Vitamini
Dijetetika
Odjel za zdravstvene studije
doc. dr. sc. Marijana Matek Sarić
Vitamini
•
Vitamini su iskre ţivota!
•
1911.
Casmir Funk
uveo naziv
• izolat iz ljusaka riţe (
amin vitae ili vitamine
)
•
lat. vita
→
ţivot + amin
→
organski spoj
•
najmanje jedan ili više N atoma u
molekuli
•
derivat
amonijaka
, strukturalno slični
Uloga vitamina
esencijalni za normalno funkcioniranje
ljudskog i ţivotinjskog
organizma
osiguravaju pravilan rad metabolizma, rast, razvitak, reprodukciju…
potrebni
su
za stvaranje kolagena, kostiju, koagulaciju krvi, vid,
diferencijaciju stanica i dr
uge
funkcije
sudjeluju u sintezi i razgradnji ugljikohidrata, masti, bjelančevina i
nukleinskih kiselina
nezamjenjivi biološki katalizatori kemijskih reakcija u ţivoj stanici
(koenzimi i prekursori; "pomoćnici" enzima)
nedostatak ili smanjena iskoristivost
→
specifični sindrom
Uloga vitami
nemaju energetsku vrijednost za razliku od masti,
bjelančevina i ugljikohidrata
većinu vitamina viši organizam ne moţe sintetizirati
u organizam se moraju unositi hranom ili pripravcima
(biološkog ili sintetskog podrijetla) ili u obliku provitamina
potrebni u malim količinama
(mg ili µg/dan)
otuda i prefiks mikro za ove nutrijente
•
RDA -
–
• engl. recommended daily allowance; preporučen dnevni unos
• vitamin B1 (tiamin)
•
vitamin
C, esencijalan za čovjeka,
zamorca, majmuna i još neke vrste...
• većina biljaka i ţivotinja posjeduje
sposobnost sinteze
• nemogućnost, posljedica evolucijske pogreške, tj. defekta
metabolizma ugljikohidrata
• glc prirodni prekursor vitamina C
Neki su samo esencijalni za sisavce:
