4
1. Knjigovodstvo, pojam i ciljevi
Knjigovodstvo obezbjeđuje podatke koji se na različite načine primjenjuju u pojedinim
djelovima računovodstva. To je osnovni razlog zbog čega se knjigovodstvo najčešće definiše
kao računska osnova računovodstva. Knjigovodstvo pri računovodstvenom planiranu pruža
osnovu tako sto pri izradi plana i uvijek polazi od sadašnjeg stanja a potom omogućava pružanje
podataka o ostvarenom rezultatu kao i o stanju imovine. Knjigovodstvo mora raspolagati
pouzdanim informacijama da bi se donijele što kvalitetnije poslovne odluke. Ciljevi
knjigovodstva se izvode iz ciljeva preduzeća. Ono počinje osnivanjem preduzeća i prestaje
trenutkom njegove likvidacije.
1
Osnovni ciljevi knjigovodstva su:
1) utvrđivanje rezultata poslovanja (dobitka ili gubitka) u određenom vremenskom
periodu;
2) utvrđivanje stanja imovine, obaveza kao i sopstvenog kapitala na određeni dan
obračuna;
3) pružanje podataka za kontrolu rada lica koja rukuju pojedinim djelovima imovine
preduzeća;
4) pružanje podataka za planiranje rezultata poslovanja, stanja imovine kao i priliva i
odliva novca;
5) pružanje podataka za kontrolu izvršenja planskih veličina.
Da bi svi ovi navedeni ciljevi bili ostvareni neophodno je da menadžment računovodstva
prikupi sve informacije koje dokazuju nastanak svakog poslovnog dogođaja tj. prikupljanje,
klasifikovanje, reklasifikovanje, bilježenje, čuvanje podataka i naravno izvještavanje o nastalim
poslovnim događajima (a sve to predstavlja zadatke knjigovodstva). Postoje dva metoda
vođenja knjigovodstva:
a) prosto i
b) dvojno knjigovodstvo.
Prosto knjigovodstvo je nezaokružen sistem u kome se vode evidencije o pojedinim djelovima
imovine, kao sto su: gotovina, roba, dužnici, povjerioci. Evidencija ne može se utvrditi ni
ukupna vrijednost imovine i obaveza, a ni ostvareni rezultati poslovanja. Dvojno knjigovodstvo
je zaokružen sistem evidencije u koji su uključeni svi djelovi imovine, obaveze i kapital, kao i
1
R. Spremo, „Knjigovodstvo“, Banja Luka, 2012.
5
promjene na njima, sto omogućava da se na osnovu knjigovodstvenih podataka utvrdi ukupna
vrijednost imovine, obaveza i rezultat poslovanja preduzeća.
1.1. Istorijski razvoj knjigovodstva
Razvoj knjigovodstva je bio uslovljen razvojem proizvodnih snaga, i pojavom novca kao
mjerila vrijednosti i platežnog sredstva, sa druge strane.U uslovima naturalne razmijene nema
potrebe za evidentiranjem. Knjigovodstvena evidencija je nastala kao posljedica nemogućnosti
trajnog pamćenja. Razvoj proizvodnih snaga omogućio je proizvodnju i za tržiste, što je dovelo
do pojave i razvoja jedne nove specijalizovane privredne grane - trgovine. Tom prilikom se
pojavljuju, odnosno nastaju dužničkopovjerilački odnosi. Na tom stepenu razvoja proizvodnih
snaga i nastanka dužničko povjerilačkih odnosa nastala je potreba za knjigovodstvenom
evidencijom, jer je trebalo znati ko kome i koju svotu duguje, odnosno ko od koga i koju svotu
potražuje i kakvi se finansijski efekti ostvaruju u tim ekonomskim transakcijama.
2
Pojavom akumulacije omogućen je razvoj banaka kojom prilikom se javljaju kreditni odnosi
zasnovani na bankarskim finansijskim kreditima.Nastaju brojni i složeni kreditni odnosi kao
poseban oblik dužničkopovjerilačkih odnosa. Ti odnosi moraju biti evidentirani u poslovnim
knjigama banaka kao kreditora, te u poslovnim knjigama kreditiranog (korisnika kredita).
Tragovi knjigovodstvene evidencije otkriveni su već kod antičkih naroda. U kasnom srednjem
vijeku dolazi do procvata italijanskih gradova i naglog razvoja trgovine. To je uslovilo i razvoj
knjigovodstvene evidencije. Najstarija sačuvana poslovna knjiga, u stvari, samo dva njena lista,
potiču iz 1211. godine. Sačuvane knjige iz XIV vijeka pokazuju postepen prelaz od prostog ka
dvojnom knjigovodstvu. Najstarija sačuvana knjiga koja je vođena po metodu dvojnog
knjigovodstva potiče iz 1340. godine.
Prve knjige koje su napisane o dvojnom knjigovodstvu su iz XV vijeka: Knjiga "O trgovini i
savremenom trgovcu" od Dubrovčanina Benka Kotrulića, napisana 1458. godine u Napulju, a
štampana tek 1573. godine u Veneciji i knjiga Mlecanina Luke Pacolia "Summa et
Artihemetica, Geometria, Proportioni et Proportionalita", štampana, takođe u Veneciji 1494.
godine. Kao što se vidi iz samih naslova knjige, to nisu bili radovi posvećeni isključivo
knjigovodstvu, ali je svaka od njih imala poglavlje o knjigovodstvu. U XVI, XVII i XVIII
vijeku razdvaja se industrijsko knjigovodstvo od trgovačkog. Ono se s razvojem industrije,
2
R. Spremo, „Knjigovodstvo“, Banja Luka, 2012.
