1
BUDVA
BUDVA
Predmet
GEOGRAFSKI INFORMACIONI SISTEMI
Predstavljanje prostornih podataka
(seminarski rad)
Student
Predmetni nastavnik
Budva, decembar 2019.
UVOD
GIS (Geografski informacioni sistemi) predstavljaju oblast informacionih tehnologija koja se razvija
velikom brzinom. GIS pruža mogućnost objedinjavanja grafičkih sadržaja i tabelarnih podataka u
cilju rješavanja problema iz realnog poslovnog ili radnog okruženja. Moć GIS-a dolazi iz njegove
sposobnosti da postavi najrazličitije tipove podataka u prostorni kontekst i da analizira njihove
odnose.
Kroz mogućnost kreiranja mapa, GIS omogućava vizuelizaciju odnosa, obrazaca i trendova koji se
javljaju između informacija u poslovnom okruženju, omogućava uvid u raspoložive podatke na lako
razumljiv način, omogućava različitim dijelovima organizacije da te informacije dijele, tako da
organizacija lakše odgovori izazovima i problemima u poslovanju. Koristeći mogućnosti za
integraciju i analizu podataka korisnici mogu da iskoriste GIS za donošenje boljih odluka, planiranje
poslovanja, smanjenje troškova u poslovanju, povećanje efikasnosti i kontrole nad procesima.
Geografski informacioni sistemi se mogu koristiti u oblastima prostornog planiranja, upravljanja
nekretninama, menadžmenta resursa, imovine i sredstava, u prodaji, marketingu, logistici, naučnim i
industrijskim istraživanjima, u procesima vizuelizacije prostornih sadržaja i u izradi opštih
geografskih, tematskih i specijalističkih karata, u analizi prostornih podataka i opšte u poslovnoj
analitici.
1.
ISTORIJAT I DEFINISANJE GIS-a
Prije 35.000 godina na zidovima u pećinama Laska u Francuskoj kromanjonski lovci su nacrtali slike
životinja koje su ulovili. Pridružene životinjskim crtežima su i staze za koje se pretpostavlja da
prikazuju puteve migracije. Ti rani zapisi slijedili su dvoelementnu strukturu modernog geografskog
informacionog sistema: grafička datoteka povezana je s atributnom bazom podataka.
U 18. vijeku primijenile su se savremene geodetske tehnike za topografsko kartiranje uz ranije
verzije tematskog kartiranja, npr. za naučne podatke ili podatke popisa stanovništva.
Rani 20. vijek doživio je razvoj „fotografske litografije“ u kojoj su karte bile odvojene u slojeve.
Razvoj računarskog hardvera podstaknutog istraživanjem nuklearnog oružja vodio je primjenama
računarskog „kartiranja“ opšte namjene u ranim 1960-im.
Godine 1967. razvoj prvog pravog svjetskog operacionog GIS-a u Otavi, Ontario podstaklo je
federalno Ministarstvo energije, rudarstva i resursa. Razvio ga je Rodžer Tomlinson, a nazvan je
„Kanadskim GIS-om“ (Canadian GIS; CGIS) i koristio se za skladištenje, analiziranje i rukovanje
podacima prikupljenim za Kanadski zemljišni inventar (Canadian Land Inventory; CLI)–inicijativa
za određivanje sposobnosti zemlje u ruralnoj Kanadi kartiranjem informacija o tlu, poljoprivredi,
rekreaciji, divljini, vodenim pticama, šumarstvu i upotrebi zemljišta u razmjeri 1:250,000. Takođe,
dodat je klasifikacioni faktor procjene kako bi omogućio analizu.
CGIS je bio prvi svjetski „sistem“ kao i poboljšanje nad primjenama „kartiranja“ pošto je
dozvoljavao mogućnosti preklapanja, mjerenja, digitalizovanja/skeniranja, a podržavao je nacionalni
koordinatni sistem koji se proširio kontinentom, kodirane linije poput „lukova“ imale su pravu
ugrađenu topologiju, te je pamtio osobine i lokacijske informacije u odvojenim datotekama. Njegov
osnivač, geograf Rodžer Tomlinson, postao je poznat kao „otac GIS-a“.
CGIS, koji je trajao do 1990-ih, izgradio je najveću digitalnu bazu podataka o zemljišnim resursima
u Kanadi. Razvio se kao glavni bazni sistem za podršku federalnog i provincijskog planiranja i
upravljanja resursima. Njegova snaga je bila u analizi kompleksnih skupova podataka širom
kontinenta. CGIS nikad nije bio dostupan u komercijalnom obliku.
Njegov početni razvoj i uspjeh podstakao je različite komercijalne primene kartiranja koje su
prodavale firme kao na primjer Intergraph. Razvoj mikroračunarskog hardvera proširili su prodavači
poput ESRI-ja, MapInfo-a i CARIS-a kako bi uspješno unijeli mnoga obilježja CGIS-a, povezujući
pristup:
generacije na odvajanje prostornih i atributnih informacija s pristupom,
generacije na organizovanje atributnih podataka u strukture baza podataka.
Rast industrije tokom 1980-ih i 1990-ih ubrzan je rastućom upotrebom GIS-a na juniksovim radnim
stanicama ali i personalnim računarima. Do kraja 20. vijeka brzi rast u različitim sistemima učvrstio
U trećoj grupi definicija zasnovanih na organizaciji spadaju:
GIS čini automatizovani skup funkcija koje stručnjacima obezbjeđuju napredne mogućnosti
memorisanja, pretraživanja, manipulacije i prikazivanja geografski lociranih podataka
(Ozemoy et al., 1981).
GIS predstavlja institucionalnu cjelinu, koja održava organizacionu strukturu koja integriše
tehnologiju sa bazama podataka, ekspertska i stalna finansijska podrška u toku vremena
(Carter, 1989).
GIS je sistem podrške o odlučivanju koji obuhvata integraciju prostorno referenciranih
podataka u okruženju za rješavanje problema (Cowen, 1988).
Analizirajući prethodne definicije, njihovu složenost i suštinu, stepen i primjenu GIS znanja u
najopštijem smislu, izvedena definicija opšteg smisla glasi:
“Geografski informacioni sistem je organizovan skup računarskog hardvera, softvera, podataka,
osoblja i mreža radi efikasnog prikupljanja, skladištenja, ažuriranja, rukovanja, analize, modelovanja,
prenosa i prikaza svih oblika prostornih informacija.”
1.2.
Struktura GIS-a
Geografski informacioni sistem čine sljedeće cjeline:
baze podataka,
hardveri,
softveri,
kadrovi,
mreže,
standardi.
Ideja (koja se u početnoj fazi razvoja GIS-a činila realnom) da na nacionalnom nivou treba stvoriti
GIS kojim će se rješavati problem upravljanja prostorom jedne zemlje, u ovom trenutku je još
uvijek neostvariva. Ne postoji univerzalni GIS. Univerzalna je samo tehnologija GIS-a koja
omogućava da se neki srodni prostorni problemi rješavaju na sličan način.
Savremeni trendovi u ovoj oblasti približavaju se jednoj mnogo realnijoj koncepciji koja se zasniva
na tome da se danas sve više govori o GIS-u kao univerzalnoj tehnologiji (GIS tehnologija), koju je
načelno moguće primjenjivati i separatno, bez obaveze prethodne izgradnje konkretnog
informacionog sistema. Koncepcija izgradnje konkretnih informacionih sistema zasnovanih na GIS-
tehnologiji se, naravno ne napušta, ali se danas o primjeni GIS-Tehnologije može govoriti i u sferi
projektovanja, i u sferi odlučivanja, i u sferi obrazovanja, pa čak i u sferi običnog života.
GIS zapravo funkcioniše zahvaljujući mogućnosti očuvanja geografskih informacija u digitalnoj
formi, u dva osnovna vida. Geografske informacije se predstavljaju putem tačaka, linija i poligona,
što predstavlja jedan način očuvanja datih informacija. Sve atribute geografskih informacija računar
