USTANOVA ZA OBRAZOVANJE ODRASLIH
“NOVA ZANIMANJA” SARAJEVO
MATURSKI RAD IZ PREDMETA: INTERNA MEDICINA
TEMA: DIABETES MELLITUS
MENTOR: POLAZNIK:
Vernesa Salkičević H. Omerović Nurfeta Džafić
Sarajevo, oktobar, 2024. godine
4
1.
UVOD
Dijabetes mellitus je jedna od najčešćih hroničnih bolesti današnjice, a karakteriše ga trajno povišen
nivo šećera u krvi, poznat kao hiperglikemija. Ova bolest nastaje zbog smanjene funkcije gušterače,
tačnije njenih beta-ćelija koje proizvode hormon inzulin, ili zbog rezistencije tkiva na dejstvo inzulina.
Inzulin je ključni hormon koji omogućava ćelijama da iskoriste glukozu iz krvi za energiju, a njegov
nedostatak ili neefikasnost dovode do nakupljanja glukoze u krvi, što može uzrokovati ozbiljna
oštećenja mnogih organskih sistema, uključujući srce, bubrege, nervni sistem i oči.
Postoje dva glavna tipa dijabetesa: tip 1, koji se javlja najčešće kod djece i mladih ljudi, te zahtIjeva
terapiju inzulinom zbog potpune nesposobnosti gušterače da proizvodi ovaj hormon; i tip 2
,
koji je
češći kod odraslih i povezan je s insulinskom rezistencijom, a često se javlja uslijed nepravilne ishrane,
gojaznosti i smanjenog nivoa fizičke aktivnosti. Iako tip 2 dijabetes može biti kontrolisan promjenom
načina života i lijekovima, napredovanje bolesti često zahtijeva primjenu inzulina.
Pored ova dva tipa, postoji i gestacijski dijabetes, koji se javlja kod trudnica i povezan je sa
hormonalnim promjenama tokom trudnoće. Ova vrsta dijabetesa može imati ozbiljne posljedice i za
majku i za dijete, ali se najčešće povlači nakon porođaja. Međutim, žene koje su imale gestacijski
dijabetes imaju povećan rizik da kasnije u životu razviju dijabetes tipa 2.
Iako se dijabetes smatra neizlječivom bolešću, pravilna dijagnoza, redovno praćenje i efikasno
liječenje mogu značajno smanjiti rizik od komplikacija i omogućiti oboljelima da vode kvalitetan
život. Upravljanje dijabetesom zahtijeva integrisan pristup koji uključuje promjene u ishrani, redovnu
fizičku aktivnost, primjenu lijekova, te edukaciju pacijenata o upravljanju bolešću i njenim rizicima.
5
1.
GUŠTERAČA
Gušterača (pankreas) je žlijezda smještena ispod želuca, posebna po tome što ima vanjsko i unutarnje
lučenje: unutarnjim (endokrinim) lučenjem u krv luči hormone inzulin, glukagon koji reguliraju razinu
šećera u krv, te somatostatin i pankreatični polipeptid, vanjskim (egzokrinim) lučenjem ona lučeći
enzime amilazu i lipazu (koji uglavnom služe za otapanje masti), sudjeluje u hemijskoj razgradnji
hrane do molekula koje se mogu upiti u krv.
Slika 1. Pankreas (gušterača)
Gušterača (pankreas) je pljosnat, žljezdani, sekundarno retroperitonealni organ koji se, osim procesusa
uncinatusa, nalazi u nadmezokoličnom spratu. On se pruža od konkaviteta duodenuma, gdje mu je
smještena glava, ulijevo i naviše do hilusa slezene, gdje se završava repom pankreasa. Dug je od 12
do 15 cm, a težak od 70 do 110 g. Na pankreasu se razlikuju glava (caput), vrat (collum), tijelo (corpus)
i rep (cauda). Srednjim dijelom pankreas prelazi preko kičmenog stuba, gdje može biti povrijeđen pri
tupoj abdominalnoj traumi. Zadnjom stranom glava pankreasa naliježe na donju šuplju venu. Na
zadnjoj strani vrata pankreasa spajaju se gornja mezenterična i lijenalna vena i nastaje portna vena.
7
2.
INZULIN
Inzulin je jedan od najuticajnijih hormona u tijelu jer direktno utječe na metabolizam i unos glukoze
u gotovo svim tjelesnim stanicama. Kada bi stanice istovremeno provodile sintezu glikogena i njegovu
degradaciju stvorio bi se uzaludni ciklus, u kojem bi rezultati dobiveni akcijama jednog metaboličkog
puta, glikogeneze bili poništeni drugim putem, glikogenolizom. Ovaj problem je izbjegnut serijom
hormonalnih kontrola koje aktiviraju enzime jednog puta, istovremeno inaktivirajući enzime drugog.
[1]
Inzulin utiče na nekoliko načina na sve aspekte staničnog metabolizma. U metabolizmu ugljikohidrata
inzulin povećava brzinu unosa glukoze u stanice jetre, mišića i adipoznog tkiva, zatim stimulira
sintezu glikogena i istovremeno inhibira glikogenolizu i glukoneogenezu. Rezultat ovih aktivnosti je
pohrana viška glukoze. U metabolizmu proteina inzulin stimulira transport i unos aminokiselina u
jetru, te ugradnju aminokiselina u proteine. Konačno, u metabolizmu lipida inzulin stimulira unos
glukoze u adipozne stanice, kao i sintezu i pohranu triglicerida, te inhibira razgradnju pohranjenih
lipida.
2.1.
Struktura inzulina
Inzulin je mali peptidni hormon, kod ljudi molekularne težine 5808 Da. Građen je od dva
aminokiselinska lanca, lanac A od 21 aminokiseline i lanac B od 30 aminokiselina, međusobno
povezana disulfidnim mostovima, kao što je prikazano na slici 2. [1]
Slika 2. Struktura proinzulina
