UNIVERZITET U TRAVNIKU
PRAVNI FAKULTET
OPĆE PRAVO
KAZNA LIŠENJA SLOBODE U BOSNI I HERCEGOVINI
PENOLOGIJA
Kandidat:
Mentor:
Melisa Nezirović 1708/14
Prof.dr.Hana Korać
Kiseljak, april, 2017.
2
SADRŽAJ
1.Uvod.........................................................................................................................................3
2.Kazna lišenja slobode.............................................................................................................4
2.1.Opće odrednice i historijski osvrt.........................................................................................4
2.2.Savremena zakonodavstva i kazna lišenja slobode...............................................................5
2.3.Lišenje slobode u Bosni i Hercegovini.................................................................................6
2.3.1.Lišenje slobode u Federaciji Bosne i Hercegovine............................................................6
2.3.2.Lišenje slobode u Republici Srpskoj..................................................................................7
2.4.Lišenje slobode u Brčko Distriktu........................................................................................7
2.5.Izvođenje lišenja slobode......................................................................................................8
2.5.1.Procjena mjesta kao jedna od bitnih odrednica..................................................................9
2.6.Specifičnosti primjene kazne lišenja slobode u Bosni i Hercegovini.................................10
2.6.1.Zaštita lica prema kojima se provodi kazna lišenja slobode............................................11
2.7.Izvršenje kazne lišenja slobode...........................................................................................12
3.Zaključak..............................................................................................................................14
4.Literatura..............................................................................................................................15
4
2.Kazna lišenja slobode
2.1.Opće odrednice i historijski osvrt
Najveća vrijednost čovjeka je njegova sloboda.
Kao savremeni način državnog reagovanja na
prestupe, kazna oduzimanja slobode je relativno novi vid kažnjavanja.
Među prvima
prepoznajemo je u francuskom Krivičnom zakonu iz 1791.godine. U praksi lišavanje slobode
postojalo je i ranije (ova kazna je primjenjivana još u starom Egipatu, Mesopotamiji, Grčkoj,
Rimu, kada su se u određenim prostorijama čuvala lica nad kojima se izvršavala tjelesna
kazna, lica koja su čekala deportaciju, čuvana lica, skitnice, alkoholičari i dr).
Italijanski pozitivisti (Cesare Lombrozo, Enrico Ferri, Rafaele Garafalo) uvode subjektivni,
umjesto objektivnog pristupa. Naspram represije u sankcijama uvode mjere prevencije, što
samim tim dovodi u pitanje stavove Klasične škole, naročito načela moralne odgovornosti
uvođenjem principa opasnosti počinioca krivičnog djela. Smatrali su da je svrha sankcije
zastrašivanje, da drugi ne bi činili krivična djela. Novine u sistemu izvršenja sankcija su
kazna deportacije i kazna lišavanjem slobode. Uzroke delinkventnog ponašanja vide u
biološkim osobinama počinioca i vezi između takvog ponašanja i anatomskih osobenosti
počinioca.
1
Lombrozo, 1876., je objavio knjigu „Čovjek priestupnik“ gdje, na osnovu istraživanja
bioloških karakteristika zločinca i zatvorenika, zaključuje da postoje rođeni kriminalci kod
kojih postoje snažne nasljedne sklonosti prema zločinu. Prema Lombrozu, rođeni zločinci
nasljeđuju tjelesne osobine, po svojim fiziološkim obilježjima razlikuju od nedelinkventa
(nisko čelo, ispupčena čeljust, spojene obrve, ekstremiteti nesrazmjerni veličini trupa –
atavističko nasljeđe – koje korijene ima u ranijim fazama evolucije čovjeka.
Stavovi Lombroza su ja prostitucija žena zamjena za zločin. On tvrdi da se prosječna ženska
prestupnica razlikuje od muškog prestupnika, da je svaka žena potencijalni prestupnik, a ono
što je odvraća od zabranjenog ponašanja su brak, majčinstvo i slabost karakteristična za žene.
Posebno u kritici Lombroza se ističe Lacassagne, koji je prepoznatljiv po rečenici “Da svako
društvo ima zločince kakve zaslužuje“. Brojnost „stigmata degeneracija“ i uslovi u kojima
živi osoba presudna je za pojavu da li će određena osoba biti počinilac delikta ili ne.
1
Korać, H., Penologija, Prvo izdanje, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku, Travnik, 2009.str.32
5
Lombrozo osobe sa delikventnim ponašanjem dijeli u tri a kasnije, pod uticajem Ferija i
Garofala, u pet kategorija:
-
rođeni zločinci, bez osjećaja samilosti, imaju psihološki deficit kao što je moralna
neosjetljivost,
-
duševno bolesni kriminalci,
-
zločinci iz strasti, pseudokrivci,
-
slučajni zločinci bez urođenih sklonosti,
-
krivci iz navike sa urođenim dispozicijama za vršenje krivičnih djela.
Bez obzira što se ova teorija nije održala, jer je stavio isključivo akcenat na urođene i stečene
kriminalne sklonosti zanemarivši uticaj socijalne sredine,njegov rad je značajan jer je među
prvima postavio pitanje ličnosti delinkventa, njegovih svojstava koje ga čine posebnim,
odgovornim, manje odgovornim ili neodgovornim za djela koja čini.
Lombrozove ideje su vrlo sporne i sadržajno i metodološki, jer nije koristio kontrolnu grupu,
a uzorak nije bio reprezentativan. Pozitivistički pokret je postavio pitanja moralne
odgovornosti, i teoriju o funkciji kazne kao sredstvu odmazde i ispaštanja.
2
2.2.Savremena zakonodavstva i kazna lišenja slobode
Zatvor predstavlja glavnu kaznu polazeći od uobičajene podjele na glavne i sporedne kazne,
odnosno kazna zatvora se može izreći samostalno, s tim što se uz nju može izreći i sporedna
kazna. Naše krivično zakonodavstvo Republike Srbije određuje opšti minimum i opšti
maksimum kazne zatvora. Svrha propisivanja opšteg minimuma i opšteg maksimuma jeste
prije svega da u okviru njega kod pojedinih krivičnih djela propiše posebni minimum i
posebni maksimum, tj. opšti minimum i opšti maksimum po pravilu ne primjenjuju se
neposredno.
Međutim, kod nekih krivičnih djela kod kojih je propisan samo posebni minimum, ili samo
posebni maksimum, opšti minimum i opšti maksimum primjenjuju se neposredno. Trajanje
kazne zatvora pojedina strana zakonodavstva određuje različito. Prema krivičnom zakoniku
Republike Srbije «kazna zatvora ne može biti kraća od trideset dana niti duža od dvadest
godina», ali postoji zakonska mogućnost da se učiniocu krivičnih djela izrekne kazna zatvora
2
Korać, H., Penologija, Prvo izdanje, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku, Travnik, 2009.str.33
