SADRŽAJ

1. UVOD.......................................................................................................................3

1.1

Istraživačka metodologija koja će se koristiti........................................................4

2. DEFINICIJA AUTORSKOG PRAVA.................................................................5

3. PREDMET AUTORSKOG PRAVA....................................................................6

4. POSTANAK I RAZVOJ AUTORSKOG PRAVA..............................................7

5. SADRŽAJ AUTORSKOG PRAVA......................................................................8

5.1 Moralna prava...............................................................................................................9
5.2 Imovinska prava............................................................................................................9
5.3 Druga prava.................................................................................................................10

6. AUTORSKO DJELO...........................................................................................11

6.1 Vrste autorskih djela...................................................................................................12

7. NOSITELJI AUTORSKIH PRAVA...................................................................13

7.1 Autor.............................................................................................................................13
7.1 Koautori.......................................................................................................................13

8. TRAJANJE AUTORSKOG PRAVA.................................................................14

9. PRAVNA ZAŠTITA AUTORSKOG PRAVA...................................................15

9.1 Zakonska licenca......................................................................................................... 18
9.2 Slobodna upotreba......................................................................................................19

10. PRENOŠENJE I NASLJEĐIVANJE AUTORSKOG PRAVA.....................20

11. AUTORSKOM PRAVU SRODNA PRAVA....................................................21

12. ZAŠTITE AUTORSKIH PRAVA U SAJBER PROSTORU.........................22

12.1 Kršenje autorskih prava u sajber prostoru............................................................23

13. ZAKLJUČAK.....................................................................................................24

14. LITERATURA....................................................................................................25

1. UVOD

Autorsko pravo pripada široj grani nematerijalnih dobara. Njegova je

karakteristika što je ono produkt ljudskog intelekta, te što zadržava svoju

samostalnost i svoju vrijednost tj. postojanost u vremenu i prostoru, iako je odvojeno

od svog stvaraoca. Samo zakon može nematerijalno dobro uvrstiti u kategoriju

nematerijalnih prava, tj. isključivih, apsolutnih prava, koja djeluju protiv svakoga,

tako da njihov vlasnik ima svojevrsni monopolski položaj.

U ovu užu grupu nematerijalnih prava spada i autorsko pravo.

Proizvodi ljudskog duha ili uma u oblasti nauke, književnosti, umjetnosti,

arhitekture i drugih oblasti stvaralaštva, bez obzira na vrstu, način i oblik izražavanja

su autorska djela. Oni postaju objekti građanskog prava tek ako su pristupačni

javnosti i ako titular prava na njima, za njihovo korištenje, dobija određenu

materijalnu protuvrijednost

Izraz autorsko pravo karakterističan je za europsko pravo. U

anglosaksonskom pravu sekoristi izraz kopirajt (

copyright

). Osnovna razlika između

ova dva izraza je u tome što je autorsko pravo u suštini lično pravo autora bazirano

na vezi između autora i njegovog djela, dok se kopirajt strikno odnosi na djelo kao

takvo. Autorsko pravo kao takvo uključuje, ali se ne ograničava, na književna djela

(kao što su romani, poezija i drame), naučna djela (monografije, članci, predavanja),

te filmove, muzička djela, umjetnička djela (kao što su crteži, slike, fotografije,

koreografije, skulpture, itd.), zatim referentna djela, novine, reklame, mape, tehničke

crteže, kompjuterske programe, baze podataka i djela arhitekture.

Zakoni u nekim zemljama definiraju autorsko pravo kao pravo autora književnih,

naučnik, stručnih i umjetničkih djela.

Cilj ovog seminarskog rada je pokušati objasniti pojam autorsko prava i sve

što je usko vezano uz taj pojam, kao i važnost autorskih prava i potreba da ih se

zaštiti. Također, pozabavit ću se i definicijom i pojmom, kao i postankom i razvojem

Zakon o autorskim i srodnim pravima, Službeni glasnik Bosne i Hercegovine broj 63, koji je stupio

na snagu 03. augusta/kolovoza 2010. god. Član 34.

Legal right created, Wikipedia, 28. august 2015. god.

https://en.wikipedia.org/wiki/Copyright

Zadnji put otvarano 28.08.2015. god.

2. DEFINICIJA AUTORSKOG PRAVA

Autorsko pravo je pravo koje uživaju stvaratelji (autori) književnih, naučnih i

umjetničkih djela (autorskih djela), a koje im daje isključivo pravo korištenja ili

odobravanja drugima korištenja svog djela, a uključuje i sustav zaštite tih prava.

Autoru pripada autorsko pravo na njegovom autorskom djelu činom samog

ostvarenja djela i za razliku od većine drugih oblika intelektualnog vlasništva, ne

podliježe nikakvom administrativnom ili registracijskom postupku. „Njime se ne

štiti ideja nego djelo koje je izražaj ideje ljudskog uma, bez obzira na vrstu i kvalitet

izražaja.“

Autorsko pravo kao koncept se po prvi put javlja u 15. stoljeću, mada se

prema određenim izvorima smatra da je u nekom obliku postojalo još u starom

Rimu. Naziv autorsko pravo potiče od latinske riječi

auctor

, što u nekom

slobodnom smislu možemo prevesti kao „ stvoritelj“. Po svojoj prirodi,

autorsko pravo pripada fizičkoj osobi koja je stvorila autorsko djelo. Autorsko pravo

štiti nosioca prava i identitet autorskog djela.

Zakon o autorskom pravu autorsko djelo određuje kao

individualnu duhovnu tvorevinu iz književnosti, nauke i umjetnosti

. Autorsko

djelo u sebi sadrži specificitet autorove ličnosti, s obziroom na to da se njegove ideje,

njegova suština kao bića ostvaruju kroz određeni književni, naučni, likovni ili

muzički izražaj koji se u opipljivom smislu formira kao djelo. Između autora i djela

postoji intelektualna veza na osnovu koje autor stiče pravo da zaštiti svoje lične i

imovinske interese, da bude zaštićen kao stvaralac djela, da pribavlja materijalne

koristi od eksploatacije svog djela u građanskopravnom prometu. Povreda autorskih

prava događa se kada se autorovo intelektualno vlasništvo umnožava, prikazuje,

Autorsko pravo, Wikipedia, 30. maj 2015. god.,

http://hr.wikipedia.org/wiki/Autorsko_pravo

, Zadnji

put otvarano 25. 08.2015. god.

Gams, A., Uvod u građansko pravo, Naučna knjiga, Beograd 1956., str. 257.

Zakon o autorskim i srodnim pravima, Službeni glasnik Bosne i Hercegovine broj 63, koji je stupio

na snagu 03. augusta/kolovoza 2010. god. Član 4.

Autorskim djelom smatra se individualna duhovna tvorevina iz oblasti književnosti, nauke i
umjetnosti bez obzira na vrstu, način i oblik izražavanja, ako ovim zakonom nije drugačije
određeno

emituje, prevodi ili prerađuje bez izričitog odobrenja autora ili osobe ovlaštene da se

služi navedenim materijalom.

U današnjem, internetski orijentisanom dobu, sa globalnom ekonomijom za

koju se procjenjuje da je blizu 70 posto njenog proizvoda baziranom na

nematerijalnim stvarima i uslugama, više nego ikada ranije do izražaja dolaze pitanja

autorskih i srodnih prava, mogućnosti njihovog naplaćivanja, ali i mogućnosti zaštite

od neovlaštenog korištenja. Danas u svijetu u kojem se gotovo svemu može pristupiti

jednim klikom miša vrlo je problematično pitanje zaštite prava intelektualne svojine,

u koju spadaju autorsko pravo i srodna prava, te prava industrijske svojine. Međutim,

možda je još problematičnije pitanje do koje granice se može ići u cilju zaštite tih

prava.

3. PREDMET AUTORSKOG PRAVA

Predmet autorskog prava su intelektualni proizvodi, tj. autorska djela u oblasti

nauke, književnosti, svih grana umjetnosti, kao i arhitekture.

Posmatrano u objektivnom smislu, autorsko pravo predstavlja skup normi

kojima se reguliraju odnosi nastali povodom intelektualnog stvaralaštva, odnosno

autorskih djela u oblasti književnosti, nauke, likovne ili muzičke umjetnosti, i na

osnovu kojih se regulira pravni položaj autora i vrši zaštita njihovih interesa.

Posmatrano u subjektivnom smislu, autorsko pravo je apsolutno pravo koje se sastoji

od ličnopravnih i imovinskopravnih ovlaštenja koja pripadaju autoru. Ličnopravna

ovlaštenja su, prije svega, ovlaštenje autora da bude označen kao stvaralac djela,

zatim da odlučuje o sadržini djela, da dozvoli njegovo publikovanje ili izvođenje,

Gams, A., Uvod u građansko pravo, Naučna knjiga, Beograd 1956., str. 232.

„Nedavno smo bili svjedoci globalnih protesta usmjerenih protiv trgovinskog sporazuma pod
krovnim nazivom ACTA (Anti-Counterfeiting Trade Agreement, ili Anti-falsifikatorski
trgovinski sporazum), čiji zagovornici tvrde da će stati u kraj kršenjima autorskih prava, dok
protivnici tvrde da bi takvi zakoni ugrožavali građanske slobode, pravo na privatnost i
internetsku inovaciju.„

je posebno važno jeste presuda tadašnjeg kralja Irske, čime je zapravo zaštitio

autorska prava Saint Finniana.

Prvi zakon o zaštiti autorskog prava donešen je u Engleskoj 1709. godine

i on

utvrđuje da autori imaju pravo na naknadu od njihovih djela. Ipak, tek od francuske

revolucije, autorsko pravo postaje općepriznato i javno primjenjivano specifično

pravo koje obuhvata i sudsku zaštitu.

Vremenom, kako se obim i sadržaj ljudskog stvaralaštva stalno razvijao

stvorila se i potreba za stvaranjem međunarodnih zakona koji će štititi autora i

njegovo djelo ne samo u njegovoj državi nego i šire. Iz tih razloga došlo je do

održavanja međunarodnih konvencija o autorskim pravima.

5. SADRŽAJ AUTORSKOG PRAVA

Interesi autora kao stvaraoca djela mogu biti moralni ili idealistički u smislu

duhovne veze autora i njegovog djela, zatim imovinski ili materijalni u smislu

ostvarivanja prava autora da ubire korist od svog autorskog djela prilikom njegovog

„Antiquities", Wallace, Patrick F., O'Floinn, Raghnall eds. Treasures of the National Museum of

Ireland: Irish Antiquities, 2002, Gill & Macmillan, Dublin

„Kako svakoj kravi pripada njeno tele, tako i svakoj knjizi pripada njena kopija“ ("To every
cow belongs her calf, therefore to every book belongs its copy“).

Iako ovaj spomenuti slučaj

ima uporište u historiji, druga činjenica je da sama tehnologija prepisivanja knjiga, koja se
koristila sve do pronalaska štamparske mašine, nije dozvoljavala značajniji obim kopiranja i
stoga zaštita autorskih prava nije imala veći značaj (tako se percipiralo). Naime, pojavom
štamparstva pojavila se mogućnost masovne reprodukcije štampanih autorskih djela, drugim
riječima, stekli su se uvjeti za materijalizaciju intelektualne proizvodnje, u smislu da je u
određenom periodu nastala prava poplava štampanih knjiga, novina i časopisa.

Prvi zakon o zaštiti autorskog prava usvojen je u Engleskoj 1710. Godine, pod imenom „Statute of

Anne“

Sapunar, M., Osnove znanosti o novinarstvu, Treće izdanje, Naprijed, Zagreb 2000., str. 355.

Popesku, D., Pravni informator,

http://www.informator.rs/tekstovi/kopirajt_502.htm

, Zadnji put

otvarano 28.08.2015. god.

Dvije najpoznatije konvencije, koje i predstavljaju fundament današnjih odnosa i tretmana
autorskih prava,   su Bernska konvencija za zaštitu književnih i umjetničkih djela iz 1886.
godine i  Univerzalna konvencija o autorskom pravi iz 1952. godine (Ženeva). Dok Bernska
konvencija ne predviđa ispunjenje ma kakvih formalnosti da bi se autorska prava priznala i
zaštitila,   a   autorska   prava   ona   štiti   za   života   autora   i   50   godina   poslije   njegove   smrti,
Univerzalna konvencija traži ispunjenje nekih formalnosti radi zaštite autorskih prava.