UNIVERZITET
SEMINARSKI RAD
PREDMET: METODOLOGIJA IZRADE NAUČNOISTRAŽIVAČKOG
RADA
TEMA:ORGANIZACIJA I TOK NAUČNOG ISTRAŽIVANJA
MENTOR
STUDENT
Bojana
[Type text]
Page
1
1. ORGANIZACIJA I TOK NAUČNOG ISTRAŽIVANJA
Premda su, kao što je istaknuto u uvodu ovog poglavlja, predloženi različiti
modeli metodološkog postupka, u nastavku se opisuju metodološke faze prema
postavkama modela Kinga i saradnika (1994). Ovi autori, kako je već napomenuto,
razmatraju četiri komponente u okviru procesa saznanja, a to su: (1) istraživačko
pitanje, (2) teorija, (3) podaci i (4) upotreba podataka.
1.1. Istraživačko pitanje
Nema sumnje da svako istraživanje otpočinje sa utvrđivanjem istraživačkog
pitanja, ili objekta istraživanja. Polazeći od toga, kasnije se pristupa određivanju
najpovoljnijih načina za izvođenje istraživanja kako bi se dobila validna objašnjenja
prirodnih ili društvenih fenomena. Ali, kako se dolazi do ovih pitanja? Kako se
istraživač odlučuje za konkretan predmet istraživanja? Na ova pitanja ne mogu se
ponuditi jednoznačni odgovori.
Ono što je izvesno je to da su pravila izbora tokom ovih ranih aktivnosti istraživačkog
procesa manje formalizovana u odnosu na potonje faze tog procesa. Lično iskustvo i
vrednosti koje zastupaju pojedini istraživači u mnogim slučajevima obezbeđuju
motivaciju za bavljenje određenim društvenim pojavama. Sa stanovišta potencijalnog
dopirnosa društvenim naukama, međutim, lični razlozi nisu neophodni, niti su dovoljni
da bi potvrdili izbor određenog predmeta istraživanja. Drugim rečima, nije bitno to šta
konkretni istraživač misli već ,,akademska zajednica brine jedino o onome šta se može
demonstrirati’’ (King i saradnici 1994, 15). Izvori ideja mogu biti različiti, a neki od
njih su prikazani na slici 5.1. U svakom slučaju, kako Vilson navodi, ,,veliki
[Type text]
Page
4
broj naučnika postao je slavan ne zbog sposobnosti da reši neki problem, nego zbog
mudrosti da ga odabere’’ (Wilson 1952, 375).
Slika 1.1. Izvori ideja istraživanja (
Izvor
: Simić 2002, 42).
Tokom ove početne etape istraživačkog postupka od velikog značaja je
da se istraživačko pitanje formuliše na što precizniji način. Do tačno određenog
istraživačkog pitanja dolazi se kroz misaoni proces sužavanja opštosti. Neophodno
je, pri tome, praviti razliku među pojmovima kao što su:
tema istraživanja
,
istraživački problem
,
svrha istraživanja
i
istraživačko pitanje
. Razlike između ovih
pojmova su
prikazane u tabeli 5.1 na jednom konkretnom primeru.
Problem izbora istraživačkog pitanja se ispoljava u različitoj težini kod pojedinih
kategorija naučnih radnika. On je svakako izraženiji kod mlađih ljudi koji naučnu
karijeru otpočinju radom na magistarskoj tezi, odnosno doktorskoj disertaciji.
Sagledavajući ovaj problem, Sarić (1989, 54) ukazuje na sledeće:
Početnicima u naučnom radu možemo smatrati naučne radnike do završetka doktorske
disertacije. U ovom slučaju teme za naučni rad se predlažu prvenstveno od iskusnijih
naučnika. Teme za magistarski rad i doktorsku disertaciju biraju se sporazumno sa
kandidatom.
Tabela 1.1. Postupak za definisanje istraživačkog pitanja
_______________________________________________________________
Tema istraživanja
Slabi rezultati učenika u javnim školama
Istraživački problem
Slabi rezultati učenika iz marginalizovanih
Svrha istraživanja
društvenih grupa
Utvrđivanje činilaca koji utiču na slab uspeh
Istraživačko pitanje
učenika iz marginalizovanih grupa
Da li nefunkcionalne porodice utiču na slab
uspeh učenika iz marginalizovanih grupa?
________________________________________________________________
Ipak, ne završavaju se svi istraživački projekti realizacijom svih gore navedenih
zadataka. Doprinos naučnim saznanjima često predstavlja samo opis istraživane
pojave ili procesa. Pa, i to nije nimalo lak zadatak. Jer, na početku istraživanja u
nekoj oblasti je potrebno detaljno opisati neku pojavu, ne izostavljajući nijednu
pojedinost.
U ranoj fazi istraživanja, naime, još uvek nije jasno što je bitno, a šta manje bitno.
Zbog toga se ponekad ovaj detaljan opis društvene stvarnosti naziva i sociografijom
ili etnografijom.
Za sociologa, kao i ostale naučnike, osnovni problem je problem distance između
posmatrača i posmatranog predmeta. Za biologa mikroskop se postavlja između njega i
predmeta koji posmatra. Sociolog, u neku ruku, proučava samog sebe, proučavajuću sebi
slične i društvo u kome živi. Ako ne raspolaže jednim skupom razrađenih naučnih znanja,
on će biti primoran da pođe od zdravorazumskog znanja, od unapred smišljenih ideja i
pojmova koje je pozajmio iz svakodnevnog jezika društva u kojem je zaronjen.
A, nemoguće je napraviti naučnu studiju društva čiji ste član, a da ne budete pod uticajem
svih psiholoških i društvenih problema od kojih ono pati i koji vas uzbuđuju (Mandra 2001,
16).
Konkretan doprinos naučnom saznanju ne predstavlja ništa drugo do
pozicioniranje odabranog istaživačkog pitanja unutar postojećih okvira koji su
uspostavljeni u odgovarajućoj literaturi. Eksplicitni doprinos literaturi može se
postići na različite načine. King i saradnici (1994, 16) navode sledeće mogućnosti:
1. Uzeti hipotezu koja je upadljivo prisutna u literature ali za koju niko
nije sproveo sistematsko proučavanje. Ukoliko se nađe dokaz u prilog ili
protiv hipoteze, ostvaruje se naučni doprinos.
2. Izabrati prihvaćenu hipotezu u literaturi za koju se sumnja da je
neoboriva (ili se veruje da nije adekvatno potvrđena) i istražiti da li se ona
stvarno ne može pobiti ili je neka druga teorija ispravna.
3. Pokušaj da se razreši ili obezbedi novi dokaz postojećih kontraverznih
problema, ili, možda, da se dokaže da je kontraverznost od samog svog
početka bila neutemeljena.
