stava prema stvaranju jednog vida ujedinjenja u Evropi. Naravno, integrisanje evropskih država je
proces koji je spor i nimalo jednostavan, te on i dalje traje menjajući svoj obim i značenje svake
godine.
ISTORIJA IDEJE EVROPSKOG UJEDINJENJA
Ideja evropskog ujedinjenja nije novijeg datuma i ne vezuje se samo za drugu polovinu dvadesetog
veka. Mnogo ranije su postojali razlozi za različite koncepcije o međusobnom povezivanju
zapadnoevropskih zemalja. Ti razlozi su bili različite prirode: strateški, interesni, istorijski, itd.
Već od šesnaestog veka se javlja zamisao u vezi sa povezivanjem nekih zemalja Evrope. Kao prvi
značajni predstavnik i protagonista ideje o stvaranju zajednice država čuvara evropskog mira bio je
francuski vojvoda
Maskimilijan de Sali
. On je smatrao da evropsku federaciju bi trebalo da čine
hrišćanske republike i njih bi u zaštiti mira predvodila Francuska.
Francuz demokratske orijentacije i protivnik apsolutizma kralja Luja XIV,
Sent Pjer
je autor ideje
o federativnoj zajednici suverenih država. Njegov doprinos se ogleda u jednom njegovom projektu
Evropske Republike koji treba da čini stabilna Alijansa država sa svojim organima kao što bi bio
savezni
parlament
ili
savezni
kongres.
Razvoju ideje evropskog ujedinjenja su doprineli
Šarl Moneskje
i
Žan Žak Ruso
. U svom spisu pod
naslovom Razmišljanja o evropskoj univerzalnoj monarhiji (1734. godine štampan), Monteskje
razmatra ideju univerzalnog evropskog ujedinjenja. Rusoov rukopris O federaciji kao sredstvu
koje kombinuje korist malih republika sa velikim državama, posvećen je ideji i stvaranju neke vrste
evropske
federativne
asocijacije.
U XVIII veku nemački filozof
Imanuel Kant
u svom spisu
Ka stalnom miru
(napisan 1795. godine)
iznosi koncepciju jedne federalno organizovane Evrope republikanskih država koja treba da se
temelji
na
dve
osnovna
principa:
1. Građanski ustav u svakoj državi treba da bude republikanski,
2. Međunarodno pravo treba da se zasniva na federalizmu slobodnih država.
Godine 1814. poznati socijal-utopista
Sen-Simon
je osmislio originalnu koncepciju normativnog
uređenja jedne evropske zajednice sa supranacionalnim parlamentom. On u svojoj brošuri
Reorganizacija evropskog društva ističe ideju o jednoj „opštoj moći" koja je u stanju da ostvari
napredak
„evropskog
zajedništva".
Francuski književnik, predstavnik romantizma i aktivan političar
Viktor Igo
(Viktor Hugo) bio je
jedan od zagovornika „
ideje evropejstva
", odnosno ideje evropskog zajedništva i kohezije, koja je
posle samo dva veka dobila odgovarajuću socijalno-kulturnu težinu i realno političko ubeđenje.
Godine 1855. Viktor Igo je pisao:„
Naš kontinent će biti država jednog naroda. Neće biti granica ni
carine, ni zabrana, biće samo slobodnog protoka robe i ljudi
."
IDEJA EVROPSKOG UJEDINJENJA POSLE PRVOG SVETSKOG RATA
Dvadesetih godina XX veka, nakon okončanja Prvog
svetskog rata ideja evropskog ujedinjenja dobila je jednu novu dimenziju. Naime, Evropa, iznurena
dugotrajnim ratom, tražila je način da obezbedi mir za duži period, i tako se javila ideja o stvaranju
svetske mirovne organizacije. Tako je osnovano Društvo naroda (
Liga naroda
) 1919. godine
Pariskim ugovorima, a inicijator je bio američki predsednik Vudro Vilson (Woodrow Wilson),
dobitnik Nobelove nagrade za mir. Osnovni zadatak Društva, kao vojnog pakta za održanje
novonastalog teritorijalnog poretka, bio je očuvanje mira, kolektivne bezbednosti i nezavisnosti
njegovih članica. Kako Društvo nije imalo efikasne instrumente da sprovede svoja načela, njegovo
dejstvo
više
je
imalo
moralni
nego
stvarni
efekat.
Paralelno uz Društvo naroda rađa se Panevropskipokret čiji je osnivač austrijski grof Kudenhof-
Kalergi (Coundenhove-Kalergi), autor manifesta Paneuropa, objavljenog 1923. godine u Beču, u
kome je predložio stvaranje „Sjedinjenih Evropskih država", po ugledu na Sjedinjene Američke
Države. Posle objavljivanja ovog manifesta, Kalergi je organizovao Panevropski kongres u Beču
1926. godine na kome je izneo svoje proevropske ideje, kao što su: evropska organizacije država
po uzoru na Sjedinjene Američke Države, ravnopravnost nacionalnih država (i prethodno
prevazilaženje nemačko-francuske konfrontacije), pouzdane garancije za državne granice,
sklapanje saveza sa Rusijom, i konačno, stvaranje carinske unije i jedinstvenog privrednog
područja. Na zasedanju Skupštine Lige naroda u Ženevi 5. septembra 1929. godine, francuski
ministar spoljih poslova i zagovonik ideje federalizovane evropske unije,
Aristid Brijan
(Aristide
