UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
FILOZOFSKI FAKULTET
Seminarski rad
Tema: Vertikalna struktura atmosfere
Predmet: Klimatologija
Istočno Sarajevo, januar 2022.
4
1. Pojam atmosfere
Atmosfera (grč. atmos - para; sphaira - lopta) je gasoviti omotač koji se prostire na visini od
970km, okružuje planetu Zemlju, obezeđuje kiseonik svim živim bićima na Zemlji, kao i
ozonski omotač koji predstavlja zaštitu od ultraljubičastog i kosmičkog zračenja. Predstavlja
smjesu gasova koji se nalaze u finoj ravnoteži iznad Zemljine površine i koje zadržava
Zemljina gravitacija. Pored gasova, u atmosferi se nalaze velike količine mikroskopski malenih
čestica prašine, raznih soli, bakterija i drugih mikroorganizama, kao i bezbroj kapljica i
snježnih kristala. U normalnim uslovima u atmosferi uvijek ima primjesa, ona nikad nije
sasvim suva i čista, pa je to razlog zašto je ona uvijek u manjoj ili većoj mjeri mutna i vlažna.
Procjenjena ukupna masa stmosfere iznosi 5.136x1015 tona. Atmosfera sadrži oko četiri petine
azota (oko 78%) i jednu petinu kiseonika (oko 20%), dok su količine ostalih gasova neznatne i
predstavljaju tzv. plemenite gasove.
Azot se u slobodnom obliku javlja u vidu dvoatomnog jedinjenja. U normalnim uslovima javlja
se u gasovitom agregatnom stanju i tada se ponaša kao inertni gas, bez mirisa, transparentan je,
nije otrovan, ali je zagušljiv. Nema važniju ulogu u atmosferskim procesima, ali igra značajnu
ulogu u biološkim procesima, zato što je sastavni dio belančevina. Kiseonik se, kao i azot, javlja
u slobodnom obliku i to u vidu dvoatomnog jedinjenja. Predstavlja veoma reaktivni i
oksidacioni gas, bez boje, ukusa i mirisa, koji lako formira okside sa većinom elemenata. Po
masi je treći najrasprostranjeniji element u svemiru, posle vodonika i helijuma.
Neophodan je za opstanak svih živih bića na Zemlji. Snažno apsorbuje ultraljubičasto zračenje.
Plemeniti gasovi koji se nalaze u atmosferi su: argon, neon, helijum, kripton i kseonon, koji
nemaju ulogu u atmosferskim procesima. Za razliku od navedenih inertnih gasova,
ugljendioksid predstavlja vrlo značajan hemijski element atmosfere, iako je njegova količina
srazmjerno mala i varira od 0,02% do 0,05%. Atmosferski ugljen-dioksid je glavni izvor
ugljenika za život na Zemlji i najviše ga ima u velikim industrijskim gradovima. To je gas koji
izaziva efekat staklene bašte, apsorbuje i emituje infracrveno zračenje kroz svoje dve aktivne
vibracione frekvencije. Usljed ovog procesa zagrijava se površina i donja atmosfera, dok se
gornja aatmosfera hladi. Povećanje atmosferske koncentracije CO2, predstavlja razlog za
porast prosječne globalne temperature od sredine XX vijeka.
