Hidroelektrana je postrojenje u kojem se potencijalna energija vode najprije pretvara u kinetičku
energiju njenog strujanja, a potom u mehaničku energiju vrtnje vratila turbine te, konačno u
električnu energiju u električnom generatoru. Hidroelektranu u širem smislu čine i sve građevine
i postrojenja, koje služe za prikupljanje (akumuliranje), dovođenje i odvođenje vode (brana,
zahvati, dovodni i odvodni kanali, cevovodi itd.), pretvorbu energije (vodne turbine, generatori),
transformaciju i razvod električne energije (rasklopna postrojenja, dalekovodi) te za smeštaj i
upravljanje celim sistemom. [3]

Potencijalna energija vode pretvara se u kinetičku energiju vode koja se dovodi turbini kroz
kanale odnosno cevovode. Kinetička energija vode u pokretu se rotacijom turbine pretvara u
mehaničku energiju. Mehanička energija rotirajuće turbine se pretvara u električnu energiju u
generatoru s kojim je mehanički povezana osovinom. [3]

Hidroelektrane u Srbiji proizvode godišnje oko 9.180 GWh (2011. godina), što je oko 25,5%
ukupne godišnje proizvodnje električne energije. Njihova instalisana snaga iznosi 2831 MW, što
je 34% od ukupnih instalisanih elektroenergetskih potencijala za proizvodnju struje. Proizvodnja
varira od hidrološke situacije i u 2011. godini je bila manja 26,4% nego prethodne godine. [4]

Prva hidroelektrana u Srbiji je bila puštena 9. maja 1900. na reci Gradac kod Valjeva
(Hidroelektrična centrala na reci Gradac). Prva hidroelektrana u Srbiji sa Teslinim sistemom
trofaznih struja je bila puštena 2. avgusta 1900. godine, elektrocentrala „Pod gradom“ u Užicu na
Đetinji. Zaustavljena 1970, pa ponovo pokrenuta 2000. i radi i danas. [4]

Slika 1 Proces pretvaranja energije u hidroelektranama

Treća hidrocentrala je puštena na rečici Vučjanka u Vučju 1903. godine. Radi i danas. Za ove
dve i još mnoge hidrocentrale sagrađene pre Prvog svetskog rata u Srbiji zaslužan je Đorđe
Stanojević. [4]

Sledeća hidrocentrala bila je „Sveta Petka“ na Nišavi iz 1908. godine i potom „Gamzigrad“ na
Crnom Timoku blizu Zaječara iz 1909. godine. Obe elektrane su u operativnom stanju i još uvek
rade. [4]

Posle Drugog svetskog rata prva hidroelektrana koja je bila napravljena je bila „Sokolovica“ na
Timoku kod Čokonjara, sagrađena je 1948. godine. Prva hidroelektrana na Drini je bila
„Zvornik”, puštena je u rad 1955. godine. [4]

Najveća hidroelektrana u Srbiji "Đerdap 1" je puštena u pogon avgusta 1970. godine. Svi
generatori su proradili punom snagom 16. maja 1972. godine. Poslednja značajnija
hidroelektrana, HE „Pirot“ na Visočkoj reci, je puštena u pogon 1990. godine. Od tada nije bilo
značajnijih investicija u nove objekte hidroenergetike. [4]

Od 1988. godine, kada je puštena u rad hidroelektrana Đerdap II, u Srbiji nije građena nijedna
nova elektrana značajnijeg kapaciteta. [4]

Slika 2 Đerdap I – Najznačajnija hidroelektrana u Srbiji