Web servis je interfejs koji opisuje skup operacija koje su dostupne preko mreže sa upotrebom
standardizovanih XML poruka. Web servis je opisan koristeći standardnu formalnu XML
notaciju. Opis web servisa sadrži detalje neophodne za interakciju sa servisom uključujući opis
formata   poruka,   transportne   protokole   i   lokaciju.   U   interfejsu   se   ne   nalaze   detalji
implementacije   servisa   što   omogućava   korištenje   servisa   neovisno   od   računarske   ili
programske platforme na kojoj je implementiran. Potpuno je nezavisan i od programskog jezika
u kojem je servis napisan. Ovo omogućava da su aplikacije labavo povezane, orijentisane ka
razvoju komponenti koje omogućavaju implementacije nezavisno od tehnologija u kojima su
kreirane. Web servisi mogu rješavati jednan zadatak ili cijeli skup zadataka. Mogu biti korišteni
samostalno   ili   se   može   povezati   više   Web   servisa   u   izvođenju   kompleksnih   poslovnih
transakcija.Web   servisi   predstavljaju   osnovne   gradivne   blokove   budućih   informacionih
sistema,a u suštini su aplikacije koje su raspložive na mreži i koje mogu da urade ono što vama u
tom trenutku treba. Drugim riječima, to su resursi koji se adresiraju primjenom URL-a koji
vraća informaciju korisniku koji želi da je koristi. Glavni komunikacioni protokol je SOAP tj.
XML preko HTTP-a.Osnovni pokretač ovih promjena je XML, koji kroz svoju jednostavnost
omogućava praktičnu nezavisnost aplikacija i sistema jer je razumljiv i za čovjeka i za mašinu.

Računarstvo zasnovano na uslugama (engl. SOA – Service Oriented Architecture) predstavlja
novi pokret u računarstvu koji se zasniva na izradi javno dostupnih servisa pomoću kojih se
obavlja određena funkcionalnost. Tačnije, pojedine funkcionalnosti se više ne obavljaju putem
uobičajenih programskih alata već se ukupna funkcionalnost sistema gradi manjim gradivnim
blokovima koji se nazivaju servisi. Ovisno o primjeni, servisi mogu biti jednostavniji ili
složeniji.

Osim toga, sistemi mogu kombinovati više jednostavnih ili složenih servisa kako bi korisnicima
pružili potpuniju uslugu. Osnovna pretpostavka ovakvih sistema je dostupnost servisa putem
globalne mreže - Interneta. Iz tog razloga koristi se pojam web servisi kako bi se naglasila
zavisnost o Internetu.

Računarstvo zasnovano na uslugama postoji već neko vrijeme i koristi se u različite svrhe.
Jedno od konzistentnih tumačenja je pristup izradi informacijskih sistema koji označavaju
podjelu   ukupnih   zahtjeva   na  niz  manjih.   Ovakvo   sitnozrnato   ostvarivanje   funkcionalnosti
omogućava  ponovnu  upotrebu  pojedinih  dijelova  i olakšava  njihovo  ostvarivanje.  Naime,
rastavljanjem složenih zahtjeva u niz jednostavnijih smanjuju se moguće količine grešaka i
ubrzava vrijeme razvoja. Ovaj pristup nadilazi granice tehnologije i razvoja informacijskih
sistema   kao   uopštena   smjernica   za   razvoj   programske   potpore.   Ono   po   čemu   se   princip
računarstva zasnovanog na uslugama razlikuje od rastavljanja zahtjeva je u načinu na koji se
postiže odvajanje.

Razlike između računarstva zasnovanog na uslugama i rastavljanja zahtjeva se mogu opisati
upoređivanjem web servisa sa svakodnevnim danom u gradu. Svaki grad se sastoji od
određenog broja organizacija koje obavljaju svoje djelatnosti i nude određene usluge. Svaku
uslugu može koristiti više klijenata. Na primjer, hemijske čistionice nude svim svojim

Singh, M.P.; Huhns, M.N.: Service-Oriented Computing, John Wiley & Sons, Ltd. 2004

korisnicima usluge čišćenja. Čistionicu može koristiti više klijenata odjednom, ali nisu
nužnzavisni jedni o drugom. Svi pružatelji usluga čine jednu zajednicu, ali nisu nužno povezani
jedno s drugim te nisu međusobno zavisni.

Web servisi čine gotove funkcionalnosti koje se mogu pozivati iz različitih alata i okruženja.
Svaki servis mora imati dobro opisan pristupni interfejs. Kako bi se mogli koristiti potrebno je
preuzeti navedeni opis pristupnog interfejsa. Većina interfejsa se mogu dohvatiti iz javnih
registra koji imaju popise poznatih web servisa.

Kada se dohvati opisnik interfejsa korisnik ili programski alat stvara zahtjeve prema web
servisu na način koji je propisan opisnikom. U opisniku se nalazi pristupna adresa, mrežna
vrata, opis ulaznih parametara i druge upute koje su potrebne za korištenje servisa. Konkretna
izvedba opisnika interfejsa, registra servisa i način interakcije s korisnikom ili alatom zavisi o
arhitekturi i tehnologiji koja se koristi prilikom izrade web servisa. Trenutno najraširenije
arhitekture za ostvarivanje web servisa su REST (engl. Representational state transfer) i WS-
Services.

Na slici ispod dat je model jednog Web servisa.

Slika 1: Model Web servisa

Web servis se objavljuje na Internet tako što se postavi u Registar servisa. Tu se nalazi
specifikacija Web servisa, tj.postavljaju se funkcionalnosti koje konkretni Web servis može da
pruži. Servis može da objavi privatno lice ili neka kompanija.Tražilac servisa je korisnik kome
je potrebna funkcionalnost određenog Web servisa za svoju aplikaciju. Pronalaženjem
odgovarajućeg servisa, korisnik se može povezati sa odgovarajućim servisom-pružilacom
usluga, u ovom primjeru obilježenog sa “Pružalac usluga”, na kome je dat opis servisa.

Evolucioni pristup izgradnji novih informacionih sistema baziranih na Web servisima uključuje
i tradicionalne i nove softverske podsisteme od kojih se izdvajaju četiri grupe:

Web Services Addressing Working Group, 2007., http://www.w3.org/2002/ws/addr/

formati poruka ili mrežni protokoli korišteni za komunikaciju. Potpuno funkcionalna platforma
za Web servise može se predstaviti kao XML + HTTP + SOAP + WSDL + UDDI.

2.1 WSDL, SOAP, UDDI

Zahvaljujući   svojoj   popularnosti   i   praktičnosti,   web   servisi   su   doživjeli   nagli   razvoj   u
posljednjih nekoliko godina. Nastale su nove tehnologije koje olakšavaju razvoj i interakciju sa
servisima. Jedan od prvih standarda za opis web servisa bio je WSDL (engl. Web Services
Description   Language).   Ukratko,   WSDL   (Web   Services   Description   Language)   je   XML
gramatika   za   specificiranje   javnog   interfejsa   za   Web   servis.   Ovaj   javni   interfejs   može
uključivati praćenje:



informacija na svim javno dostupnim funkcijama



informacije o tipovima podataka za sve XML poruke



informacije o specifičnom protokolu za transport



adresne informacije o pronalaženju određenog servisa

WSDL nije vezan za određen XML sistem poruka, ali u sebi već ima uključenu podršku za opis
SOAP servisa. Koristeći WSDL, klijent može pronaći Web servis, i pozvati bilo koju javno
dostupnu funkciju. S WSDL alatima, ovaj proces može biti u potpunosti automatizovan,
omogućavajući aplikacijama jednostavnu integraciju novih servisa sa malo ili bez naknadno
dodanog koda.

Riječ je o jeziku zasnovanom na XML (engl. Extensible Markup Language)-u, koji se koristi za
opisivanje interfejsa web servisa. WSDL definicijom web servisa daje se opis svih potrebnih
ulaznih i izlaznih parametara te pristupna adresa servisa. Takav opis je pogodan jer je razumljiv
ljudima i računarima. Prilikom složene orkestracije više web servisa često se upiti samostalno
formiraju upotrebom WSDL definicije pristupnog interfejsa. Prije nego što korisnik može
preuzeti WSDL opis web servisa, pružatelj ga mora objaviti. U tu svrhu se obično koristi javni
imenik web servisa koji sadrži pristupne interfejse.

WSDL opis sastoji se od nekoliko elemenata koji pojedinačno opisuju glavne elemente
interfejsa Web servisa. Oni su navedeni u nastavku.

<portType> Opisuje operacije koje svojim korisnicima pruža Web servis. Zbog toga je i
najvažniji element WSDL dokumenta. Može se uporediti sa razredom (klasom) u terminima
objektno orijentisanih programskih jezika. Kao što razred sadrži metode koje pruža svojim
korisnicima, tako i ovaj element sadrži operacije (metode) koje Web servis pruža svojim
korisnicima.

<message> Opisuje poruke koje se koriste tokom korištenja neke operacije Web servisa. Sastoji
se od proizvoljno mnogo logičkih dijelova (eng. parts). Svaki logički dio poruke definiše se
imenom i tipom. Ovaj element se može uporediti sa skupom ulaznih tj. izlaznih parametara kod
pozivanja neke metode.

<types> Opisuje tipove podataka koji se koriste tokom korištenja operacija Web servisa.
Tipovima se opisuju dijelovi poruka. Može se uporediti sa ulaznim tj. izlaznim tipovima
podataka kod korištenja metoda u standardnim programskim jezicima.