ISPITNA PITANJA IZ UVODA U SOCIJALNU POLITIKU

1. Šta je pojam, a šta termin?

Pojam

se nalazi u osnovi ljudskog mišljenja. U logici, to je misaona tvorevina koja verbalnim

simbolima izražava suštinu neke klase predmeta, pojava ili odnosa. On je zamisao jednog
predmeta ili vrste predmeta ili odredbi predmeta, apstraktna ili uopštena ideja zaključena ili
izvedena   iz   karakterističnih,   svojstvenih   primjera.   Pojam   je   cjelovita   zamisao   određenog
predmeta   pomoću   zamišljanja   njegovih   bitnih   odlika.   Do   pojma   se   dolazi   aktivnim
mišljenjem, namjernom pažnjom, voljnim naporom, apercepcijom, shvatanjem odnosa cjeline
i dijela, opšteg i posebnog i naročito razlikovanjem pojavnih od suštinskih strana i odredaba
predmeta saznanja. Pojam je osnovni element o nečemu, kao što je riječ osnovni element
rečenice. On može biti predstavljen na svim jezicima, a bez gubljenja značenja. Jedna ili više
ideja o nečemu, koja takođe može da ima jednu ili više interpretacija ili da bude složena
struktura sastavljena od više pojmova koji čine jednu jedinstvenu ideju, odnosno nosioca
značenja (šire značenje pojma).
Pojmovi mogu da budu pojedinačni (izražavaju suštinu jednog pojedinačnog predmeta), opšti
(odražavaju   suštinska   svojstva   većih   ili   manjih   grupa   predmeta),   kategorije   (najopštiji
pojmovi na području jedne određene nauke), jasni (kod njih smo u stanju da odredimo sve one
pojedinačne predmete koji su obuhvaćeni njihovim obimom), nejasni (obim im je nedovoljno
određen, tako da nismo u stanju da odredimo da li on obuhvata neki predmet ili ne). Pojmovi
nisu statične, već dinamične kategorije. Jednom obrazovani pojmovi ne ostaju uvijek isti.
Pojmovi se odnose na predmete razne složenosti, pa je njihov jezički izraz – riječ, simbol
različite složenosti. On može biti jedna riječ ili sistem riječi. Riječ, simbol ili sistem riječi –
simbola kada mu je pojmovno značenje određeno, u nauci se naziva

termin.

Svaki pojam

povezan je sa drugim pojmovima, pa je veza, odnos i prelaz u druge pojmove.

2. Definicija pojma politika?

Riječ „politika“ je starogrčkog porijekla koja je prvobitno označavala polis – grad, državu
svedenu na grad sa bližom okolinom, a zatim i javne poslovne takve države (državne
poslove). Kasnije se javila i u latinskom jeziku preko kojeg je postala internacionalna, sa
drugačijim, širim, ali ne i jedinim značenjem, kako u svakodnevnom sporazumjevanju tako i u
nauci.



Politika je društvena djelatnost koja se sastoji u određivanju ciljeva društvene
djelatnosti i sredstava za njeno ostvarivanje i postoji u svim sferama
društvenog, pa i ličnog života individue.



Politika je aktivnost okupljanja više ljudi radi zajedničkog ostvarivanja nekog
cilja (bavi se stvaranjem i održavanjem ljudskih zajednica – putem vršenja
državne vlasti).



Politika podrazumijeva ostvarivanje ciljeva globalnog društva radi postizanja
odgovarajućih zajedničkih, klasnih, grupnih i drugih interesa.



Politika je društvena djelatnost kojom se rješavaju sukobi, protivrječnosti i
konflikti u društvu – što je uzrok postojanja i održavanja države.



Politika je regulisanje društvenih odnosa nezavisno od načina, odnosno
izjednačava se sa normativističkom djelatnošću.



Politika je vršenje vlasti u društvu – državne, porodične, crkvene.

3. Konstitutivni elementi pojma „politika“ i ostvarivanje politike u društvu?

Politika je svjesna i slobodna društvena djelatnost usmjeravanja društva u određenom pravcu.
Konstitutivni elementi su: politička djelatnost, politički subjekti, ljudska djelatnost, pravac –
cilj usmjeravanja, sredstva kojima se usmjeravanje vrši (materijalne i duhovne prirode).
Društvene aktivnosti usmjerene na upravljanje opštim društvenim poslovima. Socijalne
korjene i faktore koje ove aktivnosti izazivaju. Svijest kojom se ove aktivnosti rukovode
(i procesi stvaranja te svijesti), procesi integrisanja pojedinačnih volja u zajedničku volju.
Organizacije i ustanove preko kojih se vrši društveno upravljanje i njihovo djelovanje.

4. Šta znači pojam socijalno?

Pojam „socijalno“ potiče od latinske riječi socijalis, što znači društveni, koji se tiče društva
(sociaetas – društvo). Riječ „socijalno“ ima u osnovi dvije konotacije: prva se odnosi na
društvo kao cjelinu, njegovu strukturu, procese, integraciju i koheziju. Druga se odnosi na
međuljudsku razmjenu, pomoć, velikodušnost i altruizam. Iz korjena riječi „socijalno“ nastali
su termini kao što su: socijalne nauke (društvene), sociologija (nauka o društvu), socijalni
razvoj   (društveni),   socijalna   zrelost   (društvena),   socijalna   sredina   (društvena)   –   upotreba
pojma „socijalno“ u širem smislu riječi. U užem smislu, „socijalno“ podrazumijeva kompleks
pojava i okolnosti koje se odnose na životne i radne uslove pojedinaca, društvenih grupa i
čitavog   društva.   U   najužem   značenju,   termin   „socijalno“   obuhvata   samo   pojave   koje   se
odnose   na   životne   teškoće   ljudi   prouzrokovane   socijalnim   slučajevima   kao   što   su:
materinstvo, rođenje djeteta, bolest, invalidnost, nezaposlenost, starost, smrt i slično, kojima
se ugrožava zadovoljavanje egzistencijalnih životnih potreba, pa i sam opstanak ljudi.

5. Pojava prvih osmišljenih sistema socijalne politike kao praktične djelatnosti i

pojava pojma „socijalna politika“?

Prvi osmišljeni sistemi u antičkoj Grčkoj: zaštita vojnih invalida, ratnih veterana i zaštita
siromašnih. Razvoj kroz različite epohe u skladu sa obilježjima, nivoom znanja, ideologijom,
materijalnim mogućnostima, društvenim vrijednostima.
Postojanje i rješavanje socijalnih problema prisutno je u svim organizovanim zajednicama od
antičkog doba. Nije postojala teorija, ali su postojali mnogi sadržaji koji čine ono što se danas
naziva socijalnom politikom. Pojam „socijalna politika“ prvi put je upotrebljen 1851. godine
u djelu „Prirodna istorija naroda kao osnova njemačke socijalne politike“, Vilhelma Hajnriha
Rila.

6. Pojam „socijalna politika“ i definicije socijalne politike?

Pojam „socijalna politika“ prvi put je upotrebljen 1851. godine u djelu „Prirodna istorija
naroda kao osnova njemačke socijalne politike“, Vilhelma Hajnriha Rila. Analiza problema i
procesa izazvanih industrijalizacijom – koji su vezani za raspad tradicionalnih veza i odnosa u
društvu. Zaustavljanje tih procesa moguće je odgovarajućom socijalnom politikom koja treba
da   se   bavi   cjelinom   društvenih   procesa   i   odnosa   u   ukupnoj   društvenoj   strukturi.   Nakon
Drugog svjetskog rata, socijalna politika kao praktična djelatnost postaje značajan činilac
ukupnog društvenog razvoja, što dovodi šezdesetih godina XX vijeka, do zasnivanja posebne
teorijske discipline – socijalne politike kao nauke. Predmet proučavanja: socijalna politika
kao   praktična   djelatnost.   Cilj   proučavanja:   kritička   analiza   prakse,   njeno   objašnjavanje,
tumačenje i ukazivanje na puteve razrješavanja socijalnih protivrječnosti i obezbjeđivanja
socijalnog razvoja. U razvijenim koncepcijama, ključni cilj socijalne politike je blagostanje i
podizanje kvaliteta života ljudi. Razvojni tip socijalne politike usmjeren je prema socijalnim
inovacijama, promjenama i usmjeravanju socijalnog razvoja. Za vijek i pol nije uspostavljena
saglasnost   o   pojmovnom   određenju   i   definisanju.   Osnovne   vrijednosti   socijaldemokratije:
sloboda,   društvena   jednakost,   pravednost   i   solidarnost.   Ciljevi   socijalne   politike   države



Koncept bazičnih potreba (zadovoljavanje osnovnih potreba i suzbijanje
siromaštva, obezbjeđivanje što ravnopravnije raspodjele raspoloživih resursa
cjelokupnom stanovništvu).



Koncept (strategija) endogenog razvoja (socijalni razvoj svake zemlje treba da
bude zasnovan na interesima i specifičnostima svake zemlje u kojoj važnu
ulogu imaju: tradicija, sistem vrijednosti, religija, autentična kultura,
materijalni i ljudski potencijali i slično) – sedamdesete godine.



Novi međunarodni ekonomski poredak (objektivna povezanost svijeta,
komunikacije i saradnja među zemljama doveli su 1972. godine do ideje o
globalnom svjetskom razvoju).

11. Socijalna sigurnost?

Sigurnost je potreba svakog čovjeka, ali i društva. Potreba za sigurnošću je osnovna potreba i
u hijerarhiji potreba je svrstana odmah iza fizioloških potreba. Socijalna sigurnost izražava
potrebu čovjeka da radi i djeluje i da u interakciji sa drugim ljudima, u užoj i široj socijalnoj
sredini, ostvaruje svoju slobodu, svoju generičku suštinu i svoju dostojanstvenu egzistenciju.
Socijalna sigurnost je relativna kategorija i zavisi od razvijenosti proizvodnih snaga, odnosno
nacionalnog dohotka date zemlje, ekonomskog i političkog sistema, strategije ekonomsko –
socijalnog razvoja, odnosno socijalne politike date zemlje. Ona je mjera životnog standarda.
Socijalno   osiguranje:   uže   značenje   od   socijalne   sigurnosti   i   socijalne   zaštite   -     pravo   na
naknade i usluge na osnovu zaposlenosti i plaćanja doprinosa za određenje socijalne rizike.
Socijalna   sigurnost   se   zasniva   na   principima:   solidarnosti,   uzajamnosti,   humanizma,
tolerancije   i   odgovornosti.   Elementi   socijalne   sigurnosti   su:   zaštita   zdravlja,   zaposlenost,
zarada, zaštita na radu, pravo na obrazovanje, pravo na stan, osiguranje za slučaj bolesti,
materinstva, invalidnosti, starosti, nezaposlenosti, smrti hranioca i socijalna zaštita porodice,
djece, ostarjelih, invalidnih..

12. Socijalna sigurnost u međunarodnim dokumentima?



Univerzalna deklaracija o pravima čovjeka U

N (pravo na socijalno

osiguranje i privredna, društvena i kulturna prava neophodna za ljudsko
dostojanstvo i slobodan razvoj sopstvene ličnosti, pravo na rad, zdravlje,
pravednu naknadu, standard, obrazovanje, razonodu, odmor).



Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima
čovjeka

(bezbjednost i higijenski uslovi rada, mogućnost unapređenja, stalno

poboljšanje životnih uslova i pravo na socijalno obezbjeđenje i socijalno
osiguranje).



Deklaracija o socijalnom napretku i razvoju

(cilj razvoja se određuje kao

podizanje materijalnog i duhovnog standarda svih članova društva i socijalna
zaštita nesposobnih za rad, a državama se utvrđuje obaveza da stvaraju
ekonomske i druge uslove čiji je cilj unapređivanje životnih i radnih uslova,
ublažavanje i smanjivanje nejednakosti).

13. Socijalne potrebe, pojam i karakteristike?

Socijalne potrebe ili životni standard, kako ih često nazivaju, su određene potrebe pojedinaca
kao jedinki koje su uslov njihove egzistencije kao ljudskih bića i potrebe koje pojedinac
zadovoljava u zajednici, participirajući sa drugim ljudima. Potrebe su dinamična kategorija –
mijenjaju se i razvijaju, zavisno od civilizacijskog napretka i dostignutog nivoa kulture. One
izražavaju prosjek potreba ljudi u jednom društvu koje se smatraju društveno nužnim
potrebama i koje se zadovoljavaju na društveni način, preko odgovarajuće institucije.

Zadovoljavanje socijalnih potreba zavisi od materijalne proizvodnje, socijalnih i ekonomskih
ciljeva datog društva.
Ernest Engel je zapazio da između visine dohotka i njegovog dijela koji se troši na ishranu
postoje   zakoniti   odnosi   -     porastom   porodičnih   primanja   izdaci   za   ishranu   se   apsolutno
povećavaju,   ali   relativno   opadaju.   Smanjenje   porodičnih   prihoda   pokazuje   suprotnu
tendenciju -  izdaci za ishranu relativno rastu uz apsolutni pad. Do toga dolazi zbog toga što je
ishrana egzistencijalna potreba   i što njeno zadovoljavanje ima prioritet u odnosu na druge
potrebe, kao i zbog ograničenosti ljudskog organizma da konzumira hranu. Na visokom nivou
porodičnih prihoda, troškovi ishrane se stabilizuju u ukupnim troškovima života (Engelov
zakon).

14. Šta je „socijalni slučaj“, koji su sinonimi za taj pojam i uzroci nastanka socijalnih

slučajeva?

Za pojam „socijalni slučaj“ neki teoretičari smatraju da je prevaziđen, da izražava određene
karakteristike socijalnog osiguranja, da ne obuhvata sve društvene grupe i slojeve koji se
nalaze u stanju socijalne potrebe i da ne izražava sve relevantne elemente socijalne situacije
koja se može smatrati nepovoljnom i ugrožavajućom. Čovjek ne može biti socijalni slučaj.
Čovjek može biti pogođen socijalnim slučajem - objektivnim događajem koji ugrožava
socijalnu sigurnost čovjeka, a ponekad i sam život, koji ne zavisi od volje pojedinca i čije se
posljedice ne mogu prevladati bez pomoći društvene zajednice. Čovjek pogođen socijalnim
slučajem svoje životne potrebe može zadovoljiti uz širu ili užu međuljudsku i društvenu
solidarnost. Ovaj pojam nije statičan, razvojem materijalne osnove i kulture društva širi se
značenje ovog pojma. Sinonimi za ovaj pojam su socijalna nezgoda, socijalni rizik, socijalna
neobezbjeđenost. Uzroci nastanka socijalnih slučajeva su:



Fiziološki (materinstvo, bolest, starost i smrt),



Porodični (teškoće oko njege, čuvanja i izdržavanja djece, teškoće zbog
nepotpunih porodica, teškoće zbog poremećenih porodičnih odnosa),



Profesionalni (profesionalne bolesti, povrede, invaliditet, smrt, gubitak posla),



Društveni (ratovi, revolucije, eksploatacija),



Geo – fizički (zemljotresi, poplave, lavine, cunami, toplotni udari).

15. Potrebe ljudi pogođenih socijalnim slučajem i načini njihovog rješavanja?

Potrebe ljudi pogođenih socijalnim slučajem su materijalne, nematerijalne i kombinovane
prirode. Načini rješavanja socijalnih slučajeva su: pravno pokriveni (u područjima socijalne
politike) i ad hok rješenja.

16. Socijalni problemi - pojam i definicija?

Nastanak   pojma   „socijalni   problemi“   vezuje   se   za   socijalnu   medicinu   i   organicističko   –
pozitivističku   sociologiju   u   okviru   kojih   je   postao   zajednički   imenilac   za   one   masovne
organske ili društvene bolesti (alkoholizam, tuberkuloza, zarazne bolesti), čiji su uzroci u
nepovoljnim   društveno   –   ekonomskim   i   socijalnim   uslovima   života.   Pod   socijalnim
problemom   se   podrazumijeva   takva   društvena   pojava   koja   privlači   pažnju   znatnog   dijela
datog društva koje je svjesno da takva pojava nepovoljno djeluje po društvo i njegove članove
i da je zbog nje potrebna izvjesna društvena akcija. Mnoštvo socijalnih slučajeva predstavlja
socijalni   problem.   Uzroci   nastanka   socijalnih   problema   su:   fiziološki,   porodični,
profesionalni, društveni i geofizički.

pravo u objektivnom smislu je skup pravnih pravila i normi kojima se reguliše socijalno
obezbjeđenje ljudi. Sastoji se iz zakona i drugih formalnih izvora. Socijalno pravo donosi
država, ali i nedržavne institucije, a njegova sadržina je socijalno obezbjeđenje ljudi.
Socijalno pravo u subjektivnom smislu je pravo koje fizičkom licu kao titularu prava daje
ovlašćenja da od nadležnog organa zahtijeva da mu ovaj pruži određene socijalne prestacije
kako bi otklonio ili ublažio socijalni slučaj.

21. Predmet socijalnog prava?

Predmet   socijalnog   prava   je   poseban   društveni   odnos   povodom   socijalnog   osiguranja,   tj.
socijalnog obezbjeđenja, odnosno socijalne zaštite. Socijalno – pravni odnos, koji je predmet
regulisanja, je odnos između fizičkog lica kao korisnika prava (titulara prava) koji se nalazi u
stanju socijalne potrebe i državnog organa (institucije). Subjekti socijalno – pravnog odnosa
su: fizičko lice kao titular prava (to lice je uvijek određeno, konkretno) i društveni organ kao
obavezna strana u odnosu, koji se određuje prema socijalnom domicilu titulara socijalnog
prava.   Titular   prava   ima   pravo   da   po   svojoj   inicijativi   od   određenog   državnog   organa
zahtijeva socijalnu prestaciju, a ovaj ima obavezu da fizičkom licu pruža socijalnu prestaciju.
Obaveza izvršavanja je uvijek na strani državnog organa. Način izvršenja zavisi od prirode
stanja socijalne potrebe titulara (davanja u novcu se obično izvršavaju mjesečno). Objekti
socijalno – pravnog odnosa su socijalne prestacije (davanja i činjenja). Metod regulisanja
socijalnog   prava:   inicijativa   titulara   socijalnog   prava,   obaveznost   nadležnog   društvenog
organa da sprovede postupak, mogućnost sankcije.

22. Generacije ljudskih prava?

Tri generacije ljudskih prava:

1) Građanska prava – 18. vijek,
2) Politička prava – 19. vijek,
3) Socijalna, ekonomska i kulturna prava – 20. vijek,
4) Nova generacija prava.

Prava prve generacije:



Građanska prava – zaštita prava pojedinaca, zaštita života, fizičkog, psihičkog i
moralnog integriteta ljudske ličnosti, pravo na slobodu i ličnu sigurnost, pravna
sigurnost, privatni i porodični život.



Politička prava - sloboda misli, savjesti, religije, sloboda izražavanja i
informisanja, pravo glasa i učestvovanja na izborima, sloboda udruživanja i
okupljanja.

Prava druge generacije:



Ekonomska prava – štiti pravo na rad (pravo na rad, jednaku platu za jednak rad, pravo
na odmor), sindikalna prava i slobode (osnivanje i učestvovanje u radu sindikata,
pravo na štrajk i na zadovoljavajući životni standard),



Socijalna prava – prava na socijalnu sigurnost (bolest, nezaposlenost, starost),



Kulturna prava – poštovanje stvaralačkih sloboda i djelatnosti, zaštita moralnog i
materijalnog interesa autora u oblasti nauke, književnosti, umjetnosti, pravo na
učestvovanje u kulturnom životu..

Prava treće generacije:



Kolektivna prava (kasnije vremensko nastajanje, različita prava u odnosu na
postojeća),



Prava naroda (ljudska prava se priznaju i pojedincima i narodu kao kolektivitetu),



Pravo na ravnopravnost naroda, pravo na samoopredjeljenje, pravo na slobodno
upravljanje narodnim bogatstvom i prirodnim izvorima, pravo na ekonomski, socijalni
i kulturni razvoj, pravo na mir, pravo na zaštitu okoline.