UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU
EKONOMSKI FAKULTET
TEMA: OSNOVE INFORMACIONIH TEHNOLOGIJA
SEMINARSKI RAD
Mentor: Student:
U Istočnom Sarajevu, maj 2022.
4
1. Pojam informacione tehnologije
Informaciona tehnologija (IT) se, od strane relevantnih asocijacija za informacione tehnologije,
definiše kao “izučavanje, dizajn, razvoj, implementacija i podrška ili upravljanje računarskim
informacionim sistemima (IS), softverskim aplikacijama i hardverom”. IT koriste računare i
računarske programe da konvertuju, uskladište, štite, obrade, bezbjedno šalju i primaju
informacije. Informaciona tehnologija je opšti termin koji opisuje tehnologiju koja pomaže
proizvodnji, manipulaciji, skladištenju, komunikaciji i distribuciji informacija. Prvi koji je
upotrebio termin “Informacione tehnologije” je bio Džim Domsik iz Mičigena i to novembra
1981. godine. Termin je upotrebio kako bi modernizovao do tada korišćeni “obrada podataka”.
U to vrijeme Domsik je radio kao računarski menadžer u auto industriji. Informacioni sistemi
mogu pomoći poslovnim sistemima, proizvodnim preduzećima, kompanijama i korporacijama
da svoje poslovanje jednostavno odvijaju i na udaljenim područjima, da ponude nove proizvode
i usluge, da iznova oblikuju poslove i radne tokove, i da pronađu nove načine vođenja poslova.
Pojam informacionih tehnologija je vrlo popularan i često upotrebljivan pojam. Kako bi
najbolje definisali ovaj pojam u nastavku su date neke od definicija informacije i tehnologije.
Podatak i informacija mogu biti u različitim oblicima simbola odnosno formama kao što su:
slova, brojevi, specijalni znaci, slika, crtež, zvuk i slično, kao i njihovim kombinacijama,
odnosno multimedijalnom obliku. Bez obzira na formu prezentacije, informacija je uvijek
osnova ljudskog ili računarskog odlučivanja. Informacija je i osnov komuniciranja između ljudi
i/ili računara, pa se često ističe i stav da podatak i informacija predstavljaju vijest koju je uputio
pošiljalac – primaocu a koja je dimenzionisana: obimom, nazivom i vrstom. Klasični teorijski
pristup informaciji ima svoje polazište u povezivanju informacije sa teorijom vjerovatnoće i
entropijom. Ovaj pristup polazi od toga da informacija otklanja neodređenost sistema, odnosno
neizvjesnost promjena, te da je informacija pojava suprotna entropiji. Entropija je sila koja
nastoji da svaki sistem iz stanja reda i organizovanosti prevede u stanje nereda i haosa. Prema
ovom pristupu informacija je dio saznanja kojim se smanjuje ili potpuno ukida neodređenost
sistema i neizvjesnost promena (Shannon).
1
1
https://studenti.rs/skripte/informacioni-sistemi-3/
5
1.1. Uloga informacione tehnologije
Uloga informacione tehnologije je da poslovnim sistemima i organizacijama pruži stratešku
prednost, olakšavajući rješavanje problema u poslovanju, povećavajući produktivnost i
kvalitet, poboljšavajući uslugu korisniku, usavršavajući komunikaciju i saradnju te tako
omogućavajući da se reorganizuje poslovni proces, odnosno omogući reinženjering poslovnih
procesa. Upravljanje informacionim resursima, novim informacionim tehnologijama i
komunikacionim mrežama postaje kritični faktor uspjeha u operacijama mnogih poslovnih
sistema i organizacija i biće ključno za opstanak poslovanja u digitalnoj ekonomiji.
Informaciona tehnologija opisuje kombinaciju računarske tehnologije (hardware i software),
telekomunikacione tehnologije, netware, groupware i humanware.
2
Hardware – fizička oprema kao što su mehanički, magnetski, elektronski ili optički
uređaji.
Software – predefinisane instrukcije koje kontrolišu rad računarskih sistema ili
elektronskih uređaja. Softver koordinira rad hardverskih komponenata u jednom
informacionom sistemu. Softver inkorporira standardne softvere kao što su operativni
sistemi ili aplikacije, softverski procesi, vještačka inteligencija i inteligentni agenti i
korisnički interfejs.
Telekomunikacije – prenos signala duž različitih distanci koji uključuju i prenos
podataka, slika, glasova koristeći radio, televiziju, telefoniju i druge komunikacione
tehnologije.
Netware – oprema i softver neophodni za razvoj i podršku mreže računara, terminala i
komuniokacionih kanala i uređaja.
Groupware – komunikacioni alati kao što su e-mail, videokonferencije i dr., koji
podržavaju elektronsku komunikaciju i kolaboraciju između grupa.
Humanware – intelektualni kapaciteti neophodni za razvoj, programiranje, održavanje i
rukovanje tehnologijom. Humanware inkorporira znanje i ekspertizu.
Kompjuterizovani-računarski sistemi uopšteno, i sistemi bazirani na mreži (netu) pogotovo,
danas se mogu naći čak i kod najmanjih poslovnih aktivnosti. Skoro je nemoguće opstati na
surovom globalnom tržištu i poslovati konkurentno bez savremenog računarskog
informacionog sistema. Zaista, globalni pritisci usljed konkurencije i stalne inovacije
2
https://storage.googleapis.com/studenti-uploads/2022/01/MENADZMENT-INFORMACIONI-SISTEMI-1.pdf?
GoogleAccessId=wp-offload-media%40
7
onda bar većim djelom, papirnatih izdanja knjiga, časopisa i drugih publikacija elektronskim
izdanjima. Elektronske komunikacije omogućavaju gotovo trenutni prenos poruka, pisama,
dokumenata, slika, audio i vizuelnih podataka među korisnicima sa kraja na kraj svijeta.
Elektronska trgovina podrazumijeva razgledanje i kupovanje od kuće uz pomoć računara i
telefonske linije. Elektronsko bankarstvo omogućava izvođenje finansijskih transakcija od
kuće bez odlaska u banku. Plaća se elektronskim novcem, koji je ekvivalnetan realnom novcu.
Računari su našli najveću primjenu u poslovnoj obradi podataka kao što su: knjigovodstvo,
statistika, elektronsko dopisivanje (e-mail), elektronska trgovina (e-commerce), reklamiranje
preko interneta (internet marketing) i u automatizaciji poslovnih procesa (npr. računari koji
nadgledaju i kontrolišu proizvodne procese u fabrikama). Posebni segment u poslovnoj
primjeni računara zauzimaju poslovni informacioni sistemi, koji se vrlo često prave
specijalizovano za određeno preduzeće ili ustanovu, ali koji se mogu naći i kao gotovi
proizvodi. Poslovni informacioni sistem je skup različitih programa napravljenih tako da mogu
međusobno da razmijenjuju podatke sa ciljem da poslovanje postane efikasnije. Na primjer
poslovni informacioni sistem mogu činiti sljedeći programi: program koji upravlja radom kase
(uz pomoć bar-kod čitača), program za evidenciju robe u magacinu, program za finansijsko
poslovanje koji obračunava ostvareni promet i program za planiranje i upravljanje
proizvodnjom, koji na osnovu stanja u magacinu određuje tempo izrade (ili nabavke) određene
vrste proizvoda. Primjer poslovnog informacionog sistema je programski paket nazvan SAP.
4
U svakodnevnom životu najčešće koristimo računare u sledećim oblastima:
a) Obrada teksta i priprema teksta za štampanje (primeri programa za te namene su: MS
Word, Open Office Publisher i Word Perfect);
b) Tabelarna izračunavanja (MS Excel, Lotus, Quattro Pro);
c) Rad sa bazama podataka (MS Access, MySQL, Open Ingress, Oracle);
d) Programi za izradu prezentacija (MS PowerPoint, Corel Presentation, OO Impress);
e) Obrada slika, video zapisa i audio zapisa (Windows Paint, Corel DRAW, 3D Studio
Max, Maya, Adobe Premiere, Sound Forge);
f) Obrazovanje i obuka (MS Encarta, Encyclopædia Britannica, knjige i užbenici koji su
izdani na CD-u).
Pored ovih oblasti računare takođe koristimo i za projektovanje i proizvodnju nekih proizvoda,
kao što su na primjer mašinski elementi, automobili, mobilni telefoni, aparati za domaćinstvo i
slično. Programi koji se koriste za ove namjene nazivaju se CAD/CAM (Computer Aided
4
https://ivanaspasic.files.wordpress.com/2012/02/osnove-informacionih-tehnologija.pdf
