KOMUNIKOLOGIJA
S
KRIPTA
STEFAN SIMONOVIĆ
Komunikologija
1
PRVI DEO:
UVOD U KOMUNIKOLOGIJU
Komunikologija
3
Budući da je komuniciranje istraživano u različitim naučnim okvirima i da je
totalitet ljudskog komuniciranja eluzivan i fluidan fenomen, komunikologija je
nauka sa interdisciplinarnim istraživačkim područjem koja baštini saznanja iz
mnogih nauka.
Kako je komunikologija društvena nauka koja istražuje i proučava komuniciranje
kao primarnu ljudsku interakciju, na kojoj se zasnivaju svi društveni odnosi i
celokupna „zgrada“ društvene organizacije, ona nužno ima dodija sa sociologijom
kao naukom o društvu.
Glavna razlika je što sociologija postavlja pitanje „Zašto se uspostavljaju društveni
odnosi?“, dok komunikologija „Kako se uspostavljaju društveni odnosi?“
Komunikologija i druge nauke
Pre konstituisanja komuniologije najvećim delom su istraživane verbalne jezičke
forme komuniciranja. Pitanje kako funkcioniše jezik uputilo je lingvistiku ka
problemima strukture jezike (Ferdinand de Sosir) i dovelo je do osnovne jedinice
značenja, tj. znaka.
Semiologija/ semiotika je nauka o znacima, ali ne samo o jezičkim znacima, već o
celom nizu putanja, a centralno pitanje je značenje znakova.
Značenje nastaje kao mentalno psihički sadržaj na individualnom nivou ljudske
egzistencije i kao takvo je upada u domen psihologije. Ne postoji iz socijalne
zajednice apsolutno izolovani pojedinac, pa je najveće interesovanje za fenomen
komuniciranja pokazano u okviru socijalne psihologije – psihičko ponašanje
pojedinaca u okviru grupe.
Na mentalno psihičku strukturu čoveka ne utiču samo genetske predispozicije, već
je njegovo ponašanje rezultanta nasleđenih osobina i procesa socijalizacije.
Antropološko razumevanje čoveka pre svega znači razumevanje fenomena
kulture, kao izraza čovekovog „odrađivanja“ od prirode, a kulture izvan nekog
oblika komunikacione prakse- nema.
Političko komuniciranje i ekonomski aspekti komunikologije
Sociološki odgovor na pitanje zašto se komuniciranjem uspostavljaju društveni
odnosi uvodi nas u političko polje, jer ne postoji društvo koje istovremeno nije i
političko društvo. Politika je interesno motivisana, individualna i grupna aktivnost.
Javno, masovno komuniciranje se u savremenosti najčešće ispoljava kao političko
komuniciranje.
Interes se najčešće određuje kao materijalni interes. U savremenom društvu
delovanje svih komunikacionih centara u masovnom komuniciranju motivisano je
nekim lukrativnim i/ili ne lukrativnim razlogom. U sve to se mora uključiti i
ekonomija medija kao i menadžment.
Komunikologija i kibernetika
Kibernetika je nastala u isto vreme kada i komunikologija. Kibernetika je
interdisciplinarna nauka o upravljanju sistemima:
a) Matematička teorija komuniciranja
b) Opšta teorija sistema
c) Teorije upravljanja
Kibernetika nudi alternativnu paradigmu u razumevanju fenomena komuniciranja.
Pristupi komunikologiji
Zato što je komuniciranje najpre istraživano, a i danas se istražuje, unutar već
establiranih nauka, uočavaju se tri pristupa komunikologiji.
Komunikologija
4
1. Jedan broj teoretičara poriče njen naučni identitet i jasnu predmetnu
određenost, tvrdeći da je komuniciranje aluzivan fenomen, čiji se različiti
aspekti moraju istraživati u različitim naukama. Prema ovom stanovništvu
moguće je razviti različite teorije, ali ne i nauku o komuniciranju.
2. Isti argument, ali drugačiju interpretaciju, koriste i pristalice drugog, u
savremenosti preovlađujućeg pristupa, koji komunikologiju određuju kao
nauku sa interdisciplinarnim područjem istraživanja. Naglašavaju da se
različiti aspekti komuniciranja zaista mogu istraživati u predmetnom
okviru mnoštva različitih nauka, ali je, isto tako, komuniciranje jasno
profilisan društveni odnos koji se u celini može razumeti samo u
jedinstvenom, komunikološkom predmetnom okviru.
3. Treći pristup proizilazi iz prethodnog i afirmiše komunikologiju kao novu
filozofsku disciplinu u okviru socijalne filozofije, budući da je njen
predmet jedan od dva bazična elementa društvene strukture. Zato se ni
jedan društveni problem ne može istraživati a da u naučno-metodološki
okvir istraživanja nisu uključena u kominikologiji dosegnuta naučna
saznanja koja imaju aksiomsku vrednost.
DRUGA OBLAST: ZNAK
Znak je osnovna jedinica komuniciranja i prva je tačka dodira između ljudi i
svekolikog okruženja, jer u svom čulnom, emocionalnom, kognitivnom i
kognitivnom totalitetu čovek početni, prvi kontakt sa prirodom i društvenom
sredinom uspostavlja senzornim aparatima čula- upijajući znakove.
Znak je početak svake misli i svakog delanja.
„Ljudska civilizacija zavisi od znakova i sistema znakova, a ljudski duh se
ne može odvojiti od funkcionisanja znakova- ako se već ne može identifikovati sa
takvim funkcionisanjem.“
~ Čarls Moris
Univerzum znakova
Lice prostorno i vremenski neomeđenog univerzuma čovek sagledava u
neograničenom mnoštvu znakova.
Sve u prirodi i društvu može biti znak i sve, uostalom, jeste znak u čovekovom
delanju prema prirodi, međusobnim i društvenim odnosima.
Etimologija pojma „ZNAK“
SIGNUM
(lat.)
– znak ZNA-K/ ZNA-TI/ ZNA-NJE
SEMEION
(grč.)
– znak
Znak je čulni nadražaj-
stimulis
, koji ukazuje na postojanje određenog objekta:
materijalnog predmeta, živog bića, ideje, emocije, pojave, stanja, procesa…
Struktura znaka
Klasično određenje znaka (
aliquid stat pro aliquo:
nešto stoji umesto nečeg)
ukazuje na postojanje dva strukturalna elementa znaka koji su u dijalektičkom
jedinstvu: OZNAKA i OZNAČENO.
Problemi kodifikacije semiotičkih pojmova u vezi sa strukturom znaka
Različito označavanje strukturalnih elemenata znaka:
Sekst Emirik razlikovao je:
1. Označujuće (ime ličnosti)
Komunikologija
6
Polisemični (složeni)
Po klasifikacije pojedinih semioliga:
Č.S.Pers: ikone (fotografija), indeksi (dim), simboli (zastava)
Č.V.Moris:
1. Inteksični znaci (taj, ovaj, onaj…)
2. Karakterišuči znaci: ikone i simboli
3. Univerzalni znaci (sva, ništa, svašta svaki)
Funkcije znaka
Znak ima više funkcija i to:
1- Ekspresivnu (izražavanje stanja objekta)
2- Apelitivna (ukazivanje na objekat)
3- Reprezentatina (zamenjivanje objekta)
4- Komunikaciona (nosilac informacija)
Znak i kod
Znaci se veoma retko pojavljuju samo i izdvojeni, nezavisni od drugih znakova, a
nikada izvan određenog prirodno, psihičkog i socijalnog konteksta.
Ono što ne dozvoljava da se ljudska svest izgubi u svojevrsnoj znakovnoj polifoniji,
što svakom znaku daje određeno mesto u univerzumu, vezujući ga za određeni
materijalni ili apstraktni objekat, i što omogućava čoveku da shvati značenje
znakova, jesu skupovi normi naučeni u procesu socijalizacije, a svaki od njih
predstavlja određeni kod.
TREĆA OBLAST: KOD
Kod je normativna armatura značenja. Pojam potiče od francuskog
code
i
latinskog
codex
što znači stablo drveta/ deblo iz koga se isecaju pločice za pisanje,
a kasnije zbornik znakova ili propisa.
Kod je isto što i kodni sistem, tj. isto što i znakovni, simbolski ili semiotički sistemi.
Skup svih invarijantnih jedinica (znakova) kojima sistem raspolaže i skup pravila
pomoću kojih se te jedinice kombinuju u komuniciranju.
Komunikološko određenje koda
Kod je skup/ sistem pravila koji omogućava razumevanje značenja znakova u
jednom znakovnom sistemu. Takav, on je deo, unutrašnja normativna armatura,
znakovnih sistema i pretpostavka njihovog preobražaja u simbolske/ semiotičke
sisteme.
