FAKULTET ZA PRAVO, BEZBEDNOST I MENADZMENT
„KONSTANTIN VELIKI“ – NIŠ
Seminarski rad
KRIVIČNO PRAVO
ISTORIJSKI RAZVOJ NAUKE O KRIVIČNOM PRAVU
Uvod
Iako je nauka krivičnog prava neraskidivo vezana za krivično pravo, pa se, u tom
smislu, kada je rječ o razvoju nauke krivičnog prava govori i o razvoju samog
krivičnog prava, ipak se ove dvije stvari mogu razdvojiti. Nauka krivičnog prava je
uvijek nudila obrazložene predloge za rješenje svih sukoba u krivičnom pravu, a njih
je bilo malo, i još uvjek postoje.
Istoriski razvoj nauke krivičnog prava nije dug onoliko koliko razvoj krivičnog prava,
a sam razvoj nauke krivičnog prava može se podjeliti na više perioda.
1. Razvoj nauke krivičnog prava do pojave Klasične škole
Nauka krivičnog prava, za razliku od krivičnog prava, nastala je prilično kasno,
tj.početkom XII vijeka. Poznato je da su se još u staroj Grčkoj, pojedini mislioci
bavili i problemima krivičnog prava. Platon je iznosio svoja zapažanja o problemu
smrtne kazne, dok je Aristotel proučavao probleme uzroka kriminaliteta i
odgovornosti. Tek po osnivanju prvih univerziteta, krajem XI i početkom XII vijeka u
Italiji, može se govoriti o pojavi nauke krivičnog prava.
U drugoj polovini XVI vijeka, nauka krivičnog prava već je dostigla takav stepen
razvoja da se krivično pravo predaje na univerzitetima kao poseban predmet. Sve to
dovelo je do naglog razvitka naukekrivičnog prava, ne samo u Italiji, već i u
Francuskoj, Španiji, Holandiji i Njemačkoj. Krivično pravo dobija mnogo veći značaj
u periodu raspadanja feudalnog društva koji traje od početka XV do kraja XVIII
vjeka, koji je obilježen oštrim sukobljavanjem starog feudalnog i novog buržoaskog
društva. U to vrijeme feudalna klasa grubom silom guši sve češće seljačke ustanke. I
katolička crkva nastoji da uz pomoć inkvizicije spriječi uspostavljanje novog poredka
na kapitalističkim osnovima i takvim proizvodnim odnosima. U borbi protiv seljačkih
ustanika nastao je Opšti njemački krivični zakonik za vrijeme vladavine njemačkog
cara Karla V. Taj zakonik imao je veliki značaj za razvoj njemačkog kričnog prava, a
takođe i za druga evropska krivična zakonodavstva. Za ovaj period karakteristična je
inkvizicija katoličke crkve u Španiji i Holandiji. Negativan uticaj kanonskog prava
katoličke crkve je i u tome što je ono u materijalnom krivičnom pravu dovelo do
pojave mnogih religioznih krivičnih djela, a kao posljedica te strašne zablude došlo je
do spaljivanja hiljada nedužnih žena kao vještica. Interesantan je podatak da je, na
primjer, čuveni Karpucov, kao sudija, izrekao smrtnu kaznu u oko 20.000 slučajeva,
između ostalog i za krivična djela jeresi, vračanja i sl.
2. Klasična škola
U nauci krivičnog prava krajem XVIII i početkom XIX vijeka najvažniji prestavnici
klasične škole bili su Anselm Feujerbah (1775-1833), i Čezare Bekarija (1738-1794).
Fojerbach je posebno poznat i značajan po tome što je postavio svoju teoriju o cilju
kazne koja je nazvana „teorijom generalne prevencije psihološkom prinudom“. Po
njegovom mišljenju, kazna sama sebi nije cilj, odnosno nije sredstvo za ispaštanje
učinioca krivičnog djela, već preventivno srestvo kojim se sprečava vršenje krivičnih
djela. Poznata su njegova učenja koja se odnose na opšte probleme umišljaja i nehata,
sticaja krivičnih djela, te učenja o zabludi i posebnim slučajevima zablude. Feujerbah
je bio redaktor bavarskog Krivičnog zakonika iz 1813. godine. Ovaj zakonik izvršio je
veliki uticaj na krivično pravo i zakonodavstva drugih zemalja.
