1
Naziv škole:
Gimnazija, Kraljevo, Dositejeva 44
Rad:
Turbo-folkeri
Predmetni nastavnik:
prof. Snežana Obrenović
Kandidat:
Antonije Tot
Razred/odeljenje:
IV8
Kontakt telefon:
069 642 357
E-mail:
[email protected]
2
Turbo-folkeri
Raspad SFRJ pratio je niz društvenih promena i novih okolnosti u političkom,
ekonomskom i kulturnom životu ljudi na prostorima koje je ona obuhvatala. Jedan od
aspekata kulturnog života koje su ove promene zahvatile bila je i muzika, koja je
raznolikim metamorfozama melodija, pojavom novih tekstova i novim uticajima sa strane
postala slika socijalne stvarnosti, ali i moćna pokretačka snaga koja je stvorila čitave
društvene potkulture i okupila ih oko sebe. Nema sumnje da je turbo-folk, kako ga je u šali
jednom nazvao pevač Antonije Pušić
1
, najupečatljiviji primer muzičkog žanra koji je
nastao u vremenu nemaštine, rata i mržnje, kao jedan hibridan oblik orijentalne (arapske,
grčke, turske, romske), narodne balkanske i zapadne muzike poput tehno, disko, pop i rok
stilova. Turbo-folk estrada prepuna je skandala, kontroverzi i oštrih kritika sa oba kraja
političkog spektra. Poznata javnosti je i veza ove muzike sa ličnostima i organizacijama iz
kriminalnog sveta, hvalospevi upućeni zaraćenim stranama i nacijama, političarima i
ratnim zločincima, idolatrija novca i sveopšte odobravanje rata u njenim rečima. Ova
muzika nema zvaničan naziv: pomenuto ime „turbo-folk“ je igrom slučaja prihvaćeno kao
termin koji označava ovakvu vrstu novokomponovane narodne muzike na prostoru Srbije,
ali se mogu uvideti sličnosti između ovog žanra i muzičkih pravaca iz Grčke (
laiko
),
Bugarske (
čalga
), Rumunije (
manele
), Albanije (
talava)
i Turske (
arabesk)
. Turbo-folk je
vremenom postao jedna od najslušanijih vrsta muzike u Srbiji. Da li turbo-folk postoji
danas i na koji se način promenio od svog nastanka devedesetih godina; u čijoj je on službi
bio tada, a u čijoj je danas? Šta je krajnji cilj tog koncepta?
1)
"
Folk je narod. Turbo je sustav ubrizgavanja goriva pod tlakom u cilindar motora s unutarnjim
izgaranjem. Turbo folk je gorenje naroda. Turbo folk nije glazba. Turbo folk je miljenica masa. Pobuđivanje
najnižih strasti kod homo sapiensa. Turbo folk je sustav ubrizgavanja naroda. Ja nisam izmislio turbo folk, ja
sam mu dao ime.
" – Antonije Pušić
4
programu najviše vremena bilo posvećeno trubo-folk muzici bile su radio i kasnije
televizija Pink, TV Palma i TV Košava. Osnivač Pinka bio je i sada većinski vlasnik te
televizije Željko Mitrović, član Jugoslovenske udružene levice od 1996. Dok je televizija
Pink pored turbo-folk muzike promovisala ideologiju tadašnjeg režima, biznismene i
vidovnjake u svom zabavnom programu, TV Košava je emitovala program sa muzičkim
žanrom sličnim turbo-folku, ali sa drugačijim stilom pevanja koji više podseća na pop
muziku [Kronja, 2002: 104]. TV Palma, osnovana 1991. godine, nastala je kao muzički TV
kanal. Vršila je promociju takozvanih „ratničkih vrednosti“ muzikom koju je puštala. U
odnosu na televiziju Pink imala je daleko oskudnija sredstva, ali je bila lako dostupna svim
novajlijama u industriji, od kojih je imala stalne prihode. I danas se na njoj prikazuju
muzički spotovi iz devedesetih godina.
Njen glavni urednik bio je visoki zvaničnik u
Miloševićevom SPS-u [Kronja, 2002: 113]. Iza medijske pažnje posvećene turbo-folku
krije se mutualistička simbioza režima i medija u kojoj obe strane imaju koristi: režim
preko medija dobija mogućnost da sa lakoćom plasira svoju ideologiju širokom
auditorijumu, a medijima je osigurana gledanost i priliv novca u kulturnoj stvarnosti koju
su sami skrojili.
3. Profitabilnost i spektar pomoćnih industrija
Turbo-folk, kao i svaki biznis, za cilj ima akumulaciju novca. Jasno je na koji način je
pristupanje ovom biznisu dok je bio u začetku moglo da pomogne različitim stranama u
ostvarivanju ovog cilja. Izvođači su dobijali prihode od popularnosti na kojoj su zarađivali
i mediji, a vladajuća garnitura imala je direktnu korist od promocije sopstvene ideologije
kroz pesme i ličnosti izvođača koji su za narodne mase predstavljali uzor pravilnog
ponašanja. Turbo-folk je zatim ušao u novu fazu odabravši novu ciljnu publiku i junake
svojih pesama: sitne kriminalce, dilere drogom, ratne veterane, dizelaše, sponzoruše i
ostatak očajne omladine. U tom trenutku mnoge potkulture, između ostalih i reperi i hip-
hoperi, dele sličan pogled na svet, rodne uloge, način života i ikonografiju, i sve one
spadaju u potkulturu „ratnički šik“, koja će se kasnije omasoviti i postati prihvaćena i
među onima koji nisu pripadnici nijedne muzičke potkulture.
Danas, kada je turbo-folk
