JU Mješovita srednja hemijska škola u Tuzli
Stručno zvanje/zanimanje: Hemijski tehničar u farmaceuskoj proizvodnji
Predimet: Farmakologija
M A T U R S K I R A D
Vitamini kao lijekovi
MENTORO: KANDIDAT:
Tuzla, januar, 2016.
SADRŽAJ:
UVOD.........................................................................................................................................3
1. VITAMINI.............................................................................................................................4
2. HIPOVITAMIONZA I HIPERVITAMINOZA................................................................5
2.1 Hipovitaminoza.....................................................................................................................5
2.2 Hipervitaminoze.................................................................................................................11
3. PODJELA VITAMINA I NJIHOVE KARAKTERISTIKE..........................................15
3.1 Vitamini topljivi u vodi (hidrosolubilne)............................................................................15
3.1.1 Karakteristike vitamina topljivi u vodi............................................................................15
3.2 Vitamini topljivi u masti.....................................................................................................19
3.2.1. Karakteristike vitamina topljivi u masti..........................................................................19
ZAKLJUČAK..........................................................................................................................21
LITERATURA........................................................................................................................22
2
1. VITAMINI
Vitamini su organski sastojci koji se nalaze u veoma malim količinama u hrani. Čovjeku su
neophodni za održavanje zdravlja, rast i reprodukciju.
Vitamini se moraju unositi u organizam u malim količinama isto kao što se moraju unositi
esencijalne aminokiseline i esencijalne masne kiseline.
Male količine pojedinih vitamina mogu se sintetisati u organizmu. Tako naprimjer iz
provitamina D nastaje vitamin D pod uticajem sunčanih zraka. Manje količine vitamina K i
biotina (vitamina H) nastaje u organizmu uz pomoć crijevne mikroflore. Vitamin B
3
(niacin)
se sintetizra iz esencijalne aminokiseline triptofana, koju opet moramo unijeti hranom.
Za razliku od proteina, masti i ugljikohidrata vitamini u organizmu djeluju kao pojedinačne
molekule, a ne kao makromolekule. To podrazumijeva da su fukcije vitamina u ljudskom
tijelu esencijalne u enzimskom sistemu metabolizma proteina, ugljikohidrata i masnoća.
Vitamini nisu izvori energiju ali pomažu enzimima u procesu metabolizma.
Potrebe za vitaminima se mjere u µg ili mg ili u internacionalnim jedinicama (IU). Njihova
apsorpcija u ljudskom tijelu zavisi od unosa u prehrani.
Uloge vitamina u organizmu su različite, a neki od njih imaju i posebne karakteristične
specifičnosti djelovanja. Tako su vitamini E i C antioksidanti, vitamini B skupine imaju često
brojne funkcije koenzima, vitamin K ima značajnu ulogu kod koagulacija krvi, vitamin A ima
uticaja na poboljšanje vida, a vitamin D na okoštavanje.
Nedostaci pojedinih vitamina mogu dovesti kako do lakših tako i do težih oštećenja u
organizmu. Tako recimo nedostaci vitamina A uzrokuje tzv. noćnu sljepoću, a nedostatak
vitamina D rahitis, vitamina E mišićnu slabost, vitamina K usporeno grušanje krvi, vitamina
B3 pelagru, vitamina B1 bolest „beri beri“, vitamin B12 anemiju itd.
Hemijski sastav vitamina je danas tačno poznat, kao i hemijski oblici i spojevi iz kojih
nastaju. Hemijska priroda i fizikalno-hemijske osobine vitamina su raznovrsna. Većina
vitamina pojavljuje se u različitim hemijskim oblicima.
4
2. HIPOVITAMIONZA I HIPERVITAMINOZA
2.1 Hipovitaminoza
Hipovitaminoza
( avitaminoza)
su bolesti izazvane nedovoljnim unosom vitamina putem
hrane (primarne hipovitaminoze) ili stečenim poremećajima digestije, apsorpcije i
metabolizma vitamina uz zadovoljavajući egzogeni unos (sekundarne hipovitaminoze).
Hipovitaminoze se liječe davanjem fizioloških doza vitamina koji nedostaju, ali ih je u pravilu
moguće i poželjno prevenirati pravilnom ishranom.
Uzroci nedostatak vitamina su:
nedovoljno unošenje
smanjenje apsorpcije
smanjenje iskorištenja
povećanje ekskrecije
povećanje potreba.
Vitamin-reaktivne nasljedne metaboličke bolesti
(nasljedne vitaminske ovisnosti) mendelski
su (monogenski) nasljedne bolesti u kojima postoji nasljedni poremećaj u metabolizmu
vitamina.
Njihovo kliničko značenje je u tome što se mogu liječiti nefiziološki velikim "farmakološkim"
dozama odgovarajućeg vitamina, one su 10 do 100 puta veće od fizioloških potreba tog
vitamina.
Postoji više načina za nastanak ovih poremećaja, a to su:
- defekat transporta vitamina u stanicu
- defektna pretvorba vitamina u aktivni oblik koenzima
- defekat spajanja koenzima sa apoenzimom pri stvaranju holoenzima zbog
mutacije apoenzima.
Vitamin A (karotenoidi, retinol)
Najkarakterističniji predznaci A-avitaminoze su upala rožnjače oka i epitela kanala, što se
manifestuje zatvaranjem i suženjem oka -
kseroftalmija
(od grčkih riječi heros, što znači suh i
riječi ophtalmos - oko). U težim slučajevima, vrši se razmekšavanje - keratomalacija, što je
uslovljeno prekomijernim građenjem keratina u koži i mrežnjači oka. Koža tom prilikom
5
Slika 2. Dijete oboljelo od bolesti rahitisa
Vitamin E (tokoferol, vitamin mladosti)
Pri nedostatku vitamina E kod eksperimentalnih životinja nastaje perutanje kože, mišićna
slabost (distrofija), narušavanje funkcije nervnog sistema, neuobičajeni pokreti očiju i
smanjen vidokrug. Dolazi do gubitka refleksa, smanjenja mišićne mase, gubitka sposobnosti
rađanja, nastajanja fragilnih (poremećenih) eritrocita.
Vitamin K (vitamin koagulacije, filohinon, fitomenation)
Sadržaj ovog vitamina, kao i vitamina E u običnim proizvodima ishrane znatno prevazilazi
minimalne dnevne potrebe i zbog toga je nedostatak ovog vitamina pri normalnoj ishrani
krajnje rijedak.
Osim toga, vitamin K sintetizuju i mikroorganizmi u debelom crijevu. Simptomi nedostatka
vitamina K u organizmu su masnice po tijelu. Javlja se celijačna bolest (stomačna bolest koja
se odlikuje nadimanjem stomaka), tropske bolesti, kolitis (upala debelog crijeva). Može se
javiti i dijareja.
7
