OSNOVI METODOLOGIJE

POLITIČKIH NAUKA

1. Pojam, predmet i sastavni delovi metodologije

Metodologija je nauka o metodima sticanja naučnog saznanja odn. o metodima naučnog
istraživanja. Postavlja se pitanje: Da li je metodologija moguća kao nauka?;

- naučna disciplina druge nauke (logike) ne može da bude posebna nauka;
- metod i predmet su nerazdvojni činioci svake nauke i naučne disipline, pa

su i naučna saznanja i naučna istraživanja metode sastavni delovi te nauke.

Međutim, previđa se da se radi o specifičnom predmetu metodologije – metodu odn.
načinu naučnog saznanja i naučnog istraživanja predmeta nauke odn. naučne discipline.
Metodologija se definiše kao

normativna nauka

, i ovakvo određenje zasniva se na

saznanju da su njen predmet proverena naučna istraživačka iskustva i pravila o sticanju
naučnog saznanja i o naučnom istraživanju. Dakle, ona utvrđuje interpretaciju i primenu
već postojećih i uvođenje novih pravila.
Metodologija je empirijska teorijska nauka i sadrži saznanja koja ulaze u njen sastavni
deo, mogla bi se svrstati u tri dela:

deo čine naučna saznanja o pravilima logike i odnosima pravila logike sa

metodama i predmetom istraživanja. Ovaj deo bismo nazvali LOGIČKIM, jer se njime
uspostavlja odnos između metodologije i logike.

II.

Deo nazivamo EPISTEMOLOŠKIM ili SAZNAJNIM i u ovom delu se

razrešavaju problemi odnosa između naučnog saznanja o predmetu i naučnog saznanja o
metodu.

III.

Deo naziva se NAUČNO – STRATEGIJSKIM i u ovom delu se razrešava pitanje

odnosa međuzavisnosti razvoja saznanja o predmetu i o metodu nauke.

* međuzavisnost predmeta i metoda nauke je neposredna.
** predmet istraživanja u metodologiji su naučna saznanja o naučno – istraživačkoj
praksi i norme koje propisuju određene aktivnosti i ponašanja u procesima naučnog
istraživanja i sticanja naučnog saznanja.

2. Klasifikacija metodologije i izvori metodoloških saznanja

Ako metodologiju shvatamo kao nauku o metodama sticanja naučnog saznanja i
naučnog istraživanja, uređenu u jedinstveni sistem, sa strogo naučnom sistematizacijom
i naučno utvrđenim strukturama, funkcijama i odnosima, onda je osnovano govoriti o
jednoj složenoj nauci koju čini više delova – celina. Međutim, postoji suprotno shvatanje
koje tvrdi da postoji više metodologija koje se međusobno znatno razlikuju. Najčešće se
razlikuju:

- Opšta metodologija;

- Metodologija društvenih nauka;

- Metodologija prirodnih nauka;

- Met. pojedinih nauka (specijalne

met.)

logičke povezanosti

(zahtev za logičkom konzistentnošću i smislenošću);

stalnosti i razvojnosti.

Drugu grupu, zakone istinitog zamišljanja predmeta čine dve podgrupe:

opšti zakon objektivnog zamišljanja predmeta –

onakvog kakav zaista jeste. Ovaj

zakon ima univerzalno značenje. Predmet se može naučno saznati samo ako je zamišljen
da odgovara realitetu na koji se odnosi. Veoma teško se realizuje kada su predmeti
zamišljanja izvesne duhovne tvorevine, umetnički sadržaji.

posebni zakoni –

koji su znatno jasniji i primenjiviji, a čine ih:

a) prvi poseban zakon je

zakon istinitog zamišljanja

– jedinstva raznovrsnog tj.

shvatanje povezanosti raznih činilaca u jednom predmetu kao istorodnih činilaca;

zakon identiteta

odn. shvatanje složenih, ali relativno izdvojenih i relativno

konstantnih pojava kao jednih; npr. članstvo stranke; odnosi se na procese dešavanja,
odnose, institucije.

zakon različitosti

tj. identifikacije različitih činilaca u okvirima jednog; npr.

organizacione jedinice stranke.

zakon suprotnosti –

postoji opšta i prosta suprotnost. Opšta, kada u jednoj

pojavi imamo odredbe koje su međusobno suprotne, uslovljavaju se i prelaze jedna na
drugu. Npr. opšte – posebno, apstraktno – konkretno. Prosta suprotnost, kada su činioci
ili pojave kvalitativno ili kvantitativno bitno različiti odn. suprotni.

zakon protivurečnosti i neprotivurečnosti,

takođe se može shvatiti kao opšti i

kao prost. Svaki razvojan predmet sadrži međusobno povezane, uslovljene i prelazne
protivurečne činioce.

zakon razvojnosti i stalnosti

koji je usmeren na shvatanje razvojnosti jednog

predmeta zamišljanja. Takođe, relativna stalnost svakog predmeta zamišljanja, koja se
ispoljava kroz identitet i jednistvo predmeta, koji su relativno nepromenljivi – stalni.

4. Predmeti mišljenja i naučnog saznanja

Opšti predmet mišljenja i naučnog saznanja jeste ukupnost procesa i odnosa, događanja i
stvari u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti. Uže određen, konkretizovan predmet
mišljenja i naučnog saznanja pol. nauke jesu svi činioci pol. procesa i odnosa, kao i
činioci okruženja u kojima se oni odigravaju.
Mogući su razni kriterijumi za klasifikaciju predmeta metodologije i naučnog saznanja.
Najpre se pominju:

STEPEN I OBLIK RAZVOJA PREDMETA, a unutar njega se razlikuju:

1. prirodne pojave – mehanička, molekularno-fizička, atomsko-hemijska i biloška

kretanja;

2. psihičke pojave;
3. društvene pojave i procesi.

II.

ODNOS PREMA SUBJEKTU, po njemu se razlikuju:

a) predmeti nezavisni od čoveka i čovečanstva;
b) opaženi predmeti i opažaji;

c) predstave i nečulne slike;
d) misli – zamisli ukoliko se ne uvršćuju u nečulne slike.

III.

OBLIK PREDMETA:

- jednosni predmeti pod kojim se podrazumevaju jednosne celine;
- opšti predmeti shvaćeni kao a) jedno u mnogome, i b) mnogo jednog.

IV.

SLOŽENOST PREDMETA:

skup

– veza između raznovrnih činilaca skupa je slučajna i pretežno spoljašnja;

npr. saobraćajni udes. Skupovi mogu da budu: konačni i beskonačni, kontinuirani i
diskretni;

mnoštvo

– jedinstvo raznovrsnih predmeta koji imaju neku zajedničku kvalitativnu

osobinu ili bitan odnos.

agregat

– je množina u kojoj su tačno određeni odnosi članova jednih prema

drugima, ali unutar njih nije uspostavljen hijerahijski red. U društvenom i pol. smislu,
agregati nemaju uspostavljen unutrašnji čvrst poredak, dinamični su i sa pokretačkom
potencijom.

grupa

– je množina ma po čemu jednovrsnih ili srodnih članova. Pogodna je za

istraživanje u društvenim i pol. naukama jer je lako prepoznatljiv realitet. Grupa ne
mora da ima strogo definisan prostor i vreme kao skup ili mnoštvo ljudi. Veze između
ljudi mogu činiti bitne ili nebitne osobine, a te veze mogu da budu prostorne,
funkcionalne ili organske, a mogu u jednu celinu da povezuju različite predmete.
Takve celine se nazivaju

blok.

klasa, razred i rod

– su mnoštva jednovrsnih članova koji čine celinu na osnovu

nekih zajedničkih osobina odn. svojstava. Ova svojstva mogu biti ili manje složenosti,
npr. za društvenu klasu je bitan kriterijum društveni položaj.

niz i red

– imaju zajedničku osobinu da članovi koji ih čine slede jedan drugog po

nekom svojstvu. Posebna karakteristika reda je da u sebi sadrži hijerarhijsku odredbu
zasnovanu na određenom svojstvu, npr. elita, direktori, predsednici, ministri i dr.

kolektiv

– je karakterističan po unutrašnoj povezanosti visokog stepena, intenzivni

odnosi.

Sistem

– bitne odredbe:

to je celina;

- u kojoj su uspostavljeni pretežno saglasni i funkcionalni odnosi relativno

stalnih članica strukture;

- u kome se vrše određene međusobno povezane funkcije;
- koji kao celina vrši i određene funkcije u okruženju;
- teži održanju ravnoteže;
- prema okruženju se odnosi kao posebnost.

6. Pojam i sastavni delovi naučnog metoda

postupci su izvršavanje određenih radnji u skladu sa pravilima metoda i

istraživačke tehnike, a saglasno uputstvu u okviru konkretnog projekta
istraživanja.

7. Klasifikacija naučnog metoda

Kriterijum klasifikacije metoda su višestruki. Najčešće su opštost metoda – njegova
upotrebljivost i predmet koji se metodom istražuje. U literaturi se najčešće susreću
sledeće klasifikacije:

Osnovne metode

u koje spadaju analiza, sinteza, apstrahovanje, konkretizacija,

specijalizacija, generalizacija, dedukcija i indukcija. U ove metode bi se mogla ubrojati i
analogija odn. komparacija koja je integrisana sa svim napred pomenutim. Ove metode
su u osnovi svih drugih metoda, i to ih kvalifikuje kao osnovne.

Opštenaučne metode

su one koje se primenjuju u svim naukama, a po pravilu u

njih se ubrajaju: statistička m., m. modelovanja, aksiomatska, analitičko – deduktivna i
hipotetičko – deduktivna.

Posebne metode

pojedinih grupa nauka (npr. društvenih) gde se ubrajaju

strukturalizam, aksiologizam, dijalektički metod, itd. Međutim njihove bitne postavke
mogu se primeniti u istraživanju bilo kog predmeta, bilo koje nauke. Izuzetak čini
aksiologizam čije se postavke u prirodnim naukama ne mogu primeniti, a suprotnost
njemu je dijalektički koncept čije odredbe imaju univerzalnu mogućnost primene.

Metode prikupljanja podataka –

koristimo pri prikupljanju podataka, međutim

ono podrazumeva i sređivanje i obradu podataka i zaključivanje na osnovu njih. U tom
pogledu postoji izvesna povezanost i međuzavisnost između metode prikupljanja i
obrade podataka. U metodi prikuljanja podataka najčešće se ubrajaju: m. ispitivanja, m.
posmatranja i m. eksperimenta. Tu se mogu uvrstiti još m. analize dokumenta i m.
studije slučaja, ali su one po svojim svojstvima specifične pa ih još nazivamo
operativnim.

Moguće je oformiti kao posebnu grupu

metode obrade podataka,

ali se one

najčešće javljaju kao delovi opštih m. istraživanja, kao njihovi produžeci. Isto je i sa
metodama zaključivanja.
Uobičajena je klasifikacija metoda zasnovana na kriterijumima pripadnosti predmeta
istraživanja određenim naukama (m. prirodnih i m. društvenih nauka).
Ne retko, susrećemo se i sa podelom na kvantitativne i kvalitativne metode, ova podela
je nedovoljno osnovana jer nema ¨praznih kvantiteta¨ - nema malo i mnogo ničega, već
je uvek u pitanju količina veličina nečega – nekog kvaliteta.

9. Pojam, bitna svojstva i klasifikacija naučnih istraživanja