Uvod
Kroz temu koju sam odabrala za seminarski rad “Vrste i tumačenje pravnih normi”
nastojala sam objasniti pojam pravne norme, njene elemente bez kojih ona ne bi mogla
biti pravna norma, a to su dispozicija i sankcija, te vrste pravnih normi i načine na koje se
vrši tumačenje pravnih normi.
Sam pojam pravne norme je mnogo opširan i složen ali potrudila sam se da rad uradim
tako da bi bio shvatljiv i nekom ko se nije susretao sa samim predmetom “prava”, znači
sa pojmom pravne norme, te njenim vrstama i tumačenjem.
Kao literatturu sam koristila skriptu Poslovnog prava i internet, i nadam se da sam uspjela
objasniti suštinu pravne norme, njene elemente, vrste i načine na koje se pravna norma
može tumačiti.
www.maturski.org
Vrste i tumačenje pravnih normi
1
1. Pravna norma
„Pravna norma
je pravilo ponašanja ljudi u društvu koje je zaštićeno državnim aparatom
za fizičku prisilu.To su pravila koja su pismeno fiksirana. Znači radi se o pravilu kojeg se
pojedinci u jednoj državi moraju pridržavati, po kome se moraju ponašati. Ukoliko to ne
bi činili, država bi ih svojim aparatom za fizičku prisilu na to natjerala“.
1
Svaka pravna norma ima svoja dva osnovna elementa a to su:
dispozicija
i
sankcija.
1.1. Dispozicija
Dispozicija je onaj dio pravne norme u kome je sadržano pravilo ponašanja. Njom se
naređuje šta treba činiti u datoj situaciji.
Dispozicija je normativni dio pravne norme, ali sama dispozicija još nije pravna norma.
Biće to tek kad joj se doda sankcija.
Zapovijest o ponašanju, željno pravilo ponašanja koje sadrži dispozicija, može biti
različito izražena kao:
naređenje,zabrana i ovlašćenje.
Na primjer:
Građani koji imaju imovinu dužni su plaćati porez (
naređujuća dispozicija
).
Zabranjeno je voziti auto bez vozačke dozvole (
zabranjujuća dispozicija
).
Građani mogu slobodno raspolagati imovinom (
ovlašćujuća dispozicija
).
Neki autori dijele dispozicije po kriterijima po kojima se dijele pravne norme. Takve
podjele takođe imaju opravdanje, jer je dispozicija suštinski dio pravne norme, ona je
primarno pravilo ponašanja.
Po toj podjeli dispozicije mogu biti
određene
i
relativno neodređene
.
Određene dispozicije
određuju kakvo ponašanje treba da bude.
Relativno neodređene dispozicije
ostavljaju više ili manje slobode subjektu u
ponašanju.
Po ovom kriteriju dispozicije bi bile nadalje:
- kogentne (prinudne),
- dispozitivne,
- alternativne,
- diskrecione i
- sa upotrebom standarda.
Definicija je svake od ovih dispozicija jednaka definiciji odgovarajuće pravne norme.
1
“Poslovno pravo”, Skripta, Dr.Enes Hasić, Dr.Edin Rizvanović, str.10-11
Vrste i tumačenje pravnih normi
2
