S E M I N A R S K I R A D
IZ PREDMETA:
OSNOVE ELEKTROTEHNIKE I ELEKTRONIKE
TEMA:
ZEMLJINO MAGNETSKO POLJE I SUNČANI VJETAR
Profesor: Student:
Docent Borivoje Milošević Davor Božić
Br.indeksa:И 35/2021
Kragujevac, januar 2022.
4
ostvaruje crtanjem linija sila magnetskog polja to se jačina polja dočarava gustinom linija.
Jedinica fluksa (količine linija sila polja) je veber (Wb), ali je to nepraktična veličina jer nije
značajan fluks za intenzitet magnetskih sila već gustina linija koja se naziva indukcija
magnetskog polja i njena jedinica je Tesla (T).
Magnetosfera štiti površinu Zemlje od naelektrisanih čestica sunčevog vjetra. Pod
pritiskom nadirućih čestica, magnetosfera je stisnuta na strani okrenutoj ka Suncu.
Naša planeta poseduje slabo magnetsko polje ali dovoljno da može da se koristi za
navigaciju. Magnetni polovi Zemlje su bliski geografskim polovima i stoga su pouzdani za
grubu navigaciju, a vijekovima su predstavljali glavni način za snalaženje moreplovaca. U ove
svrhe se koristi kompas. Sjeverni kraj magnetne igle kompasa okreće se u pravcu sjevernog
geomagnetskog pola. U okolini polova je pravac pokazivanja magnetske igle nepouzdan.
Slika 2 Zemljin magnetizam
Zemljin magnetizam nije konstantan. Postoji više teorija o njegovom nastanku, ali je
sigurno da je fizički uzrok postojanje kružnog kretanja velike količine naelektrisanja u jezgru
Zemlje. Postoje dokazi da se u istoriji dešavalo da magnetsko polje Zemlje potpuno nestane i da
promeni smijer. Razlog ovakvog ponašanja ostaje veoma tajanstven. Magnetski pol Zemlje je
lokacija na površini gde su linije polja normalne na površinu Zemlje. Danas se može primjetiti
proces prividnog kretanja zemljinih magnetskih polova koje iznosi i po nekoliko kilometara
godišnje. Značaj postojanja Zemljinog magnetskog polja je ključan za sav živi svijet. Jačina
magnetskog polja je dovoljna da u visokim slojevima, duboko u svemiru, skrene naelektrisane
čestice visoke energije (Sunčev vjetar) da ne ulaze u zemljinu atmosferu i ne izazivaju
destruktivne posledice po ćelije i organizme.
5
Kretanje naelektrisanih čestica iz sunčevog vjetra koje se kreću duž linija magnetskog polja i u
blizini polova ulaze u atmosferu izazivaju električna pražnjenja u visokim slojevima koja se
zovu "polarna svjetlost" i vide se kao svjetleće zavjese, igrajuća svjetlost, svjetlucanje neba
veoma vidljiv tokom polarnih noći.
2. SUNČEV VJETAR
Istorija
Sunčev vjetar, ili solarni vjetar, je struja naelektrisanih čestica (plazma), koju izbacuje
gornja atmosfera Sunca. Sastoji se od visokoenergetskih elektrona ili protona energije oko -
{keV}-. Čestice uspijevaju da djelimično pobjegnu iz Sunčevog gravitacionog polja zbog
visoke temperature korone i energetskog dobitka putem procesa koji još uvijek nije potpuno
objašnjen.
Mnogi fenomeni su povezani sa Sunčevim vjetrom, među kojima su geomagnetna oluja,
polarna svjetlost, aurore i repovi kometa koji su uvek usmjereni suprotno od Sunca. Kod ostalih
zvijezda ova pojava se naziva zvjezdanim vjetrom, a kod mnogih je i znatno većeg intenziteta.
Norveški istraživač Kristijan Birkeland je 1916. prvi predvidjeo postojanje Sunčevog
vjetra. Pretpostavio je da su Sunčevi zraci i pozitivnog i negativnog naelektrisanja. Frederik
Lindeman je 1919. pretpostavio da sa Sunca dolaze protoni i elektroni. Tridesetih godina 20.
vijeka naučnici su pretpostavili da Sunčeva korona ima temperaturu od nekoliko miliona
stepeni. Britanski matematičar Sidni Čapman je pedesetih izračunao svojstva gasa na takvoj
temperaturi i zaključio da se toplota kroz koronu mora protezati u prostoru još dalje od Zemlje.
Nemački naučnik Ludvig Birman se takođe pedesetih zainteresovao za činjenicu da kometa
uvijek ima rep suprotno od Sunca. Birman je zaključio da Sunce emituje stalnu struju čestica
koja potiskuje.
Eugen Parker je 1958. taj fenomen nazvao „Sunčev vjetar“. Parker je pokazao da je
Sunčeva korona, iako jako privučena Sunčevom gravitacijom, tako dobar provodnik da je još
uvijek vruća na velikim udaljenostima. Pošto jačina gravitacije opada sa udaljenošću od Sunca,
spoljna koronarna atmosfera nadzvučnom brzinom bježi u međuzvjezdani prostor. Parker je
poslao svoj rad u -{Astrofisical Journal}-, ali dvoje recenzenata su ga odbili. Rad je ipak
prihvatio Čandrasekar (dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1983).
