2
VISOKA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA ZA VASPITAČE I POSLOVNE
INFORMATIČARE SIRMIJUM
OSNOVNI POJMOVI I PODELA TROŠKOVA
Seminarski rad
Profesor-menotr:
Milica Ničić
Studijski program: Strukovni poslovni informatičar
Sremska Mitrovica 2022.
5
Da utrošeni elementi proizvodnje imaju izraz društvenog
priznanja ekonomske vrednosti
1
Dobit preduzeća jeste ključna kategorija za opstanak i rast, čija
maksimizacija predstavlja osnovni i neizbežan cilj svakog preduzeća. Ona
jeste ključna stavka za svaku menadžersku odluku. Zavisnost dobiti od
troškova može se izraziti sledećom relacijom, koja predstavlja
najuprošćeniji oblik ove funkcije :
Dobit = Prihod - Troškovi
Ako je osnovni cilj preduzeća da ostvari najveću moguću dobit, onda iz
toga indirektno proizilazi da je istovremeno osnovni cilj preduzeća
minimizacija troškova.
Ali to nije sve. Troškovi nisu samo statička kategorija, već zavise i od
vremena (inflacije, globalnih ekonomskih kretanja…), prostora i tokova u
preduzeću.
Sve veca ulaganja u moderna sredstva za proizvodnju čine preduzeća sve
menje elastičnim u vođenju poslovne politike, menjenju proizvodnih
programa, dok s druge strane, nagli rast privrede praćen promenama i
kolebanjima iziskuje od preduzeća upravo veću fleksibilnost.
Mogućnost preduzeća da opstane i razvije se zavisi od njegove
sposobnosti da se prilagodi tim međusobno suprotnim zahtevima. Zbog
toga je bitno da preduzeće formira određenu strategiju ponašanja i da
pravovremeno donosi odluke kako bi se i pored relativne neelastičnosti
moglo prilagoditi trenutnoj situaciji. A za to su mu potrebne adekvatne
informacije.
Da bi uspešno upravljali preduzećem, rukovodioci (menadžeri) moraju u
svakom trenutku znati iznose troškova. A pošto je osnovna funkcija
menadžera planiranje, oni pre svega moraju planirati troškove koji će
nastajati u budućnosti. Da bi smo uspešno planirali dobit preduzeća, a
samim tim i troškove, potrebno je pre svega poznavati njihovu strukturu i
dinamiku.
2
1
1.Vidi, Ničić,M.(2008.),
Upravljanje i kontrola troškova
,Alfa-graf NS, Novi Sad,
str,10-12
2
Vidi, Perović-Jovanović,M.i Kisić,S.(1995.),
Ekonomika preduzeća
,Savremena
administracija,Beograd,str.107
6
2. KLASIFIKACIJA TROŠKOVA
Kako su troškovi raznovrsni i mnogobrojni, njihovoj klasifikaciji prilazi se
u zavisnosti od cilja koji se želi postići, tj. sa kog se aspekta posmatra
problematika a time i podela troškova.
Cilj klasifikacije je da se troškovi grupišu kako po vrstama , tako i po
njihovim karakteristikama.
Klasifikacija troškova se u literaturi često vrši prema elementima
proizvodnje, mestima nastanka, njihovoj vezi sa nosiocem, načinu i
metodi prenošenja na proizvode, prema fazama procesa reprodukcije,
značaju, nastajanju i dr.karakteristikama.
Ali, bez obzira na različit pristup tumačenju troškova, njihovo
klasifikovanje po vrstama se vrši sa ciljem da se utvrde elementi cene
koštanja i njihova struktura po kvantitetu i kvalitetu. Time se obrađuju
podaci za njihovo planiranjeali i omogućavaju efikasno upravljanje
troškovima.
3
Svi troškovi koji nastaju u cilju obavljanja proizvodnog procesa
mogu se klasifikovati.Za obračun troškova i učinaka upravljačko
računovodstvo klasifikuju troškove na:
1) ukupne i prosečne troškove: pod ukupnima se podrazumeva iznos
troškova preduzeća u celini za neki odredjeni period, a pod
prosečnima se podrazumevaju troškovi po jedinici učinka.Do njih
se dolazi deljenjem ukupnih troškova sa ukupnim učinkom.Ovi
prosečni se nazivaju još i cena koštanja jedinice učinka.
2) Troškove po vrstama, po mestima njihovog nastanka i nosiocima:
ovde je podela troškova izvršena prema poreklu, načinu nastajanja,
supstanci i prirodi samih utrošaka.
3
Vidi, Ničić,M.(2008.),
Upravljanje i kontrola troškova
,Alfa-graf NS, Novi Sad,
str,23-24
8
2.1. Klasifikacija troskova po elementima proizvodnje
Proces proizvodnje odvija se kao svojevrsna interakcija njena tri elementa:
radne snage, sredstava za rad i materijala. Svaki od elemenata proizvodnje
na specifican nacin ucestvuje u stvaranju novog upotrebnog kvaliteta-
proizvoda. Pri tome gubi se njihov upotrebni kvalitet, ciji kvantitativni
izraz su troskovi, odnosno finansijski predstavljeno trosenje.
Svaki od elemenata proizvodnje, svojim upotrebnim svojstvima,
doprinosi odvijanju proizvodnog procesa, pri cemu se moze vrsiti njihova
kvantitativna supstitucija. Zato je kvalitativna struktura elemenata
proizvodnje – radna snaga, sredstava za rad i predmeti rada –
nepromjenjiva, odnosno ne moze se odvijati proces proizvodnje u bilo
kojim uslovima privredjivanja bez sva tri elementa proizvodnje.
Dok je kvalitativna struktura elemenata proizvodnje, u svom
globalnom izrazu, konstantna, dotle se, usavrsavanjem proizvodnih
postupaka i organizacijom, mogu mjenjati i medjusobno supstituisati
djelovi svake od tih komponenti. Isto tako, moguce su i supstitucije
izmedju pojedinih elemenata u kvantitativnom pogledu, odnosno dio
troskova jednog elementa moguce je supstituisati troskovima drugog
elementa proizvodnje, s ciljem racionaliziranja ukupnog trosenja po
jedinici rezultata reprodukcije.
2.1.1. Troskovi materijala
Materijal predstavlja predmet rada, na kome se ovijaju odredjene fizicke i
hemijske promjene u pravcu dobijanja novog upotrebnog kvaliteta kojim
se mogu zadovoljiti pojedine potrebe drustva. Pri tome, ekonomski
posmatrano, vrijednost materijala prenosi se na novi proizvod u onom
obimu koji je u njemu sadrzan, kao kolicina drustveno potrebnog rada
ulozenog u njegovo proizvodjenje.
Upotrebni kvalitet materijala, koji je uslov za odvijanje
proizvodnog procesa, pribavlja se u razmjeni za novac. U tom procesu
razmjene utvrdjuje se novcani izraz vrijednosti – cijena materijala cime se,
pored utrosene kolicine, kvantitativno determinise trosenje ovog elementa
proizvodnje. Tako se troskovi materijala kvantitativno odredjuju u funkciji
utrosaka i nabavnih cijena, sto se moze predstaviti obrascem:
Tm = M * Cm
