KONTROLA KVALITETA SNOPA

JONIZUJUĆEG ZRAČENJA RENDGEN

APARATA U INTERVENTNOJ RADIOLOGIJI

-diplomski rad-

Mentor:

Kandidat:

Prof. dr Jovana Nikolov

Marija Despotović

Novi Sad, septembar 2021

UNIVERZITET U NOVOM SADU

PRIRODNO--MATEMATIČKI

FAKULTET

DEPARTMAN ZA FIZIKU

Ovim putem želim da izrazi

m veliku zahvalnost mentoru ovog rada,

profesorici dr Jovani Nikolov na pomoći, razumijevanju, prenesenom

znanju i podršci, ne samo tokom izrade rada

, nego i tokom mog

visokoškolskog obrazovanja.

Dr Go

ranu Štrbcu za sve

savjete

i svu pomoć tokom studija

Dr Niko

li Jovančeviću, kao predsjedniku komisije, na prihvatanju

odgovrnosti vezanoj za izradu teme.

Nastavnici Milki Simić koja me je

kroz matematiku uvela u svijet

prirodnih nauka.

Živani, Nikoli, Marku i Trivku za svu podršku, ljubav i svaki

prijateljski savjet.

Najvi

še porodici, na svoj podršci i ljubavi koju mi pružaju!

5.4 Ispitivanje jačine ambijentalnog doznog ekvivalenta

....................................................................... 34

6 Zaključak

................................................................................................................................................... 36

7 Literatura .................................................................................................................................................. 37

8 Biografija .................................................................................................................................................. 39

Uvod

Grana fizike koja se bavi primjenom fizičkih prin

cipa, tehnika i metoda

u kliničkom

okruženju, u svrhu istraživanja,

prevencije, dijagnostike i

liječenja s

e zove

medicinska fizika

[1].

Ona ima značajnu ulogu u medicini, biologiji i medicinskim istraživanjima. Medicinsku fiziku čine
četiri važne oblasti,

to su: radioterapija, radiodijagnostika, nuklearna medi

cina i zaštita od zračenja.

Ostale oblasti interesa medicinske fizike, koje ne koriste jonizuju

će zračenje,

su mjerenja doza

zračenja, MRI, primjena ultrazvuka i drugih tehnologija u medicini. Medicinski fizičari su stručnjaci
iz oblasti fizike koji obavljaju sljedeće poslove

Tehničko na

dgledanje i provje

ra rada uređaja

Kalibracija i verifikacija mj

ernih uređaja

Učestvovanje u planiranju dijagnostičkih i terapijskih tretmana pacijenata

Edukacija i obuka,

Istraživanje i razvoj

Zaštita od zračenja i zaštita pacijenata, osoblja i javnosti

Dozimetrija izv

ora zračenja i pacijentna dozimetrija

Optimizacija fizičkih aspekata dijagnostičkih i terapijskih procedura

, i

Razvoj protokola za bezbednu i sigurnu upotrebu jonizujućeg zračenja

Jedan od bitnijih zadataka medicinskih fizičara je

ste

obezbjeđivanje bezbje

dne i efikasne

upotrebe jonizujućeg zračenja u medicini. Bezbjednost i efikasnost se postiž

u redovnim

kontrolama kvaliteta snopa isporu

čenog zračenja i praktičnom primjenom protokola propisanih od

strane domaćih i međunarodnih institucija u svim oblastima medicine koje se služe izvorima
zračenja u dijagnostičke ili terapijske svrhe.

Cilj ovog rada jeste da se

na nekoliko primjera pokaže kako se ispituje

ispravnost uređaja u Srbiji i

da se dobijeni rezultati uporede sa domaćim standardima i granicama propisa

nim od strane

Direktorijata za radijacionu i nuklearnu sigurnost i bezbjednost Srbije.

Mjerenja su vršena u salama

za interventnu radiologiju

–

angiosalama u Opštoj bolnici u Somboru i Opštoj bolnici u Subotici.

∆? = ? − ?

= ?(1 − cos ?) = 2 ∙ ? ∙ ???

(? 2

⁄ )

(1)

Gdje su

talasne dužine rasijanog i u padnog fotona,

je ugao rasijanja, a

se naziva

Komptonovom talasnom dužinom i ona iznosi

2.42 ∙ 10

−12

. Iz zakona održanja ćemo da nađemo

izraz za energiju koju elektroni primaju prilikom Komptonovog rasijanja:

? =

∙ ?

(1 − cos ?)

1 +

? ∙ ?

(1 − cos ?)

(2)

Gdje

predstavlja početnu energiju fotona, a

?′

energija fotona nakon rasijanja. Sa porastom

energije fotona, vjerovatnoća za Komptonov efekat opada sa porastom energije

Rasijanje takođe može da bude i koherentno tj

. da ne dolazi predaje energije fotona elektronu, i

to rasijanje se naziva Tomsonovo

. Ono se dešava na orbitalnom elektronu kada

foton ima manju

energiju od energije veze. Ovakav proces utiče na slabljenje snopa prilikom prolaska kroz neku

materijal

nu sredinu jer skreće

fotone sa prvobitnog pravca [2,4,6].

2.1.2

Fotoelektrični efekat

Fot

oelektrični efekat

predstavlja proces stvarne apsorpcije prilikom kojeg foton interaguje

sa nekim atomom sredine kroz koju se prostire, i predaje svu svoju energiju vezanom elektronu.
Foton nakon interakcije nestaje, a elektron biva emitovan. Energija emitovanog elektrona je
jednaka:

= ?

− ?

(3)

Gdje

predstavlja energiju upadnog fotona,

vezivnu energiju orbitalnog elektrona i

energiju emitovanog elektrona. Da bi apsorpcija

uopšte

nastupila, upadni foton mora da posjeduje

energiju

koja je veća ili jednaka vezivnoj energiji elektrona koji se emituje

.Emitovani elektron je

najvjerovatnije onaj elektron čija je vezivna energija najbliža energiji upadnog fotona

[4]. Kada

dođe do izbijanja elektrona iz unutrašnjosti atoma, on za sobom ostavlja upražnjeno mjesto koje
može popuniti elektron

sa neke više ljuske uz emisiju karakterističnog X

zračenja

. U suprotnom,

ako je energija upadnog fotona manje od vezivne energije elektrona, do oslobađanja elekt

rona iz

atoma neće doći [2

-4].

2.1.3 Stvaranje para elektron-pozitron

Stvaranje parova elektron-

pozitron, u kome foton potpuno iščezava, je moguće u slučaju

kada je energija fotona dovoljno velika. Da bi došlo do stvaranja parova potreb

no je da energija

fotona ne bude manja od dvostruke energije mirovanja elektrona

∙ ?

. Elektron i pozitron će

biti emitovani u pravcu kretanja fotona. Energija fotona se troši na dvostruku energiju mirovanja
elektrona i kinetičku energiju elektrona

−

i pozitrona

= 2?

∙ ?

+ ?

−

+ ?

(4)

Ako elektron i pozitron imaju dovoljnu veliku energiju i oni mogu da vrše jonizaciju. Kada izgubi

svoju kin

etičku energiju, pozitron doživ

ljava anihilaciju u kontaktu sa elektronom. U tom procesu,

e čestice iščezavaju uz emisiju fotona

od 0.511 MeV (pod uglom od 180°) [2].

2.2 Atenuacija gama i rendgenskih zraka

U daljem tekstu ćemo obe vrste zračenja tretirati kao snopove fotona koji se kreću brzinom

svjetlosti. Radi jed

nostavnosti posmatraćemo

slučaj monohromatskog zračenja intenziteta I,

koje prolazi kroz proizvoljni materijal debljine

dx.

U ovom slučaju dolazi do smanjenja

intenziteta snopa gama zračenja

i ono je dato

relacijom:

?? = −? ∙ ? ∙ ??

(5)

gdje je

faktor proporcionalnosti i naziva se

linearni atenuacioni koeficijent.

Linearni

atenuacioni  koeficijent  predstavlja  relativno
slabljenje  intenziteta  snopa  fotona  po  jedinici
puta  atenuatora.  Na  slabljenje  nam  ukazuje

znak minu

s „ –

„ u izrazu. Izražavamo ga u

jedinici

-1

Metodom

razdvajanja

promjenjivih u izrazu (5), i integracijom izraza

od I do I

po dI i 0 do x p

o dx, dobijamo sljedeću relaciju:

? = ?

∙ ?

−??

(6)

Linearni atenuacioni koeficijent se mo

e predstaviti kao suma individualnih linearnih atenuacionih

koeficijenata za svaki od efekata i interakcije fotona sa materijalom:

? = ?

?????

+ ?

??????????

+ ?

??????????

+ ?

??? ?−?

(7)

Slika 1. Prolazak snopa kroz atenuator

njegovim mjerenje

m kontrolišemo da li su rendgenski zraci u skladu sa dijagnostičkim

standardima.

Prosječna vrijednost HVL

a za meka tkiva se kreće u ops

egu 2.5 do 3 cm [22].

3.Dozimetrija

U prethodnom poglavlju je bilo riječi o interakciji zračenja sa materijom

, te smo pa

žnju

obratili na samo

zračenju, a ne na sredini kroz koju se zračenje prostire.

Razvojem nuklearnih

tehnologija, pronalaskom rendgenskih zraka i razvijanjem rendgenskih tehnika,

jonizujuće zračenje

je dobilo veoma bitnu ulogu kako u medicini tako i u nauci i u industriji. U medicini je

pronašlo

najv

eću primjenu u razvoju rendgen dijagnostike, nuklearne medicine i u radij

acionoj tehnici.

Pored

medicine, zračenje se u indust

riji koristi za sterilizaciji hrane, a

u nauci za izučavanje

strukture atoma i jezgra.

Veća upotreba jonizujućeg zračenja u svakod

nevnim aktivnostima

čovjeka rezultovala je i većim izlaganjem ljudi zračenju, te su se prve posljedice prekomjernog
ozračivanja

čile

u prvih par godina

nakon otkrića rendgenskih zraka. Tako

su se nametnule

potrebe za

razvojem posebnog pravca čiji je predmet izučavanja

ispitivanje efekata koje je zračenje

proizvelo u materijalu kroz koji se prostiralo.

Posebna naučna disciplina koja se bavi mehanizmima

pod kojim dolazi do predaje energije zračenja,

proračunima, načinima mjerenja i izračun

avanjem

raznih doz

a zračenja se naziva

dozimetrija

[1,3,7].

3.1

Dozimetrijske veličine

Dakle, da bismo uopšte mogli da sagledamo biološke promjene koje su nastale kao

posljedica zračenja na organske strukture, kao i da vršimo procjene rizika, neophodno je uvođenje
fizičkih veličina putem kojih

dejstvo zračenja može kvantitativno i kvalitativno opisati.

Te su u tu

svrhu uvode posebne dozimetrijske veličine i njihove odgovarajuće dozimetrijske jedinice

[2,7]. U

daljem tekstu ćemo razmatrati ekspozicionu, apsorbovanu, ekvi

valentnu i efektivnu dozu, kao i

kermu.

3.1.1 Ekspoziciona doza

Prva dozimetrijska veličina koja je usvojena na internacionalnom nivou i koja je trebala da

kvantitativno opiše efekte rendgenskog i gama zračenja je

ekspoziciona doza

ili

ekspozicija

. U

skladu sa boljim razumi

jevanjem procesa interakcije zračenja sa materijom, definicija ekspozicije i

njena jedinica su se

vremenom više puta mijenjale. Zajedničko za sve modifikacije ove fizičke

veličine jeste koncept radijacione ekspozicije zasnovan na pretpo

stavci da je broj stvorenih jonskih

parova proporcionalan energiji koju zračenje ostavi u sredini kro

z koju se kretalo [2,8].

Ekspoziciona doza ili ekspozicija se definiše kao:

? =

Δ?

(10)

? =

∆?

(14)

Energiju

∆?

mjerimo u d

žulima i ona nam predstavlja razliku ukupne energije svi

čestica

(direkt

nih i indirektnih) koje uđu u datu zapreminu i ukupne energije čestica koje izađu iz nje.

Ovako definisana energija

∆?

predstavlja samo energiju koja zaista ostane u posmatranoj

zapremini materijala.

Jedinica apsorbovane doze je Grej [Gy], u praksi se koristi i manja jedinica koja se naziva

???

, pri

čemu je

1?? = 100 ???

Takođe, možemo definisati i

brzinu apsorbovane doze

?̇ =

∆?

∆? ∙ ∆?

(15)

Gdje smo sa

∆?

označili dužinu trajanja ozračivanja. Mjerna jedinica za ovu veličinu je

[Gy/s]. Dakle,

pošto smo već definisali apsorbovanu dozu i ekspozicionu dozu, sada možemo definisati i vezu
između njih ili

energetski ekvivalent jedinične ekspozicije

[2]:

= 33.85?? → 1? = 86.9 ∙ 10

−4

?? = 0.968 ???

3.1.3 Ekvivalenta doza

Ekvivalentu dozu uvodimo jer do sada definisane veličine, apsorbovana i ekvivalentna doza,

ne razlikuju različite vrste zračenja

Iz prakse je poznato da iste doze različitih vrste zračenja

izazivaju radi

acione štete različitih stepena.

Radi toga se morala uvesti nova fizička veličina koja će

moći da razlikuje izlaganje različitim vrsta zračenja

[7].

Biološki efekti zračenja na tkivu su različiti

za različite vrste zračenja.

Ti efekti zračenja potiču najčešće od hemijskih promjena na org

aniskim

molekulima potrebnim za normalno funkcionisanje ćelije. Vjerovatnoća bioloških oštećenja je veća
ukoliko je veća i specifična jonizacija zračenja tj. broj jonskih parova koje proizvede čestica zračenja
po jedinici puta. S obzirom da je specifična j

onizacija u direktnoj vezi sa linearnim energetskim

transferom LET

, jasno nam je da će zračenje koje ima veći LET doprinjeti

većem stepenu oštećena

ćelija [1,2

,7].

Da bismo izračunali različita biološka dejstva raznih vrsta zračenja izračunali numerički

uvodimo

pojam ekvivalentne doze koja nam predstavlja proizvod apsorbovane doze i faktora kvaliteta

? = ? ∙ ?

(16)

Linear Energy Transfer-

količina energije koju jonizovana čestica preda materialu, kroz koji prolazi, po jedinici puta

Faktor kvaliteta Q je bezdimenziona veličina čija brojna vrijednost zavisi od specifične jonizacije

ili

LET-a. Jedinica za ekvivalentnu dozu je Sivert [Sv] ili [J/kg], dok se u praksi koristi i rem [rem] , pri

čemu je

1 ?? = 100 ???

Na osnovu preporuke Međunarodna komisija za zaštitu od zračenja

ICRP

usvojene su vrijednosti za faktor kvaliteta. U zavisnosti od tipa zračenja, vrijednost

i za

kreću u opsegu od 1 do

20. Vrije

dnosti se mogu pronaći u tabeli:

Tabela 2

Usvojene brojne vrijednosti faktora kvaliteta za različite vrste zračenja

[8]

Vrsta zračenja

Faktor kvaliteta Q

Rendgensko, gama i beta

Termalni neutroni

Neutroni i protoni

Alfa čestice

Teška jezgra

3.1.4 Efektivna doza

Međunarodna komisija za zaštitu od zračenja ICRP je 1978.godine uvela novu dozimetrijsku

veličinu, efektivnu dozu

koja je definisana relacijom:

= ∑ ?

∙ ?

(17)

Zbog kompleksnosti ljudskog organizma i činjenice da različita tkiva mogu imati različite reakcije
na zračenje, uveden je tkivni težinski faktor

za svaki organ. On nam govori o stepenu osjetljivosti

na zračenje različitih organa

predstavlja srednju ekvivalentnu dozu u tkivu, te se ona razlikuje

za svako tkivo

pojedinačno.

Bilo kakvo izlaganje zračenju kao posljedicu ima nestohastičke i

stohastičke efekte.

Pod stohastičkim efektima se podrazumjevaju razna stanja koja su iza

zvana

zračenjem, a to mogu biti razne genetske promjene, leukemija, razni karcinomi itd. Naž

alost, za

njih nam nije poznat prag doze iznad koje se pojavljuju, dok su nam granice za nestohast

ičke efekte

poznate [3,8].

ICRP je dala preporuke za

težinske faktore sa namjerom da se nestohastički efekti spriječe

a stohastički ograniče na ra

uman nivo. Ukoliko imamo ozračenje cijelog tijela, rizik od stohastičkih

efekata odnosto tkivni težinski faktor

je jednak jedinici odnosno 100%. U

sljedeć

oj tablel

i će biti

prikazani težinski fatori za različite dijelove tijel

a dobijeni po preporuci ICRP 1997. godine [8].

Tabela 3

Težinski faktor po ICRP 103

[2]

Organ/Tkivo

Rizik od stohastičkih efekata

(%)

Dojke

0,12

4 Interventna radiologija

Interventna radiologija (IR) je subspecijalnost radiologije koja izvodi minimalno invazivne

operativne

zahvate pomoću

imidžing tehnika kao što su fluoroskopija, kojom ćemo se baviti dalje

u radu, kompjuterizovana tomografija (CT), ultrazvuk i magnetna rezonanaca (MRI), i sve to u svrhu

liječenja određenih bolesti pacijent

Jedna je od tehnološki najnaprednijih specijalizacija moderne

medicine. Ovakve intervencije po prirodi su manje agresivne, k

raće traju i pacijenti se brže

oporavljaju u odnosu na tradicionalne zahvate.

Mogu da se izvode bez opšte anestezije i ne

zahtjevaju hospitalizaciju pacijenta. Bez obzira na razloge, tehnike i elemente koje koristi,

zajedničko za sve procedure je da se koriste uređaji za imidžing u

cilju posmatranja toka zahvata

[10].

Interventna radiologija se može podijeliti u

tri grupe [11] :

Vaskularna:

Arterijska i

Venska

Nevaskularna

Onkološka.

IR se koristi u liječenju velikog broja oboljenja kao što su karcinom, d

uboka venska tromboza,

proširene vene, aneurizam, miomi na materici,itd. Takođe

, IR izvodi kompleksnije intervencije,

počevši od postavljanja katetera i „

otvora

“

za hemoterapiju do n

aprednih procedura uključujući

transarterijsku hemoembolizaciju (TACE, koj

a služi za liječenje tumora jetre)

i radioembolizaciju.

Tokom jednog operativnog zahvata,

IR tim se sastoji od interventnog radiologa, radiološkog

tehničara i medicinske sestre. Tehničar ima ulogu da asistira tokom cijele

operacije, dok je zadatak

medicin

ske sestre da kontroliše vitalne znakove pacijenta, kao i da obezbjedi lijekove i sedative za

kontrolu bola.

Dodatno, IR tim može i da uključi ljekara opšte prakse i/ili još jednu medicinsku

sestru, koji će pacijenta voditi korak po korak kroz proceduru, i

davati mu smjernice nakon

intervencije [10].

4.1 Fluoroskopija

Još od početka XX

vijeka fluoroskopija je pored radiografije bila jedna od osnovnih

dijagn

ostičkih metoda. Tada se izvodila u mračnoj sobi sa radiologom koji je pratio scintilacije na

debelom

fluorescentnom ekranu, zahvaljujući

kom je tehnika dobila i ime. Prvi fluoroskop se

sastojao od rendgenske cijevi i fluorescentnog ekrana na kom se stvarala slika. Barijum platino-
cianid, cink-kadmium i kadiumska sol, su bili samo neki od materijala koji su

korišteni

za izradu

fluoroskopskih ekrana [12].

S obzirom da je metoda bila isključivo dijagnostička, pružala je male

rizike za pacijente i osoblje. Međutim, u posljednje dvije decenije došlo je do naglog napretka i
češće

upotrebe fluoroskopije u terape

utske svrhe. Duže vrijeme izlaganja je dovodilo do pojave

stohastičkih e

fekata na tijelu pacijenta, npr.

raznih oštećenja na koži

, kao i do nekih

determinističkih

efekata. U fluoroskopiji je veoma bitno da se obezbi

jedi optimalan odnos između

kvaliteta slike i doze. Ovakvi problemi su zahtjevali reforme starih pravilnika i

uvođenje novih

eporuka u imidžing metodama

Najveća

vrijednost ekspozicione doze koja je dozvoljena u

fluoroskopiji je 20 R/min, dok se

tipične vrijednosti kreću od 1

R/min do 2 R/min za tanje dijelove

tijela i 3 R/min do 5 R/min

za prosječnog pacijenta.

Doze mogu biti

dosta veće za gojazne pacijente

[3,12].

Ova imidžing metoda se koristi u svrhu vizualizacije pokreta unutrašnjih organa, struktura i
uređaja

, u visokoj rezoluciji. U st

ručnoj terminologiji se definiše i kao „real time“ imidžing tehnika.

„Real time“ snimanje podrazumjeva 30

FPS (frejmova u sekundi) što pruža dovoljno dobar utisak

kontinuiranog kretanja. Za jednu desetominutnu intervenciju se proizvede oko 18 000
individualnih slika. Osnovne k

omponente koje su uključene u moderne fluoroskopske imidžing

sisteme su [3]:

Generator rendgen

skog zračenja

Rendgenska cijev

Kolimator

Filtri snopa

Sto na kom je smješten pacijent

Pacijent

Rešetka za rasijano zračenje ili grid

Pojačavač slike

Optički sistem sa kamerama

Monitor

Slika 2. Komponente fluoropskog sistema [18,31]

mu je svega 1 mA

do 5 mA, što je relativno nisko u poređenju

vrijednostima istih parametara u

radiografiji koji se kreću od 50

do 1 200 mA ali u kombinaciji sa kraćim v

remenom ekspozicije

do 100 ms [13]. U angiografiji generator rendgenske

cijevi je podešen tako da prvo povećava mA

što očuvava kontrast ali rezultuje povećanom dozom koju prima pacijent.

Osim kV i mA, vrijeme ekspozicije je isto podesiv parametar. V

ažno

je napomenuti da se

vrijeme ekspozicije u fluoroskopiji mjeri u minutima, ne u milisekundama kao kod radiografskih

uređaja

. Iako su ovi parametri podesivi,

često je i u upotrebi

ABC

(Automatic brightness control) ili

Automatska kontrola osvjetljaja koja

automatski reguliše vrijednosti kV i mA za održava

nje

konstantnog kvaliteta slike [3,13].

Primarni snop

zračenja je polihromatski, tj

. sa

drži fotone

različitih energija.

Fotoni niskih

energija

ne doprinose proizvodnji slike jer bivaju apsorbani u koži pacijenta

i time mu

povećavaju

dozu. Sa druge strane, fotoni visokih energija,

imaju dovoljno energije da prođu kroz tkivo do

pojačavača slike

i da učes

tvuju u njenom stvaranju. Ovo su primarni razlozi zbog kojih postavljamo

filtere, odnosno pravimo filtraciju primarnog snopa, kako bismo smanjili broj fotona niskih
energija, da bi doza bila manja. Iako filtracija primarnog snopa smanjuje broj fotona niskih energija,

ona smanjuje i broj fotona visokih energija. Radi toga potrebno je povećati vrijeme ekspozicije i
jačinu struje da bi se kompenzovali gubici fotona sa visokim energijama.

Broj fotona visokih

energija koji se apsorbuju u filterima je zanemarljiv

u odnosu na količinu filtriranih fotona

sa niskim

energijama. Promjene u postavci ulaznih parametara daju manje doze za pacijente u odnosu na
one koje bi pacijent dobijao bez filtriranog snopa. Kombinacija niskih vrijednosti kV i filtra

obezbjeđuju u angi

ografiji n

iže doze i isti kvalitet slike

[3].

Postoji mogućnost i upotrebe d

odatne

filtracije, odnosno filtera napravljenih od metala ili stakala debljine 1 do 2 mm. Njena upotreba
zavisi

sključivo od mase i starosne dobi pacijenta.

U posljednjih nekoliko godina, kako se pulsni

fluoroskopski mod koristio više od kontinuiranog, povećala se i

upotreba dodatne filtracije.

[3,5,13]

. Najčešće se koriste dodatni filt

eri od aluminijuma (Al), bakra (Cu), rodijuma (Rh) ili od

erbijuma (Er). Bakarni filteri smanjuju

doze za kožu do 70%

[14].

Današnja fluoroskopska oprema pruža mogućnost prilagođavanja kvaliteta slike i izlaganja
zračenju prema potrebama ispitivanja. U sljedećoj tabeli ćemo prikazati neke osnovne razlike

vrijednostima parametara izme

đu fluoroskopije

i radiografije.

Tabela 4

Kratak pregled parametara u fluoroskopiji i radiografiji [14]

Parametar

GI Fluoroskopija

Radiografija

60 -120

50 -130

0.5 Kontinuani mod

0-100 Pulsni mod

200 -800

Vrijeme ekspozicije

0.5-15 min

0.01 - 0.3 sec

Izloženost

osoblja rasijanom

zračenju

Doze na koži za pacijente

10 -60 mGy/img

0.2

–

10 mGy/img

Razlike u parametrima koji se koriste u radiografiji i fluoroskopiji znatno utiču na kvalitet i

osvjetljenost slike.

Na koji način

se ova razlika zapravo manifest

uje biće pokazano u sljedećem

primjeru. Predstavljene su dvije slike, na kojima se nalazi f

antom karlične kosti ili pelvis, od kojih je

jedna fluoroskopski frejm a druga radiografski snimak.

Ulazni parametri koji su korišteni da bi se

dobila slika A su 75 kV i 2.4 mA, a kerma na ulazu u fantom iznosi 0.019 mGy/frejmu , dok je

radiografski snimak dobijen upotrebom nešto manjeg napona na cijevi od 65kVp i 9

mAs. Kerma

na ulazu je oko 1.4 mGy za jedan snimak

[15].

Slika 3

. Prikaz snimka karlične kosti u a) fluoroskopskom frejmu

i b)radiografskom snimku [15]

U fluoroskopiji postoje tri operativna moda:

Pulsni mod

U pulsnoj fluoroskopiji može da se izabere rad sa 30, 15, 7.5 i 3.75 FPS

. Koristi se kada nije potrebna

trajna

rezolucija da bi se smanjila doza koju primi pacijent i osoblje. Zamućenja na slici skoro da i

nema. U angiografiji se koristi pulsni mod sa 7.5 FPS [3].

Kontinuirani mod

Ovaj mod proizvodi snop zračenja koristeći 0,5 do 6 mA. Kamera prikazuje 30 FPS, što

ukazuje da

se svaki frejm prikazuje svake 33ms. Svaki pokret koji se desi mo

že da dovede do zamućenja slike

[3].

„High dose rate“ fluoroskopija

Kao što sam naziv kaže, ovaj mod isporučuje visoke doze. Koristi se isključivo

kod gojaznih pacijena,

isporuču

je dozu oko 20 R/min [14].

Slika 4

. Doze od rasijanog zračenja tokom fluoroskopije i položaji izloženog osoblja

[2]

Na slici broj 4 je prikazan tok jedne intervencije u

dva različita položaja rendgenske cijevi. U slučaju

A rendgenka cije

v se nalazi ispod stola pacijenta, a u slučaju B cijev je u lateralnom položaju. U oba

primjera doktor se nalazi sa desne strane pacijenta. Dijagrami pokazuju kako doza opada sa

povećanjem udaljenosti od mjesta na kom snop prodire u tijelo pacijenta. U slučaju A vidimo da je
rasijano zračenje najveće u donjem dijelu tijela operatora

, a najmanji u predjelu grave. Dok u

slučaju B, rasijano zračenje ima najveći intenzitet sa one strane operatora na k

ojoj se nalazi

rendgenska cijev, a najmanji intenzitet zračen

ja je sa one strane gdje je postavljen

pojačavač slike.

Preporučljivo je da operator (tehničar, dok

tor ili sestra) se uvijek nalazi sa one strane gdje je

intenzi

tet rasijanog zračenja najmanji

[3].

Prvi

tip zaštitne opreme koji ćemo predstaviti

jeste

oprema na samom uređaju. Ona

podrazumjeva upotrebu

zaštitnog zastora koji je okačen

na onoj strani stola pacijenta gdje se nalazi

osoblje. Postavlja se

između rendgen

ske cijevi i medicinskog osoblja i, po pravilu, bi se trebalo

uvijek koristiti. U praksi se ona nekada i ne koristi, a posebno pri procedurama u kojima je postolje

uređaja

postavljeno

u bočnom ili kosom položaju.

One se danas prave od razgradivih materijala

koji u sebi sa

drže elemente kao što su Bizmut

[16]. Pored zastora

na uređajima

imamo i l

ičnu

zaštitnu opremu. Nju čine

kecelje, okovratnici za tiroidnu

žlij

ezdu

, naočare i rukavic

e. Kecelja i

okovratnik za tiro

idnu žlijezdu spadaju u osnovna

i obavezna

lična zaštitn

a sredstva osoblja u IR i

trebaju se koristiti tokom cijele intervencije.

Kec

elje od olova su najpoznatiji vid zaštite u IR. One pokrivaju 75

-80% akti

vne koštane srži

u tijelu te se zbog onkogenih efekata moraju nositi tokom cijele intervencije. Da bi kecelje davale
maksimaln

u zaštitu ne smiju biti izlomljene i ispucane

. Sloj Olova debljine 0.25mm

apsorbuje viš

od 90% zračenja.

Materijali koji se koriste u keceljama su u posljednjih nekoliko godina

uznapredovali. Nekada su kecelje bile

teške, i uzrokovale su povrede i bole

u leđima

profesionalno

izloženog

osoblja. Iz tog razloga su

se češće birale zaštitne „suknje“. Proizvođači su počeli da prave

kecelje od kompozitnih materijala, u kombinaciji sa Barijumom i Olovom. Ovi materijali

obezbjeđuju bolju apsorpciju zračenja a ujedino su i smanjili težinu kecelja za

oko 30% [13,16].

Slika 5.

. Zaštitni zastor između rendgenske cijevi i operatora[

] ,i zaštitna kecelja

[33]

Pored kecelje preporučuje se i u

potreba rukavica sa primjesama Olova

ukoliko će ruke biti

izložene

blizu primarnog snopa. Rukavice

su veoma tanke, oko 0.25mm olova i time se

obezbjeđuje

njihova fleksibilnost. Da bi se

ruke zaštitile potrebno je da se drže što dalje od

direktnog snopa

zračenja. Takođe je veoma bitno

jeriti dozu zračenja na rukama.

Zaštitne

naočare se koriste da bi se oči zaštitile od

rasijanog zra

čenja koji može prouzrokovati nastanak

katarakte. Ukupna doza za

očno sočivo je 20 mSv/godišnje

[13].

Profesionalno izložena lica su dužna da koriste i lične dozimetre radi vršenja monitoringa

primljenog zračenja. U zavisnosti od situacije,

mogu se koristiti jedan ili dva. Ukoliko se koristi samo

jedan lični dozimetar, on se postavlja u predio grudnog koša. U

slučaju da se nose dv

a, jedan se

postavlja ispod a drugi preko

zaštitne kecelje.

Preporučuje se da samo trudnice nose dva

dozimetra. Na osnovu mjereni

h vrijednosti ličnih dozimetara mogu se pratiti promjene u nivoima

zračenja na radnim mjestim. U ličnoj dozimetriji se najviše

koriste TDL dozimetri [7,13].

Po NCRP izvještaju No.102, 0.25mm je minimum Olova po

trebnog u sastavu rukavica da bi se one koristile u

fluoroskopiji. [13]

suženja u arterijama. Procedura je ista za svaki dio tijela. Doktor pažljivo, uz pomoć slike koju stvara
fluoroskopski uređaj, uvodi kateter u tijelo pacijenta i navodi ga do kritične oblasti (aorta, srce,

bubreg itd). Pretraga traje 15 do 30 minuta, u zavisnosti od toga koji krvni sudovi se snimaju [20].

Ali ukoliko dođe do značajnih komplikacija, procedura se može i odužiti.

to u angiosali ne može

da rotira, nego on samo „lebdi“.

Rendgenska cijev i detektor mogu se okretati oko stola pacinta

[3].

Fluoroskopski sistem je postavljen tako da može da se rotira i pos

tavlja pod raznim uglovima.

U salama, hirurzi stoje najčešće sa desne strane stola na kom leži pacijent. U većini tih sala,
medicinski tim se služi jednim monitorom, međutim ukoliko su u pitanju kompleksnije intervencije
koriste se i dva. Visoka rezulicija i ažurna slika su dvije najbitnije komponente u angiografiji,

a za to

je ključna veličina detektora u salama. Za perifernu angiografiju dimenzije detektora se kreću od

30 do 44cm, a za neuroangiografiju od 23 do 30cm.

Radi česte upotrebe jodiranih kontrastnih

sredstava, injektori za intravenozno ili intra-arterijsko ubrizgavanje jodiranih materijala, zahtjevaju
da budu montirani za sto ili za plafon u angio salama [21].

Slika 6. Angiosala sa svim elementima [34]

5 K

ontrola kvaliteta snopa zračenja

U uvodu smo govorili

o osnovnim zadacima medicinskih fizičara i u

stanovili da je kontrola

kvaliteta

snopa jonizujućeg zračenja

jedan od njih. U interventnoj radiologiji veoma je bitno

obezbjediti sliku dobre rezolucije koja će pomoći u utvrđivanju tačne dijagnoze

i sve to pri

optimalnim dozama zračenja. Sve provjere kvaliteta snopa zračenja se izvode po protokolima

preporukama ustanovljenim od strane Direktorijata za radijacionu i nuklearnu sigurnost i

bezbjednost Srbije i međunarodnih agencija

kao što je IAEA

. Kontola kvaliteta mora da obezbjedi

usklađenost procedura

i opreme sa propisanom zakonskom regulativom, bezbjedno radno

okruzenje i optimalan kvalitet slike.

Učestalost tes

tova kontrole kvaliteta, da bismo

uopšte

mogli

sa pouzdanošću tvrditi da oprema funkcioniše ispravno između dva testa, zavisi

od osjetljivosti

procesa,

dijela opreme, starosti i frekvenciji upotrebe uređaja i važnost

i pojedinog elementa u

kliničkoj proceduri

. Ukoliko je proces posebno osjetljiv i

podložan promjenama pod uticajem

okolin

e ili učestalosti korišćenja, potrebno je testove izvoditi češće

[22]. Isto tako, za stariju

opremu, koja je po pravilu manje pouzdana, preporučljivo je češće izvođenje testova kontrole

kvaliteta.

Elementi koji najviše utiču na kvalitet sl

ike ili na apsorbovanu dozu, potrebno je pratiti

što

češće

moguće

sprovođ

enjem testova kontrole kvaliteta.

Sve procedure kontrole kvaliteta i njihove rezultate potrebno je dokumentovati, jer

poređenjem novih rezultata sa prethodnim je najbolji način uočavanja

promjena u radu opreme

[22,23].

5.1 Zakonska regulativa

Pravilnik o primjeni izvora

jonizujućih zračenja u medicini

Prema

članu 1

ovim pravilnikom se propisuju uslovi za obavljanje nuklearne aktivnosti u medicine,

kao I način zaštite pacijenata tokom medicinskog izlaganja radi sprovođenja dijagnostičkog ili

terapijskog postupka.

Članom 6

su definisana medicinska izlaganja jonizujućim zračenjima

, a to su :

izlaganje pacijenata u dijagnostičke ili terapijske svrhe;

izlaganje radnika tokom preventivnih zdravstvenih pregleda;

izlaganje pojedinaca u okviru programa rane dijagnostike;

izlaganje zdravih pojedinaca ili pacijenata koji dobrovoljno učestvuju u medicinskim,
biomedicinskim, dijagnostičkim ili terapijskim istraživačkim programima;

Internationa Atomic Energy Agency je Me

đunarodna agencija osnovana 1957.godine čija je svrha razvoj nuklearne

energije u miroljubljive svrhe i ograničenje nuklearnog oružja.

[30]

Kardiološka angiografija

Koronarna angiografija

Lijeva I desna

ventrikulografija

~5 min fluoroskopije

Nekoliko stotina radiografija

Prijemna i periodična ispitivanja izvora jonizujućih zračenja u medicinskoj primeni

U ovom dijelu pravil

nika prikazaćemo tabelarno, radi potreba ovog rada, veličine koje se

ispituju ispitivanja, dozvoljene granice odstupanja i periodi provjeravanja rendgen aparata za

prosvjetljavanje. Kasnije ćemo kroz praktični dio da ispitamo zadane veličine I da provjerim

o da li

se one uklapaju u granice dopuštenih odstupanja definisanih pravilnikom.

Tabela 7

Parametri ispitivanja, dozvoljene granice odstupanja I periodi provjeravanja rendgen

aparata za prosvjetljavanja [25]

Redni

broj

Veličina koja se ispituje

Parameter koji se

provjerava

Granice dopuštenih

odstupanja

Periodi

provjeravanja

Napon rendgenske

cijevi

Ponovljivost

±10%

Godišnje

Tačnost

Vrijeme ekspozicije

Tačnost

±10%

Godišnje

Maksimalna jačina

izlazne doze

Norlmalna jačina

izlazne doze

≤

25 mGy/min

Godišnje

Visoka

jačina izlazne

doze

≤

100 mGy/min

Debljina poluslabljenja

≥

2.3 mm Al za napon

od 80 kV

Godišnje

Usaglašenost svjetlosnog i zračnog polja

≤

2% udaljenosti

fokus-

ulaz pojačavača

slike

Godišnje

Položaj centralnog zraka

≤

1% udaljenosti

fokus-

ulaz pojačavača

slike

Godišnje

Granična rezolucija

36-40 cm: 0.7lp/mm

30-35 cm: 0.8 lp/mm
20-24 cm: 0.9 lp/mm

15-19 cm 1.25 lp/mm

Godišnje

Granični kontrast

≤

Godišnje

Kerma u vazduhu na ulaznoj površini

pojačavača slike

≤

μGy/s (bez rešetke,

za fantom debljine 20

cm)

Godišnje

Pra

vilnik o granicama izlaganja jonizujućim zračenjima i mjerenjima radi procene nivoa izlaganja

jonizujućim zračenjima

Granice

izlaganja za profesionalno izložena lica i za stanovništvo

Prema

članu

ustanovljenih ovim pravilnikom granica efektivne doze za profesionalno izložena

lica iznosi 100mSv za pet uzastopnih godina (prosječna vrijednost je 20 mSv godišnje), uz dodatno
ograničenje da ni u jednoj godini efektivna doza ne pređe vrijednosti od 50

mSv. Granica efektivne

doze iz stava 1. ovog člana odnosi se na zbir doze spoljašnjeg izlaganja u definisanom vremenskom
periodu i očekivane efektivne doze unutrašnjeg izlaganja od radionuklida

unesenih u organizam u

istom vremenskom periodu.

Članom 29

su definisane granice ekvivalenata

doza za ograničenje izlaganja pojedinih organa

profesionalno izloženih lica:

Tabela 8

Granice doza za ograničenja pojedinih organa

[25]

Izlaganje pojedinih organa

Ekvivalent doze [ mSv/god]

čno sočivo

150

Koža *

500

Ekstremiteti **

500

*odnosi se na ekvivalent doze

usrednjen po površini bilo kog dijela kože veličine 1 cm2 koji je izložen jonizujućim

zračenjima

** šake, podlaktice, stopala i gležnjevi

Članom 37

definisana je efektivna doza za pojedinca iz stanovništa i ona iznosi 1 mSv godišnje.

Pravilnici

i član

ovi

korišteni u

ovom poglavlju su preuzeti sa sajta srbatom.gov.rs (u literaturi

navedeni pod brojevima 25 i 26).

5.2

Oprema korištena u eksperimentima

5.2.1 Barracuda

Za potrebe ovog eksperimenta koristili smo Barracuda mjerni instrument koji je namjenjen

za analizu rendgen

skih zračenja dijagnostičkih uređaja. Može se koristiti u procedurama k

ontrole

kvaliteta,

u servisne i kalibracione svrhe. Pomoću ovog instrumenta provjeravamo parametre

dijagnostičkih sistema kao što su napon i struja cijevi, ekspozicija, doza, HVL itd.

Centralni dio sistema se sastoji od modulskog kabineta, koji je integrator različitih modula

koji se koriste za povezivanje kabineta i detektora.

U kućištu kabineta je smještena infrastruktu

za različite module koji se mogu priključiti.

Pored prosto

ra za module, kućište obezbjeđuje

odgovarajuće napajanje električnom energijom. Napajanje obezbjeđuje ispravljač od 12V. Postoji
i mogućnost upotrebe nekog drugog ispravljača u rasponu napona 4V

do 20V. Naponi preko 20V

se nikada ne upotrebljavaju jer mogu da oštete kompletan sistem. Barracuda koristi različite

tivna površina detektora je obilježena sa bijelim pravougaonikom. Minimalna veličina

korišćenog polja je 3 x 21 mm. Realni detektor se postavlja 8

mm ispod površine kućišta MPD

, koji

će sam provjeriti da li je dato polje pravilno postavljeno u odnosu na poziciju realnog detektora.
Ukoliko dođe do odstupanja MPD će sam da izvrši korekcije detektora. MPD je

dizajniran tako da

precizno može da mjeri napon i dozu u obla

sti 20kV do 155kV. Konstrukcija samog detektora je

omogućila mjerenje malog polja, širine ne veće od 3mm, kao i male vr

ijednosti brzine doze od 1

Gy/s [22,26].

Slika 8. Multi Purpose Detector ili MPD

5.2.3 Ocean

Softver

Ocean

je RTI-ov softverski program i predstavlja profesionalnu platformu za izvr

šavanje

testova kontrole kvaliteta.

Softver sadrži dodatke za izvođenje testova

baziranih na mjerenju

pomoću Barakude. Dizajniran je

tako

da radi u Windows okruženju.

Ovaj softverski program,

zajedno sa instrumentima RTI Electronics AB je namjenjen za:

Kontrolu kvaliteta

snopa zračenja

Procjenu performansi rendgenske opreme

Evaluaciju ispitivanih tehnika i procedura

Za servisiranje i održavanje uređaja

Pružanje informacija o parametrima snopa zračenja koji mogu da utiču na dalji tok

ispitivanja

Edukacione svrhe, itd.

Svi podaci dobijeni tokom mjerenja se direktn

o čuvaju u bazi podataka, te daju mogućnost da se

rezultati i naknadno mogu pogle

dati ili u nekom daljem vremenu, čak pruža i mogućnost

upoređiv

anja sa noviji

m mjerenjima. Za većinu mjerenja generiše se i izvještaj koji se čuva u bazi

podataka.

Kroz par jednostavnih koraka dobijeni izvještaji se mogu poslati klijentu. Još jedna bitna

činjenica koja čini ovaj program još primamljivijim jeste i mogućnost ponavljanja testova

kao i „real

time“ analiza

[27].

Slika 9. Interface Ocean

[27]

5.2.4 Fantom

Fantomi služe za simulacije interakcija zračenja sa

ljudskim tijelom. Oni su ispunjeni

materijalima koji su ekvivalent ljudskom tkivu

, a to je najčešće voda

. Obavezan je dio opreme

prilikom provjere kontrole kvaliteta. Postoje tri vrste fantoma, a to su:

kalibracioni koji

služe za testiranje detektora

dozimetrijski se koriste za mjerenje količine zračenja,

Oba mjerenja su obavljena pri standardnim uslovima temperature i pritiska, odnosno pri

temperaturi od 23°C i pritiska 1043 hPa.

Korišten je sistem Barracuda koji je povezan sa računarom

u kontrolnoj sobi. Svaki tip mjerenja

je odgovarao odgovarajućem obras

cu iz baze postavki softvera

„Ocean

“

U daljem radu ćemo prikazati testove koji su sprovođeni i rezultate koje smo dobili

5.3.1 Napon na cijevi

Svrha ovog testa je da se odredi tačnost napona na cijevi u fluoroskopskom modu

pri

konstantnoj vrijednosti struje.

Na rendgen aparatu postavimo željenu vrijednosti napona u kV i

struje u mA, ili takođe možemo da postavimo

proizvod vremena i struje (mAs). Parametar se

ispituje

jednom godišnje, i dopušta odstupanja od ±10%.

Tabela 9

Mjerenje napona na cijevi

Kriterijum prihvatanja: ±10%

Opšta bolnica

u Subotici

Opšta bolnica u Somboru

Redni

broj

Zadana

[kV]

Izmjerena

[kV]

Odstupanje

[%]

Zadana

[kV]

Izmjerena

[kV]

Odstupanje

[%]

73.38

-8.27

78.86

-1.42

73.95

-7.56

76.46

-4.42

73.68

-7.90

81.08

1.35

73.66

-7.92

81.1

1.37

78.82

-1.47

81.15

1.44

78.99

-1.26

81.08

1.35

79.29

0.89

81.08

1.35

5.3.2 Vrijeme ekspozicije

Ovaj parametar se ispituje radi određivanja

tačnosti podešenog vremena ekspozicije

, prije

svega jer

vrijeme izlaganja utiče

na isporučenu dozu ali i na rasijano zračenja koje direktno

ugr

ožava medicinsko osoblje u

sali. S obzirom da je kod nas u pitanju fluoroskopski

uređaj

, a ne

radiografski, vrijeme ekspozicije zavisi od potrebe intervencije, te mi u ovom ispitivanju nismo
zadali vrijeme ekspozicije.

Tabela 10

Mjerenje vremena ekspozicije

Opšta bolnica

u Subotici

Opšta bo

lnica u Somboru

Redni

broj

Izmjerena [ms]

1737

13350

270.1

9405

403.7

3539

537.2

2538

333.6

3406

804.4

4206

804.4

3606

*Mjerna nesigurnost za vrijeme ekspozicije

se može uzeti kao polovina podi

oka i iznosi 0.5 ms za sve

prikazane rezultate mjerenja u tabeli.

5.3.3 Kerma

i jačina kerme

Definicije kerme i jačine kerme su

predstavljenje

u trećem poglavlju.

Da bismo ustanovili

koliku pacijent primi dozu potrebno je da

vršimo mjerenja kerme u vazduhu na ulazu u kožu

pacijenta.

U slučaju kada imamo

fluoroskopski uređaj, kao što je ovdje slučaj,

bolje je mjeriti jačinu

kerme

zbog dinamičnosti tehnike

. Da bismo simulirali pacijenta

i mjerili kermu na ulazu u kožu

pacijenta koristili smo se fantomom sa

slike 10

Mjerenja su vršena tako što se detektor

pozicionirao ispred fantoma,

direktno u snop zračenja, te se na taj način

mjerila kerma u vazduhu

na ulazu u kožu [35].

Dobijeni rezultati su predstavljeni u

tabeli 12

Tabela 11

Kerma i j

ačina kerme

Opšta bolnica

u Subotici

Opšt

a bolnica u Somboru

Redni

broj

Kerma

[mGy]

čina kerme

[mGy/s]

Kerma

[mGy]

Jačina kerme

[mGy/s]

0.4396

0.2528

0.29

0.02173

0.08989

0.3291

3.359

0.3571

0.1223

0.3008

6.316

1.8

0.1499

0.2777

4.514

1.777

0.2131

0.3949

6.02

1.766

0.0891

0.1102

7.4

1.758

0.08907

0.1074

6.37

1.765

*Mjerna nesigurnost za izmjerene vrijednosti kerme je 5∙10

-5

mGy, a za jačinu kerme 5∙10

-5

mGy/s.

5.3.4 HVL i totalna filtracija

HVL ili debljina poluslabljenja,

o kojoj je bilo riječi u prvoj

glavi, se mjeri t

ako što se stavljaju

aluminijumske

ploče, različitih debljina, između fokusa i detektora.

ajveća preciznost

mjerenja

postiže

korišćenjem napona između 60 kV i 120 kV

[22]. Totalna filtracija se tokom fluoroskopije

može odrediti pomoću HVL

-a za datu cij

ev, korišćenjem dobijenih podataka za datu vrijednost

napona.

Slika 10

. Pozicije profesionalno izloženog osoblja u angiosali u Srbiji

Rezultati su po

kazali sljedeće:

Tabela 13

Ispitivanje ambijentalnog doznog ekvivalenta H*(10)

u Opštoj bolnici „Dr Radivoje

Simonović“ u Somboru

Mjerna nesigurnost:

± 20%

Pozicija

A (Doktor)

[μSv/h]

B (Intrumentar)

[μSv/h]

C (Rendgen tehničar)

[μSv/h]

Glava

7.9 ± 1.6

3.81 ± 0.76

3.54 ± 0.71

Grudi

6.5 ± 1.3

3.24 ± 0.65

4.17 ± 0.83

Gonade

3.21 ± 0.64

0.79 ± 0.16

0.17 ± 0.03

Tabela 14

Ispitivanje ambijentalnog doznog ekvivalenta H*(10) u

Opštoj bolnici Subotica

Subotici

Mjerna nesigurnost:

± 20%

Pozicija

A (Doktor)

[μSv/h]

B (Intrumentar)

[μSv/h]

C (Rendgen te

hničar)

[μSv/h]

Glava

4.26 ± 0.85

24.2 ± 4.8

27.4 ± 5.5

Grudi

10.9 ± 2.2

28.3 ± 5.7

17.1 ± 3.4

Gonade

5.1 ± 1.0

1.21 ± 0.24

1.45 ± 0.29

Na osnovu rezultata mjerenja H*(10) u dvije angiosale u Srbiji, zaključujemo da su mjere zaštite od
zračenja na odogovarajućem nivou

, i da su nivoi ekvivalentnih doza manji od doza propisanih

zakonom.

Zaključak

Fluoroskopija je „real time“ imidžing tehnika koja je svoju primjenu našla u interventnoj

radiologiji. Kroz dva primjera smo pokazali

kako se vrši

provjera ispravnosti fluoroskopskih ur

eđaja

pomoću sistema Barracuda. Sama kontrola kvaliteta podrazum

ijeva detektovanje promjena u radu

aparata

, te na taj način možemo na vrijeme da uočimo

i odstranimo kvarove i promjene na

uređaju

. Akcenat u ovom radu je na provjeri parametra: napon na cijevi, kerma i j

ačina

kerme,

HVL i totalna filtracija

. Pored kontrole ovih parametara, postoji još i provjera usaglašenosti

osvi

jetljenog i ozračenog polja, položaj centralnog zraka, granična rezolucija i granični kontrast

međ

utim u ovom radu ovi parametri nisu ispitivani.

Pored kontrole kvali

teta, vršena su i

ispitivanja

jačine ambijentalnog doznog ekvivalenta u

okolini ispitivanih rendgen aparata.

Monitoring izloženog osoblja u

angio

salama nam je od ključne

važnosti zbog izla

ganja medicinskog osoblja visokim dozama

zračenja

Možemo iz priloženog

zaključiti da su mjere zaštite na zadovoljavajućem nivou

, a i da su nivoi ekvivalentnih doza

profesionalno izloženog osoblja manji od granica propisanih zakonu

. Uz monitoring profesionalno

izloženog osoblja zračenju

poželjno je i eduk

ovati ih o tome kako i

na koji sve način mogu da se

zaš

tite prilikom izlaganja u angiosalama.

Na osnovu prikupljenih poda

taka zaključuje se da fluoroskopski uređaji u Opštoj bolnici

Subotica u Subotici i

Opštoj bolnici „Dr Radivoje Simonović“ u Somboru

rade ispravno i

zadovoljavaju standarde propisane zakonskom regulativom ko

ja je važeća u zemlji.

[25] Direktorijat za radijacionu I nuklearnu sigurnost I bezbednost Srbija, Pravilnik o granicama

radioaktivne kontaminacije lica, radne I životne sredine I načinu sprovođenja dekontaminacij

[26]

https://rtigroup.com/content/downloads/manuals/Manuals%20Old%20Versions/Barracuda_and_Q

ABrowser_Users_Manual_-_English.pdf

[27]

https://rtigroup.com/content/downloads/manuals/Manuals%20Old%20Versions/Ocean-

Users_Manual-English_v2.3A.pdf

[28]

Ema Jelena Grbić (2019). Kontrola kvaliteta kompjuterizovane tomografije, Split, Republika Hrvatska

[29]

Olivera Ciraj Bjelac, Danijela Aranđić, Predrag Božovič, Sandra Ćeklić, Jelena Stanković Petrović,

Jelica Kaljević (2017). Monitoring doze za očno soči

vo u interventnoj radiologiji I kardiologiji, Univerzitet

u BEogradu, Institut za nuklearne nauke Vinča, Beograd, Srbija

[30] https://www.iaea.org/
[31] Malhotra A. (2015) Radiation Safety and Monitoring. In: Sackheim K.(eds) Pain Menagment and
Palliative Care. Springer, New York, NY, USA.
[32]

https://www.techvir.com/article/S1089-2516(10)00014-4/fulltext

[33]

https://www.medicalexpo.com/prod/beta-antix/product-107085-781605.html

[34]

https://www.auntminnie.com/index.aspx?sec=ser&sub=def&pag=dis&ItemID=116603

[35] Era de Souza Luz, Lucia Viviana Canevaro, Nadya Marija Prado Damasceno Ferreira, Julio Eduardo
Campos (2007). The Relevance of Quality Control in Services of Hemodynamics and Interventional
Cardiology, Radiologia Brasileira, SciELO, Sao Paulo, Brasil

8 Biografija

Marija Despotović rođena

je 07. Marta 1997. godine u Bijeljini, BiH.

snovnu školu „Sveti Sava“ i

imnaziju „Filip Višnjić“ završila je u

rodnom gradu sa odličnim uspjehom. 2014. godine, u

četvrtom

razredu srednje škole

učestvuje na A

tromjesečnom programu

razmjene srednjoškolaca u Češkoj Republici, te prvo polugodište
pohađa

u srednjoj školi „Lepařovo Gymnazium“ Jič

ín. Studije fizike

na Departmanu za fiziku, Prirodno-

matematičkog fakulteta upisuje

2015. godine, na smjeru Fizika-medicinska fizika.

Učestvovala je

prvoj P4P 2019 studentskoj konferenciji u Sjevernoj Makedoniji sa

posterom „The investigation of o

ptical properties of PMMA thin

films obtained by drop casting method“. Tokom studija

je bila

stipendista RiTE

Ugljevik, učesnik na konferencijama i čl

an kluba

fizičara. Tečno govori

engleski, češki i njemački jezik.

Izdavač:

Autorski reprint

Mesto i adresa:

Prirodno-

matematički fakultet, Trg Dositeja Obradovića 4,

Novi Sad

Fizički opis rada:

Broj poglavlja/strana/tabela/slika/referenci

8/46/14/11/35

Naučna oblast:

Fizika

Naučna disciplina:

Medicinska fizika

Predmetna odrednica/ ključne reči:

UDK

onizujuće zračenje, Fluoroskopija, Kontrola kvaliteta snopa jonizujućeg

zračenja, Mjere zaštite

Čuva se:

ČU

Biblioteka departmana za fiziku, PMF-a u Novom Sadu

Važna napomena:

nema

Izvod:

U ovom radu smo

pokazali kako se vrši kontrola kvaliteta snopa jonizujućeg

zračenja. Ispitivanja su vršena za fluoroskopske uređaje u angiosalama u
Opštoj bolnici “Dr Radivoje Simonović” u Somboru I Opšta bolnica Subotica
u Subotici. Mjerenja su pokazala da su oba uređaja ispravna. Vršen je I

monitoring profesio

nalno izloženog osoblja, koji je pokazao da su mjere

zaštite na zadovoljavajućem nivou.

Datum prihvatanja teme od NN veća:

12.08.2021.

Datum odbrane:

23.09.2021.

Članovi komisije:

Predsednik:

dr Nikola Jovančević

, Docent

član: