Seminarski rad
Forenzičko računovodstvo
Tema: Privredni kriminal i ključni problem današnjice
Mentor:
Student:
Alena Selić, 59/21
Tuzla, oktobar 2022.
4
1. OSNOVNE KARAKTERISTIKE PRIVREDNOG KRIMINALITETA
Privredni kriminalitet zadržao je sposobnost prilagođavanja novim društveno – ekonomskim
odnosima i pozitivniom zakonskim propisima koji inkriminišu delikatno ponašanje u ovoj oblasti.
Učinioci krivičnih djela svoju kriminalnu djelatnost usmjeravaju do margina dozvoljenog
ponašanja, koristeći određene praznine nedorečenosti i česte izmjenei dopune zakonskih propisa.
Za razliku od krivičnih djela opšteg kriminaliteta, gdje se uglavnom krivično djelo odmah vidno
manifestuje po izvršenju, kod privrednog kriminaliteta u vrijeme izvršenja nepoznati su krivično
djelo i njegov učinilac, jer se djelo u fazi izvršenja vješto prikriva i poslijedice se odmah ne
manifestuju, pa se uglavnom otkrivanjem krivičnog djela otkriva i njegov učinilac.
Privredni kriminalitet ne egzistira uvjek samostalno, već i u mnogim situacijama je povezan sa
drugim oblicima kriminaliteta, odnosno konkretnim krivičnim djelima iz oblasti opšteg,
ekološkog, pa i političkog kriminaliteta. Izvršenjem krivičnih dela privrednog kriminaliteta
narušavaju se ekonomski odnosi, dolazi do protv pravnog prisvajanja imovine u društvenoj,
državnoj, privatnoj, zadružnoj i mješovitoj svojini, izbjegavanja plaćanja carinskih, poreskih, i
drugih obaveza prema državi, a samim tim, i do neosnovanog bogaćenja jednog sloja ljudi što
dovodi do slabljenja ekonomske moći, smanjienja društvenog proizvoda, nepoštovanja
zakonitosti i slabljenja morala. Krivična dela privrednog kriminaliteta, u najvećem broju vrše
odgovorna i sužbena lica, kao i privredne prestupe za koje je predvđena odgovornost i za pravno
lice. U ekonomskim odnosima sa inostranstvom broj tih lica je relativno mali, s obzirom na
obavezu poštojanja ovlasćenja za vršenje spoljnotrgovinskog poslovanja. Jedan dio prateće
5
dokumentacije ostaje u pojedinim stranim zemljama, pa je tako teško dostupna organima
otkrivanja
1
.
Privredni kriminalitet ispoljeva naštojanja ka širenju i ekspanziji na internacionalnom planu, i o
tim činjenicama posebno treba voditi računa prilikom otkrivanja konkretnih krivičnih djela i
obezbjeđivana dokaza.
2. OSNOVNI OBLICI PRIVREDNOG KRIMINALITETA
U osnovne oblike privrednog kriminaliteta spadaju:
2
1.
Oblici kriminaliteta u oblasti proizvodnje
Opšti i posebni uslovi u kojima se odvija proizvodnja
Pojavni oblici kriminaliteta
2.
Oblici kriminaliteta u trgovini
Oblici kriminaliteta pri kupovini robe
Oblici kriminaliteta u oblasti prodaje robe
3.
Oblici kriminaliteta u spoljnotrgovinskom prometu
Oblici kriminaliteta u oblasti izvoza robe
Oblici kriminaliteta u oblasti uvoza robe
4.
Oblici kriminaliteta u oblasti deviznog poslovanja
5.
Ostali oblici kriminaliteta u ekonomskim odnosima sa inostrasnstvom.
6.
Oblici kriminaliteta u oblasti svojinske transformacije
7.
Oblici kriminaliteta u oblasti finansiranja socijalnog osiguranja
8.
Oblici kriminaliteta u bankarskom poslovanju
9.
Oblici kriminaliteta u oblasti blagajničkog poslovanja
10. Oblici kriminaliteta u magacinskom poslovanju
1
.
Stojanovic, Z.: Krivično pravo – posebni dio, Pravni fakultet, Banja Luka, 2006.god. str. 67.
2
Bošković, M.: Kriminalistika metodika, Apeiron, Banja Luka, 2009.god. str.131
.
7
4. USLOVI KOJI POGODUJU PRIVREDNOM KRIMINALITETU
Različiti su uslovi i okolnosti koji pogoduju i omogućavaju raznovrsnu kriminalnu djelatnost
pojedinaca. Poznavanje ovih uslova i okolnosti i njihovo blagovremeno eliminisanje dovodi do
smanjenja izvršenja i nemogućnosti prikrivanja tih krivičnih djela.
1. Propusti u unutrašnjem organizovanju
Česte zakonske izmene koje dovode do novih oblika organizovanja preduzeća koje nisu
pracene odgovarajucim opštim aktima, nepotpuna ili pogresna evidencija sredstava, a ima
slučajeva i da se nevode sve potrebne evidencje.
2. Nedostatak kontrole privrednog poslovanja
Nedostatak interne i eksterne kontrole, ili njeno slabo organizovanje ifunkcionisanje, bez
obzira na to o kom se obliku imovine radilo upravo i omogucuje losu unutrašnju
organizaciju i evidenciju sredstava u preduzećima organima i organizacijama. Od organa
spoljne kontrole najznačajniji su inspeksiski organi i služba za platni promet.
3. Propusti u inventarisanju
Inventarisanje je vid kontrole redovno ili vanredno, ima za cilj utvrdjivanje poštojaćeg
stanja robe i novca u određenom objektu i njegovo slaganje sa stanjem u knjigovodstvu.
Osnovne slabosti inventarisanja manifestuju se u nestručnosti članova popisnih komisija,
njihovom neodgovornom ponašanju, površnom prilazu u izvršenju ovog odgovornog
zadatka i određenij sprezi između pojedinih rukovodećih radnika ili čak i članova
