sigurnosti”. Nakon toga odrzan je niz tajnih konsultacija sa zapadnoevropskim zamljama, pa je u
aprilu 1949. godine osnovan Sjeveroatlanski savez (NATO).”
8
Dvanaest država s obje strane
Atlantskog oceana
4. travnja
1949.
godine u
Washingtonu
su
potpisale Sjevernoatlantski ugovor, uspostavivši savez kako bi se suprotstavile prijetnjama iz
komunističkog
dijela svijeta, te sprječavanje širenja komunizma na ostali dio Europe. Države
potpisnice obvezale su se na međusobnu obranu u slučaju vojne agresije na bilo koju državu
članicu. Tako je stvorena Organizacija Sjevernoatlantskog ugovora (NATO).
8
Radovan Vukadinovic,
Medjunarodni odnosi od hladnog rata do globalnog poretka
, Zagreb, 2001, str. 48.
