Softver je skup raznovrsnih računarskih programa koji obavljaju različite funkcije. Svaki
program je sačinjen iz niza programskih instrukcija koje su napisane sa ciljem izvršavanja
određenog problema. Instrukcije se kodiraju i smeštaju u određene fajlove na hard disku.

Razvoj računarske tehnologije ne bi bio moguć bez začetka i razvoja određenih naučnih oblasti
kao što su računarsko inženjerstvo, nauka o računarima i računarske tehnologije. Računarsko
inženjerstvo se bavi projektovanjem i proizvodnjom fizičkih komponenti računara, nauka o
računarima se bavi teorijskim aspektima arhitekture računara i računarskog softvera, dok se
računarske tehnologije bave praktičnom primenom računara.

Primena sve savremenijih tehničkih sredstava, a posebno elektronskih računara za automatsku
obradu podataka uslovila je razvoj još jedne naučne discipline kaja se naziva informatika.

1.2. HARDVER, SOFTVER I RAČUNARSKI PROGRAMI

Softver ne može raditi bez hardvera, kao što hardver ne može raditi bez softvera. Na

hardveru(kao što je hard disk) se nalazi softver (kao što je operativni sistem), softver obično
upravlja hardverom. Obično, softver sa hard diska se učitava na RAM memoriju odakle se
prosleđuje procesoru koji izvršava naredbe koje sadrži neki program (softver). Najniži nivo
softvera je mašinski kod (binarni kod), najjednostavniji oblik programa koji je obično teško
promjeniti. Softver se zato češće piše u programskim jezicima višeg nivoa koje ljudi mnogo
bolje razumiju nego li nule i jedinice. Za prevođenje programskih naredbi se koristi kompajler
koji ponovo prevodi taj kod u, najniži, mašinski kod koji računar razumije (nule i jedinice).

Sve što računar radi, rezultat je sekvenci ekstremno jednostavnih aritmetičkih i logičkih
operacija izvršenih velikom brzinom. Zadatak programera je da razvije instrukcije koje
objedinjavaju ove operacije na upotrebljiv i odgovarajući način koji računar prepoznaje.

Algoritam je set procedura koje se izvršavaju korak po korak u cilju obavljanja nekog zadatka.
Računarski program počinje sa nekim algoritmom napisanim na prirodnom jeziku, a zadatak
programera je da algoritam prevede u program.

Na osnovu funkcija koje izvršava, softveri se dele na sledeće grupe:

1. sistemski softver, koji koordinira rad hardvera i obavlja brojne operacije koje korisnici

obično ne vide,

2. aplikativni softver, koji služi kao proizvodni alat i pomaže korisnicima računara da reše

određene probleme,

3. kompajleri i drugi programi za prevođenje, koji omogućavaju programerima da kreiraju

programe,

4. drajveri i drugi uslužni programi, koji omogućavaju rad periferija računara,

administraciju, održavanje i zaštitu računarskog sistema.

Olja Rogić

Arhitektura računarskih sistema i mreža

Da bi se olakšalo pisanje programa koji su nezavisni od hardverske platforme računara razvijeni
su programski jezici višeg nivoa. Programski jezici su veštački jezici, ali kao i prirodni jezici,
imaju svoju abecedu, reči, sintaksu i semantiku. Program prevodilac prilikom prevođenja vrši
proveru da li je svaka naredba u programu napisana u saglasnosti sa pravilima jezika i ako nije,
prijavljuje grešku. Program prevodilac ne može da otkrije greške u logici programa. U osnovne
programske jezike ubrajaju se: FORTRAN, BASIC, ALGOL, PASCAL i C. Ovi programski
jezici spadaju u grupu proceduralnih programskih jezika, pošto se njihov program zasniva na
korišćenju procedura (funkcija, potprograma...). Naprednije verzije programskih jezika pripadaju
klasi objektno orijentisanih programskih jezika. Njihov programski kod se bazira na objektno
orijentisanom programiranju, koje se zasniva na upotrebi klasa iz kojih se kreiraju objekti.
Objektno orijentisano programiranje poseduje osobinu koja se naziva nasleđivanje. To je tehnika
kojom se izvode nove klase iz postojećih klasa. U ove jezike spadaju: C++, DELPHI, JAVA...

Programi napisani na nekom od pomenutih programskih jezika zovu se izvorni progarmi.
Naredbe programskog jezika se formiraju koristeći reči iz rečnika programskog jezika i nazive
koje programer dodeljuje memorijskim lokacijama u koje se skladište podaci sa kojima se radi u
programu, a prema pravilima sintakse jezika. Naredbe se izvršavaju redosledom kojim su
napisane ukoliko taj redosled nije izmenjen posebnim naredbama za izmenu toka programa.

Način na koji računar rešava neki problem potpuno je isti kao i kada bi ga samostalno rešavao
čovek. Da bi se rešio neki problem primenom računara, računaru mora da se zada potpuni skup
instrukcija u kome su precizno zadati svi potrebni koraci šta računar treba da uradi.

Svaka instrukcija u algoritmu se kodira sa jednom ili većim brojem naredbi datog programskog
jezika. Potpun skup instrukcija u informatici se naziva algoritam. Postoje različite mogućnosti za
predstavljanje algoritma, ali se on najčešće predstavlja grafički pod imenom dijagrama toka
programa. U ovom dijagramu pojedine akcije predstavljene su tačno određenim grafičkim
simbolima čime se osiguravaju jednostavnost, preglednost i jednoznačnost zapisa algoritma.

Da bi program napisan na nekom od programskih jezika mogao da se izvršava, neophodno je da
se prevede na mašinski jezik. U te svrhe koristi se program prevodilac - kompajler. Nakon
prevođenja različitih logičkih i fizičkih delova izvornog programa potrebno je ove delove
povezati u jedinstven modul. To se postiže programima za povezivanje - linkerima koji
prevedene delove programa i delove određenih sistemskih biblioteka spajaju u jedan modul. Tek
nakon povezivanja takav program se može učitati u RAM memoriju računara pomoću programa
za punjenje - loader i po potrebi se izvršava. Prevodilac, linker i punilac povezuju simbolička
imena u programu sa konkretnim memorijskim lokacijama (adresama) RAM-a na koji su fizički
uskladišteni podaci.Pri traženju grešaka u programu koristi se poseban program - debuger, za
otklanjanje grešaka.

Olja Rogić

Arhitektura računarskih sistema i mreža

namene zavisi od OS, koji održava rad hardvera računara i olakšava proces komunikacije čoveka
i mašine.

Rani računari nisu imali operativni sistem. Operator je osoba koja je ručno unosila i pokretala
programe. Prvim računarom smatra se takav elektronski računar koji je odgovarao Fon
Nojmanovoj arhitekturi, kod koga su i program i podaci u istoj memoriji. Kada su se u sledećoj
etapi pojavili i prvi spoljašnji uređaji - čitači papirne trake i bušač kartica, pojavila se prilika za
sledeći stepen automatizacije. Uobičajeni skup kartica na kojima su se nalazili kodovi za ulazne i
izlazne operacije su bile osnova za budući razvoj operativnih sistema.

Najčešća upotreba pojma - operativni sistem se odnosi na sav softver potreban korisniku za
upravljanje sistemom i pokretanje svih programa koji mogu raditi na tom sistemu.

Operativni sistem je kompleksan programski sistem sastavljen od skupa programa koji treba da
obezbedi lako i efikasno korišćenje računara od strane korisnika. OS služi za kontrolu rada i
upravljanje   čitavim   računarskim   sistemom,   tj.   hardverom,   sistemskim   i   aplikativnim
programima. Bez njega računar ne bi mogao da se pokrene. OS se smešta na hard disk računara i
po   uključivanju   računara   njegove   najvažnije   komponente   se   učitavaju   u   RAM   memoriju
računara.   To   su   moduli   za   upravljanje   memorijom,   procesorom,   perifernim   uređajima,
korisničkim aplikacijama itd. Nakon učitavanja u RAM-u, operativni sistem ostaje aktivan sve
do trenutka isključivanja računara. Čak i u fazi isključivanja računara vodi računa da svi započeti
poslovi pravilno završe i da se fajlovi ispravno zatvore.

Najkorišćeniji operativni sistem u upotrebi je Microsoft Windows. Koriste se još i Linux i Mac
OSX, ali se oni ne koriste na personalnim računarima.

Svrha operativnih sistema je da osiguraju okruženje u kojima korisnici mogu izvršavati svoje
programe. Svrha kao opštiji pojam se sastoji iz ciljeva koji imaju precizniju definiciju. Primarni
cilj operativnog sistema jeste da računar učini prikladnim i jednostavnim za upotrebu. A
sekundarni cilj je da koristi hardver na što efikasniji način. Ova dva cilja prikladnost i efikasnost
su često međusobno suprostavljena. U prošlosti se veća pažnja poklanjala efikasnosti nego li
prikladnosti i komforu samog korišćenja računara, da bi se kasnije počelo više pažnje poklanjati
samom korisniku računara.