1
UVOD
Pravnom granom naziva se skup po pravilu viših, složenijih, ustanova koje istom osnovnom
metodom regulišu širu oblast srodnih društvenih odnosa. Kao ni između ustanova, tako ni
između grana prava nije moguće postaviti čvrste i neopozive granice.U svakom pravnom
sistemu se mogu utvrditi neke osnovne grane. U našoj zemlji pravni sistem čine sledeće grane
: ustavno, upravno (administrativno), krivično, građansko, finansijsko, privredno, radno,
porodično i procesno pravo.
Treba napomenuti da savremeni uslovi života pogoduju ubrzanom razvoju nekih novi grana
prava, npr. saobraćajnog prava, i to će nesumnjivo doprineti izmenama u podeli pravnog
sistema na pojedine grane prava.
2
.
1. Odnos upravnog prava prema drugim pravnim granama
Pri teoretskom razgraničavanju pravnih grana obično se koriste 2 različita načina:
1. PREDMET koji regulišu pravne nauke dotične pravne grane, tj. oni društveni odnosi na
koje se te pravne nauke primjenjuju;
2. METODA regulisanja, pri čemu se posebna važnost pridaje položaju subjekata u pravnom
odnosu što se stvara primenjenoj normi odgovarajuće pravne grane.
-
Upravno i ustavno pravo imaju dodirnih tačaka, no ustavnim se pravom utvrđuju i definišu
načela za sve pravne grane. Ustavno pravo sadrži i odredbe koje se odnose na državnu upravu
i to one kojima se uređuju načela njihove organizacije i funkcije, one kojima se određuje
mesto i uloga upravnog tela u sistemu vlasti, te odredbe kojima je definisan odnos u kojem
tela državne uprave stoje prema drugim subjektima u društvu
.
Norme ustavnog prava
sadržane su u posebnom formalno-pravnom aktu – Ustavu, koji donosi najviši zakonodavni
organ ili specijalno ustavotvorni, u posebnom za to utvrđenom
postupku
.
Upravno pravo
predstavlja skup pravnih normi koje regulišu organizaciju države i javne uprave, delatnosti
javne uprave, sredstva kojima javna uprava raspolaže i kontrolu nad zakonošću rada javne i
državne uprave. Upravno pravo je jedna od najobimnijih i najrazgranatijih pravnih grana koja
grupiše pravne norme različite sadržine – od onih koje regulišu organizacionu strukturu
državnih i nedržavnih organa i organizacija koje obavljaju upravne delatnosti, pa do
sistematizovanih normi posvećenih pojedinim delatnostima veoma razgranate uprave.
-
Upravno i građansko pravo predmet građansko pravo su imovinski odnosi kao posebni
društveni odnosi. Jedan deo imovinsko-pravnih odnosa obuhvaćen je i normama upravnog
prava.
Građansko pravo
uređuje odnose koji nastaju povodom preuzimanja imovine jednog
pravnog subjekta u imovinu drugog, odnosno razmenu robe, ali i odnose koji se tiču položaja
subjekata tih odnosa i sl. S obzirom na nadležnost pojedinih državnih tela, materije se
prelivaju (tako materija državljanstva ide u građansko pravo u onim sustavima koji sporove
državljanstva poveravaju redovnim sudovima).
Moguće je povući razliku s obzirom na PREDMET – Građansko pravo prvenstveno reguliše
imovinske odnose između pravnih subjekata, dok upravno pravo reguliše prvenstveno
organizaciju, položaj i vlasti uprave.
Kada se ne javljaju razlike u predmetu, osnova razlikovanja je METODA regulisanja –
građansko pravo odnos zasniva se na koordinaciji subjekata u odnosu ( odnos građanskog
prava zasniva se prvenstveno saglasnošću volja subjekata u odnosu), dok u upravnopravnom
odnosu postoji subordinacija subjekata (državni organ ima jaču volju), pa taj odnos regulišu
norme imperativnog karaktera.
4
zaštitu država sprovodi na taj način što određuje koja nedozvoljena dela predstavljaju krivična
dela. U okviru ove grane prava sakupljene su sve pravne norme o krivičnim delima i
sankcijama za njihove izvršioce. Krivične sankcije mogu biti kazne i mere bezbednosti i izriču
se učiniocima krivičnog dela. Pojedini instituti krivičnog prava
koriste se u materiji prekršaja,
kazneni zakon propisuje posebna kaznena delatnost protiv službene dužnosti, te ostala
kaznena delatnost koja može počiniti osoba u obavljanju službena dužnosti.
-
Upravno i porodično pravo.
Porodično pravo
čini skup pravnih normi kojima se regulišu način stupanja u brak, odnosi u
braku i odnosi između roditelja i dece.
Tela državne uprave izvršavaju i jedan deo normi porodičnog prava.
-
Nauka upravnog prava i nauka o upravi.
Razgraničenje naučnog upravnog prava i nauke o upravi počiva na razlici između normativne
naučne discipline i empirijske nauke.
Nauka upravnog prava je normativna disciplina čiji je zadatak sistematizovanje i sređivanje
normi upravnog prava.
Nauka o upravi je empirijska disciplina koja se bavi društvenim pojavama u upravi.
1. 1.Odnos upravnog prava i ustavnog prava
Najbliže je ustavnom pravu, njihov odnos je međusobno prožet. Upravno pravo sledi opšte
principe i institucije ustavnog prava, koje se odnose na organe državne vlasti, njihovu
organizaciju, nadležnost, način rada, posebno
kad su u pitanju izvršne i upravne funkcije
vlasti zatim načela ustavnosti i zakonitosti, načela javnosti, zaštita ljudskih prava i sl. Ustav je
najviši pravni akt jedne zemlje i sva pozitivna prava imaju svoje izvorište u Ustavu i zato ta
prava moraju da budu u skladu sa Ustavom. Upravno pravo je zavisno do ustavnog prava jer
su osnovni postulati na kojima je izgrađeno upravno pravo sadržani u Ustavu. S druge strane,
kroz upravno pravo, ustavno pravo dobija svoju konkretizaciju i realizaciju. Osnivanje,
ustrojstvo, vrste, teritorijalni raspored kao i pravni položaj organa i organizacija javne uprave
zasnivaju se na ustavnim načelima. Propisi koji regulišu postupak pred organima i
organizacijama javne uprave, oslanjaju se na ustavne principe, a posebno na načelu o pravu na
žalbu i pravu na vođenje upravnog spora (pravo na tužbu). Tesna veza upravnog prava i
ustavnog prava se ogleda i u institutu ustavne žalbe.
