FAKULTET PRAVNIH NAUKA
SEMINARSKI RAD
Sociologija i pravne nauke
Decembar 2021, Istočno Sarajevo
4
1. Pojam i predmet sociologije
O predmetu opšte sociologije postoje različita shvatanja. Njeni osnivači su Ogist Kont, H.
Spenser, K. Marks. Svi oni su davali svoju definiciju predmeta sociologije. Nastala je prije
skoro 170. godina kada je Ogist Kont u „Tečaju pozitivne filozofije“ određuje kao nauku koja
treba da proučava ljudsko društvo kao cjelinu. Tokom razvoja proučavala je ne samo ljudsko
društvo kao cjelinu – ukupnost društvenih pojava, već i pojedine društvene pojave pa se od
početka 20. vijeka govori o opštoj sociologiji i posebnim sociologijama. Definicije predmeta
opšte sociologije razlikuju se u zavisnosti od filozofške orjentacije tvorca. Definicija treba da
odredi predmet i razgraniči je od drugih društvenih nauka. Veliki broj definicija naveo je
Huntigtona da kaže da je sociologija ono što pod tim podrazumjevaju oni naučnici koji sebe
smatraju sociolozima.
Uzroci teškoća u definisanju predmeta:
a) u oblasti društvenog života ne mogu se zahtjevati stroge definicije kao u geometriji,
b) zbog njene relativne mladosti nema jedinstva teorijskog i empirijskog istraživanja,
c) klasno je determinisana, u zavisnosti od položaja sociologa u društvu različito se
definiše njen predmet, određuju njeni zadaci i tumače društvene pojave.
Struktura globalnog društva kao i odnose između njegovih užih djelova, razvoj društvenih
cjelina, pitanja su koja su neobilazna u empirijskom i teorijskom studiju ove nauke. Pa ipak,
sociologija istražuje i pokušava da riješi društvene probleme. Njih je mnogo i sreću se u
svakodnevnom životu koliko i u istorijskim razdobljima. Sociologija, kao racionalna misao o
društvu, pokušava da identifikuje i opiše društvene probleme, da ih objasni na deterministicki
način, odnosno razumije i da eventualno predloži određena teorijska i praktična rješenja. Ona,
prema tome, nije normativna nauka (poput prava ili morala) i ne polazi od određenih normi da bi
iz njih izvela praktična ponašanja. Ona istražuje društvene činjenice i analizira ih sociološkim
pojmovima. Određivanju predmeta opšte sociologije su najpre pristupili njeni osnivači Ogist
Kont, Herbert Spenser i Karl Marks, ali u tome nisu u potpunosti uspjeli, jer te definicije nisu
bile adekvatne njihovim idejama o zakonitostima društvenog života. Slično je bilo i kod drugih
teoretičara. Zbog različitih pristupa pojedinim društvenim pojavama i procesima javljale su se,
dakle, i različite definicije predmeta opšte sociologije. Smatrano je, «da je sociologija nauka o
društvenim grupama (Bogardus), ili nauka o oblicima organizovanja ljudi (Ziml), a Pirtin
Sorokin je smatrao da je sociologija nauka o opštim svojstvima klasa, socijalnih pojava i odnosa
među njima.» Maks Veber u novije vrijeme javlja se tendencija poistovećivanja sociologije sa
5
opisnom sociologijom, čiji predmet jeste opisivanje i objašnjavanje konkretnih društvenih
pojava, manjih društvenih grupa ili individualnih radnji i ponašanja. Neki teoretičari smatraju
da sociološka istraživanja i razmatranja treba usmjeriti na razumjevanje i smišljeno shvatanje
uzročnih veza i uticaja u društvenim tokovima i pojavama. Izvorište ovakvog mišljenja su
radovi Maksa Vebera. Da li sociologija treba da ispituje prošlost, tj. razvitak društva i njegove
zakonitosti, ili da se prvenstveno, bavi sadašnjošću, odnosno problemima savremenog društva?
Odgovor je, naravno, dvodimenzionalan što znači da sociologija mora saznavati prošlost da bi
mogla iznalaziti rješenja za savremene društvene probleme.
1
Brojne dileme i kontraverze uslovile su i u domaćoj literaturi raznolikost definicija predmeta
sociologije. Jedna od definicija ističe: «Sociologija proučava društvo, kao totalitet odnosa –
najraznovrsnijih odnosa među ljudima, i ljudi prema prirodi, kroz koje čovjek ispoljava svoju
suštinu. To znači da se ona bavi cjelinom društvenih odnosa, prije svega globalnim, a potom
parcijalnim cjelinama pojedinim društvima. Druga definicija: «Opšta sociologija je najopštija
teorijska nauka o ljudskom društvu kao jedinstvenoj realnosti koja utvrđuje specifičnost
društvenih pojava i njihove odnose u strukturi jedinstvene društvene realnosti otkrivajući
sociološke zakone o strukturi i razvoju društvenih pojava, užih strukturalnih cjelina i globalna
društva.»
Sociologiju možemo definisati kao osnovnu, opštu i teorijsku nauku o društvu kao cjelini
društvenih djelovanja i društvenih odnosa i raznolikim tvorevinama kroz koje se ispoljava
društveni život ljudi u određenim prirodnim i kulturno-istorijskim uslovima. Navedene
definicije upućuju na zaključak, prije svega, da je sociologija optša, fundamentalna i pretežno
teorijska nauka, s izrazitom empirijskom primjenom.
Pored cjelokupnog i globalnog posmatranja društva, sociologija treba da se bavi i posebnim i
pojedinačnim procesima i pojavama, koje u većoj ili manjoj mjeri, utiču na zbivanja i odnose u
društvu. Cilj ovih globalnih i parcijalnih, teorijskih i praktičnih razmatranja, jeste težnja ka
otkrivanju i utvrđivanju opštih, posebnih i pojedinačnih pravila i zakonitosti koje se javljaju u
društvenim pojavama, procesima i odnosima. Po svojim zakonitostima društvene pojave se
bitno i suštinski razlikuju od prirodnih. Ove specifičnosti čine društvo pojavom «sui generis» i
izražavaju generičku suštinu društvenih pojava, procesa i odnosa. Suštinska osobenost
sociologije ogleda se u pristupu društvu kao osobenoj realnosti koja se ne može svesti na
ekonomsko, psihološko, prirodno, kulturno. Primjera radi, organizaciju, djelovanje, ciljeve
1
http://univerzitetpim.com/wp-content/uploads/2016/11/Sociologija-pdf.pdf
