Sa stanovišta nauke o finansijama poreski objekat predstavlja materijalni osnov za uvođenje poreza, tj. predstavlja odraz ekonomske snage koju treba oporezovati.
Sa stanovišta poreskog prava poreski objekat predstavljaju oređene činjenice koje su preduslov za nastanak poreske obaveze.
To znači: da bi nastala poreska obaveza neophodno je da se ostvari neki prihod ili da se stekne imovina ili da se obavi neka transakcija što će dovesti poreskog obveznika u položaj da plati porez.
Plaćanje poreske obaveze iz nekog izvora podrazumeva da se umanjuju obveznikovi neto prihodi, odnosno dohodak, kao i izvori koji se neprestano obnavljaju.
Poreska osnovica
prestavlja kvantitativno određen iznos predmeta oporezivanja. Ona može biti:
o
stvarna
– utvrđuje se na osnovu podataka koji odražavaju ekonomsku snatu poreskog obveznika
o
pretpostavljena
– se utvrđuje na osnovu pretpostavke da je poreski obveznik ostvario, odnosno mogao ostvariti prihod ili dohodak
Visina poreske osnovice se može utvrditi primenom sledećih metoda:
o
Direktna metoda
– poreska osnovica se utvrđuje na bazi podataka koje je poreski obveznik dostavio poreskom organu.
o
Indirektna metoda
– se primenjuje u slućčaju kada nadležnom poreskom organu podatke od značaja dostavlja treće lice.
o
Službena metoda
– se primenjuje kada poreski obveznik nije doneo poresku prijavu, kada poreski organ smatra da su podati neverodostojni i kada ni
poreski obveznik ni treće lice linu obavezni da dostave podatke za utvrđivanje poreske obaveze.
o
Metoda parifikacije
– se primenjuje u istim slučajevima kada i službena metoda ali je razlika u tome što se poreska osnovica utvrđuje na osnovu poređenja
PORESKE STOPE se uglavnom prikazuju kao procentualni iznos poreza u odnosu na fiksnu poreksu osovicu. Postoji više vrsta poreskih stopa i to:
o
zakonska poreska stopa
je ona koje je utvrđena u zakonu o oporezivanju
o
prosečna poreska stopa
predstavlja udeo poreza na dohodak u dohotku koji je predmet oporezivanja. Dohodak koji se oporezuje izračunava se tako što se
koriguje u skladu sa poreskim propisima (usklađivanje prihoda i rashoda, umanjenje oporezivog dogotka za poreske oslakšice i sl.). Obračunati porez stavlja se u odnos sa poreskom osnovicom.
o
efektivna ili stvarna poreska stopa
meri stvarnu poresku obavezu poreskog obveznika. Izračunava se kao udeo obračunatog proeza u dohotku koji još nije
prilagođen zakonskim odredbama izračunavanja dohotka, a ne kao procenat oporezivaog dohotka.
Razlika između zakonske i stvarne poreske stope nastaje zbog primene poreksih olakšica i oslobođenja kojima se umanjuje poreska osnovica.
o
granična poreska stopa
se primenjuje za oporezivanje dohotka u najvišoj poreskoj jedinici kada se porez na dohodak obračunava progresivnim stopama.
o
Osnovna poreska stopa
je ona po kojoj se oporezuje osnovica bez uvećanja
Ukoliko se za kriterijum uzima odnos između kretanja poreske stope i poreske osnovice porske stope mogu biti:
o
proporcionalne poreske stope
– ostaju iste kada se menja poreska osnovica.
o
Progresivne poreske stope
– se uvećavaju kada se uvećava poreska osnovica.
Ravnomeran porast – u istom procentu se uvećava i poreska osnovica i poreska stopa.
Ubrzan porast – poreske stope se uvećavaju u većem procentu od poreskih osnovica.
Usporen porast – poreske stope se uvećavaju u manjem procentu od poreskih osnovica.
Regresivne poreske stope se smanjuju kada se uvećava poreska osnovica.
PORESKE OLAKŠICE predstavljaju ustupak koji država čini obveznicima a manifestuje se kroz umanjenje poreske osnovice, obračunatog poreza, odlaganje poreskih obaveza. Obveznicima se pružaju poreski podsticaju radi stimulisanja privrednog rasta, uslaganja stranog kapitala,, poboljšanja ekološke situacije i dr.
Opšte pravilo je da je obveznik poreza na promet prodavac, davalac ili potrošač.
o
nafta, motorni benzin i dizel – obveznik je uvoznik tj. proizvođač
o
duvan, alkohol, kafa – svaki učesnik u prometu
o
kod davanja proizvoda u lizing – davalac lizinga, a kod novih motornih vozila i plovnih objekata – primalac lizinga
o
kod usluga – lice koje vrši uslugu, kada fizičko lice, strano lice izvrši uslugu pravnom licu ili preduzetniku poreski obveznik je primalac tj. korisnik usluga
Poreska stopa
iznosi 20%
Poreska oslobođenja
– porez na promet proizvoda ne plaća se na: izvoz proizvoda, sve vrste hleba i mleka, đubrivo, sredstava za zaštitu bilja, seme za reprodukciju,
sadni materijal i kompletne krmne smeše za ishranu stoke, važeće taksene i poštanske marke i hartije od vrednosti, dnevnu i povremenu štampu, monografske serijske publikacije i sl.
PDV je višefazni porez na promet koji se obračunava u svakoj fazi prometa proizvoda ili usluga,
Dodata vrednost je ona vrednost koju proizvođač, lice koje pruža usluge, trgovac na veliko ili trgovac na malo dodaje sirovinama ili drugim nabavljenim inputima pre nego što proda proizvod kao nov.
PDV je složen poreski oblik a najznačajnije podele za kriterijum uzimaju način utvrđivanja dodate vrednosti i tretman stalnih sredstava.
Način utvrđivanja dodate vrednosti se može odrediti:
o
1. Direktnom metodom
Metodom sabiranja
– dodata vrednost se utvrđuje kao zbir plaćanja za rad i kapital kjim se ona stvara.
Metodotm oduzimanja
– dodata vrednost se utvrđuje kao razlika između ukupne vrednosti prodatih proizvoda i izvršenih usluga proeskog
obveznika i ukupne vrednosti njegovih nabavki u određenom periodu
o
2. Indirektnom metodom
– poreskom obvezniku se odmah utvrđuje poreska obaveza. Ova metoda nema za cilj da utvrdi dodatu vrednost kao poresku
osnovicu. Poreski obveznik je dužan da obračuna porez na isporučenu robu i na pružene usluge, pri čemu ima pravo da obračunati iznos poreza umanji za iznos poreza koji mu je dobavljač iskazao u fakturi, odnosno koji je platio kroz nabavnu cenu. Ova metoda se naziva još i metoda fakture ili metoda proeskog kredita.
Polazeći od toga kako se tretiraju nabavke stalnih sredstava postoji:
o
1. Potrošni tip PDV-a
– ukupna poreska osnovica jednaka je ukupnoj ličnoj potrošnji u državi, sve nabavke koje se koriste u proizvodnji tj. koje ne koriste za
potrošnju uključujući i nabavku opreme isključuju se iz poreske osnovice.
o
2. Dohodni tip PDV-a
iz osnovice poreza izuzima samo godišnji iznos amrotizacije koja je obračunata na nabavljeno osnovno sredstvo.
o
3. Tip bruto PDV-a
oporezuje osnovna sredstva dva puta. Prvi put kada su osnovna sredstva nabavljena a drugi put kada se roba koja se proizvodi pomoću
tih sredstava poradje potrošačima.
Nedostaci:
o
PDV plaća se u svim fazama prometnog cikljusa dok se porez na promet u krajnjoj potrošnji plaća samo u trtgovini na malo.
o
PDV ne pravi razliku između kupaca, podjednako se oporezuju dobra i usluge siromašnih i bogatih kupaca tj. korisnika
o
Administrativni i troškovi plaćanja su veći kod PDV-a nego kod poreza na promet
Prednosti:
o
izdašnost – oporezivo je preko 70% ukupne lične potrošnje
Akcize (trošarine) su specijalni porezi na potrošnju. Njima se oporezuje potrošnja određenih proizvoda, uglavnom monopolskih proizvoda tj. proizvoda masovne potrošnje.
Obveznik
akcize je lice koje proizvede i stavi u promet ili uveze porizvode koji se oprezuju akcizom a to su derivati nafte, duvanske prerađevine, etil-alkohol, alkoholna
pića, osvežavajuća bezalkoholna pića i kafa (sirova, pržena, mlevena i ekstrakt kafe).
Osnovicu čini jedinica mere (litar, kilogram, komad, paklica itd.)
Stopa
akciza u našem poreskom sistemu određena je u apsolutnom iznosu (npr. Za sve vrste motornog benzina 23,15 din/lit ili za kafu 10,00din/kg).
Obveznik akcize dužan je da pri proizvodnji cigareta i alkoholnih pića osim piva prirodnih vina medicinskih vina i medovine posebno obeleži kontrolno akciznom markicom svaki proizvod.
Obračunava se i plaća na imovinu u njenom statičkom vidu koja pokazuje ekonomsku snagu obveznika. Porez na imovinu plaća se na: prava na nepokretnosti, pravo dugoročnog zakupa stana ili stambene zgrade u skladu sa zakonom, akcije izdate na ime ili udele u d.o.o.
Obveznik
poreza na im9ovinu je pravno i fizičko lice koje je imalac odgovarajućih prava na nepokretnosti utvrđena u njegovima poslovnim knjigama.
Stopa
poreza na imovinu prava na nepokretnosti poreskog obveznika koji vodi poslovne knjige iznosi 0.40%. stopa poreza na imovinu na prava na akcijama izdatim
na ime i udelima u d.o.o. je 0.25%.
Porez na imovinu ne plaća se na objektima: diplomatskih i konzularnih predstavništva, verske zajednice, kulturne ili istorijske spomenike, puteve, skloništa...
