1
Zdravstvena njega i ishrana djece
1.Milenijumski razvojni ciljevi (nabrojati).
Cilj 1. –smanjenje ekstremnog siromaštva i gladi (za 50%)
Cilj 2. – postići opšte obrazovanje širom planete zemlje
Cilj 3. – promocija jednakosti polova i snaženje ženskog pola
Cilj 4. – smanjenje smrtnosti djece ( do 5-te godine, zato što je visok stepen smrtnosti na
tom uzrastu zbog nedostatka hrane i vode)
Cilj 5. – poboljšanje maternalnog zdravlja (zdravlja majki prije, tokom i nakon trudnoće)
Cilj 6. – savladati infektivne bolesti HIV/AIDS, malariju i dr. bolesti
Cilj 7. – održivost životne sredine
Cilj 8. – međunarodna saradnja i unapređenje globalnog zajedništva za razvoj
2. Navesti najznačajnije nutritivne probleme djece u svijetu i njihovu učestalost.
a) Deficiti u nerazvijenim zemljama ili slabo razvijenim zemljama su:
- pothranjenost (malja od 3 percentila),
- nedovoljan unos vitamina A (mikronutritivni deficiti),
-nedovoljan unos joda(mikronutritivni deficiti),
- anemija zbog nedostatka gvožđa,
- nedostatak dovoljne količine zdravstveno bezbjedne hrane (3- 15),
- bolesti prenosive hranom;
b) Deficiti u razvijenim zemljama:
- gojaznost djece na predškolskom uzrastu (preko 97 percentila)
- prekomjerna tjelesna masa (85- 97 percentila)
- bolesti koje se javljaju usljed toga: koštano- degenerativne bolesti usljed neaktivnosti,
hipertenzija- smanjena pokretljivost, kardiovaskularne bolesti, dijabetes tip 2 i dr.
-Nedostatak vitamina D (zbog pretjerane upotrebe krema za sunčanje, i nedovoljnog
boravka na suncu)
2
3. Navesti internacionalne i nacionalne organizacije koje rade u oblasti zdravlja djece.
UNICEF (United nations international children emergency fund)-
je međunarodni fond za
djecu i omladinu, koji se brine o kvalitetu njihovog životnog standarda. Finansira se
dobrovoljnim plozima vlada i fondacija, firmi i građana. Osnovana je 1946. Bavi se
dugoročnom humanitarnom pomoći.
WHO (Word Healthy Organization)-
svjetska zdravstvena organizacija, je posebna
organizacija Ujedinjenih nacija, koja djeluje kao koordinirajuće tijelo međunarodnog javnog
zdravstva. Ima za cilj da dovede sve moguće narode na najviši mogući nivo fizičkog i
mentalnog zdravlja i spokoja, da se bori protiv velikih endemskih bolesti i epidemija, da
doprinosi razvoju higijene i donose planove za ishranu i dr. Osnovana je 1948. Sjedište je u
Ženevi.
UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)
– je
specijalna organizacijaUjedinjenih nacija, osnovana 1946. Osnovni cilj joj je da doprinese
mitu i sigurnosti kroz podržavanje saradnje među nacijama kroz obrazovanje, nauku i kulturu.
Sjedište je u Parizu. Jedna od uloga je da održava listu mjesta svjetske i kulturne baštine,
odnosno da štiti objekte vezane za cjelokupnu svjetsku zajednicu.
UNEPA (United Nations Population Fund)
bavi se zaštitom polno prenosivih bolesti.
UNDP (United Nations development programme)
je program UN za društveni razvoj
zemalja članica. Jedna od važnih funkcija UNDP –a je smanjenje siromaštva. Sjedište je u
Njujorku.
UNAIDS (United Nations Programme on HIV)
– je odbor za borbu protiv side.
WFP ( World Food Programme)-
je svjetski program za hranu. Osnovni cilj je da prikuplja
i distribuira hranu i druge potrepštine za populacije koje pate od prirodnih katastrofa i gladi.
Sjedište je u Rimu.
WB ( World Bank)
je svjetska banka koja finansira projekte.
FAO-
svjetska poljoprivredna organizacija.
Nacionalne: Ministarstvo zdravlja, Ministarstvo obrazovanja i prosvjete, Ministarstvo
poljoprivrede, Stručne profesionalne organizacije (NVO)
4. Drugi akcioni plan za hranu i nutritivnu politiku i zdravlje djece.
1. masovne nezarazne bolesti usljed nepravilne ishrane,
2. gojaznost kod djece i adolescenata,
3. mikronutritivni deficiti (nedostatak vitamina, minerala, gvožđa, joda itd.),
4. bolesti prenosive hranom,
5. pothranjenost;
4
7. Navesti hranjive materije i njihov zdravstveni značaj kod djece predškolskog
uzrasta.
Proteini
su makromolekuli sastavljeni od 20 aminokiselina ( 10 esencijalnih- koje se
unose hranom i 10 neesencijalnih- koje se stvaraju u organizmu). Proteini mogu biti
biljnog i životinjskog porijekla. Oni proteini koji su životinjskog porijekla su
visokokvalitetni, zato što sadrži sve esencijalne aminokiseline (mlijeko i mliječni
proizvodi, meso, riba, jaja), a proteini biljnog porijekla su niskokvalitetni jer ne sadrže sve
esencijalne aminokiseline (pasulj, mahunarke, žitarice, jezgrasto voće, sjemenke i dr.)
Uloga proteina:
a)
Strukturna:
učestvuje u izgradnji svih ćelija (ćelijska membrana, organele,
citoplazma)
b)
Regulatorna:
održavanje homeostaze (ravnoteže) u organizmu ( enzimi, proteini
imunog sistema, hormoni- inzulin i glukagon, kontrakcija mišića- aktin i miozin,
acidobazna ravnoteža, proteinski transport, nukleinske kiseline, osmotski pritisak)
c)
Energetska
: koristi se kao energetski izvor u stanju gladovanja.
Potreba proteina kod djece iznosi:
a) 3 godine- 0,90 g/kg TM
b) 4-6 godina- 0,87g/kg TM
Djeca predškolskog uzrasta treba da unose 2/3 proteina životinjskog porijekla i 1/3 biljnog.
Masti:
Masti su organski molekuli. U ishrani se koriste u vidu vidljivih masti ( svinjska mast,
puter, margarin, ulje) i nevidljivih masti (kao sastavni dio biljnih i životinjskih tkiva), kao
elementi citoplazme i membrane ( u mesu, žumancetu, orahu, suncokretu, kukuruzu,
kikirikiju) ili su sastojci animalnih ekskreta (mlijeko i mliječni proizvodi) ili su dodate u
namirnicama u procesu proizvodnje (majoneza, riblje ulje i dr.)
Uloga masti:
a) Rezervni izvor energije 1g masti oslobađa 9, 3 kcal
b) Termoregulacija
c) Strukturna uloga (učestvuje u izgradnji ćelijeske membrane, ćelije CNS-a i perifernog
NS)
d) Regulatorna uloga- polni hormoni, hortizol, vitamini, regulacija krvnog pritiska,
stvaranje vitamina D;
Dnevne energetske potrebe:
a) 0-3 godine iznose 30- 40%
b) 4-18 godine iznose 25-35%
Ugljeni hidrati:
UH su najjednostavniji organski molekuli i najznačajniji energetski izvor za čovjeka.
Jedan gram UH oslobađa 4,1 kcal. UH su biljnog porijekla, osim UH iz mlijeka.
