4
1. Pojam softvera
Softver je skup raznovrsnih računarskih programa koji obavljaju različite funkcije. Svaki
program je sačinjen iz niza programskih instrukcija koje su napisane sa ciljem izvršavanja
određenog problema. Instrukcije se kodiraju i smještaju u određene fajlove na hard disku.
Razvoj računarske tehnologije ne bi bio moguć bez začetka i razvoja određenih naučnih oblasti
kao što su računarsko inženjerstvo, nauka o računarima i računarske tehnologije. Računarsko
inženjerstvo se bavi projektovanjem i proizvodnjom fizičkih komponenti računara, nauka o
računarima se bavi teorijskim aspektima arhitekture računara i računarskog softvera, dok se
računarske tehnologije bave praktičnom primjenom računara. Primjena sve savremenijih
tehničkih sredstava, a posebno elektronskih računara za automatsku obradu podataka uslovila
je razvoj još jedne naučne discipline kaja se naziva informatika.
1.1. Podjela softvera
Softver ne može raditi bez hardvera, kao što hardver ne može raditi bez softvera. Na hardveru
(kao što je hard disk) se nalazi softver (kao što je operativni sistem), softver upravlja
hardverom. Obično, softver sa hard diska se učitava na RAM memoriju odakle se prosljeđuje
procesoru koji izvšrava naredbe koje sadrži neki program (softver). Najniži nivo softvera je
mašinski kod (binarni kod), najjednostavniji oblik programa koji je obično teško promjeniti.
Softver se zato češće piše u programskim jezicima višeg nivoa koje ljudi mnogo bolje razumiju
nego li nule i jedinice. Za prevođenje programskih naredbi se koristi kompajler koji ponovo
prevodi taj kod u, najniži, mašinski kod koji računar razume (nule i jedinice). Sve što računar
radi, rezultat je sekvenci ekstremno jednostavnih aritmetičkih i logičkih operacija izvršenih
velikom brzinom. Zadatak programera je da razvije instrukcije koje objedinjavaju ove
operacije na upotrebljiv i odgovarajući način koji računar prepoznaje. Algoritam je set
procedura koje se izvršavaju korak po korak u cilju obavljanja nekog zadatka. Računarski
program počinje sa nekim algoritmom napisanim na prirodnom jeziku, a zadatak programera je
da algoritam prevede u program.
Na osnovu funkcija koje izvršava, softveri se djele na sljedeće grupe:
a) sistemski softver, koji koordinira rad hardvera i obavlja brojne operacije koje korisnici
obično ne vide,
5
b) aplikativni softver, koji služi kao proizvodni alat i pomaže korisnicima računara da rješe
određene probleme,
c) kompajleri i drugi programi za prevođenje, koji omogućavaju programerima da kreiraju
programe,
d) drajveri i drugi uslužni programi, koji omogućavaju rad periferija računara,
administraciju, održavanje i zaštitu računarskog sistema.
Da bi se olakšalo pisanje programa koji su nezavisni od hardverske platforme računara
razvijeni su programski jezici višeg nivoa. Programski jezici su vještački jezici, ali kao i
prirodni jezici, imaju svoju abecedu, riječi, sintaksu i semantiku. Program prevodilac prilikom
prevođenja vrši provjeru da li je svaka naredba u programu napisana u saglasnosti sa pravilima
jezika i ako nije, prijavljuje grešku. Program prevodilac ne može da otkrije greške u logici
programa. U osnovne programske jezike ubrajaju se: FORTRAN, BASIC, ALGOL, PASCAL
i C. Ovi programski jezici spadaju u grupu proceduralnih programskih jezika, pošto se njihov
program zasniva na korišćenju procedura (funkcija, potprograma…). Naprednije verzije
programskih jezika pripadaju klasi objektno orijentisanih programskih jezika. Njihov
programski kod se bazira na objektno orijentisanom programiranju, koje se zasniva na upotrebi
klasa iz kojih se kreiraju objekti. Objektno orijentisano programiranje poseduje osobinu koja se
naziva nasleđivanje. To je tehnika kojom se izvode nove klase iz postojećih klasa. U ove jezike
spadaju: C++, DELPHI, JAVA…
Programi napisani na nekom od pomenutih programskih jezika zovu se izvorni programi.
Naredbe programskog jezika se formiraju koristeći riječi iz riječnika programskog jezika i
nazive koje programer dodjeljuje memorijskim lokacijama u koje se skladište podaci sa kojima
se radi u programu, a prema pravilima sintakse jezika. Naredbe se izvršavaju redosljedom
kojim su napisane ukoliko taj redosljed nije izmjenjen posebnim naredbama za izmjenu toka
programa. Način na koji računar rješava neki problem potpuno je isti kao i kada bi ga
samostalno rješavao čovjek. Da bi se rješio neki problem primjenom računara, računaru mora
da se zada potpuni skup instrukcija u kome su precizno zadati svi potrebni koraci šta računar
treba da uradi.
1
Svaka instrukcija u algoritmu se kodira sa jednom ili većim brojem naredbi
datog programskog jezika. Potpun skup instrukcija u informatici se naziva algoritam. Postoje
različite mogućnosti za predstavljanje algoritma, ali se on najčešće predstavlja grafički pod
imenom dijagrama toka programa. U ovom dijagramu pojedine akcije predstavljene su tačno
1
https://bs.wikipedia.org/wiki/Softver
