F I Z I K A L N A T E R A P I J A

Značaj fizikalne terapije u procesu rehabilitacije

Fizikalna terapija zauzima značajno mjesto u zbrinjavanju oboljelih i povrijeđenih, a
njene mogućnosti su zastupljene u okviru posebne medicinske discipline–

fizikalne

medicine i rehabilitacije.

Ova oblast medicine ima svoj značaj u svim fazama ljudskog

života,   znači   u   periodu   rasta   i   razvoja,   periodu   zrelosti   koji   je   karakterističan   po
uspostavljanju   dinamičkog   stanja   i   ravnoteže,   te   u   periodu   starosti   koje   karakteriše
fiziološko     propadanje   svih   funkcija   organizma.   Kod   najtežih   bolesnika   u   početku   je
najbitnije spasiti život, a kasnije  je veoma važno smanjiti posljedice  bolesti i povrede.
Bolesne   ili   povrijeđene   osobe     osim   fizičkih   tegoba   često   imaju   psihičke   probleme
(depresiju,   agresivnost,   suicidalne   ideje...)   ili   socijalne   probleme   (porodica,   radno
mjesto, šira zajednica..). Masovna stradanja sa politraumama se dešavaju u situacijama
elementarnih   nepogoda   (poplave,   požari,   uragani...),   saobraćajnih   nesreća,   ratnih
sukoba.Savremena   medicina   je   omogućila   da   veliki   broj   novorođenčadi   preživi   i   sa
veoma niskom tjelesnom težinom, ali istovremeno raste broj onih kojima je neophodna
pomoć kod usvajanja važnih razvojnih faza. Medicina danas omogućava   i produžava
životni vijek   primjenom savremenih načina liječenja. Sve ovo utiče na broj onih ljudi
kojima je potrebna fizikalna terapija i rehabilitacija.

Fizioterapeut

zauzima važno mjesto

u rehabilitacionom timu, a svoje poslove može obavljati u bolničkim uslovima ili u
okviru kućnog liječenja.

Fizikalna medicina

je medicinska disciplina koja koristi i izučava fizičke faktore(toplota,

hladnoća, voda, elektricitet...) u preventivne, dijagnostičke i terapijske svrhe. Zavisno od
toga u koje svrhe koristi fizičku energiju dijeli se na:

1. fizikalnu profilaksu
2. fizikalnu dijagnostiku
3. fizikalnu terapiju

1. Fizikalna profilaksa

podrazumjeva postupak korišćenja fizičkih faktora u cilju

prevencije od bolesti, sprečavanje posljedica od duge neaktivnosti, sprečavanje
deformiteta (sunčanje u prevenciji rahitisa, plivanje i drugi sportovi u prevenciji
deformiteta lokomotoronog sistema ..)

2. Fizikalna dijagnostika

koristi neke fizičke faktore za postavlajnje dijagnoze i

praćenje efekata liječenja ( npr. EMNG, ultrazvučna dijagnostika i sl...)

Fizikalna terapija

koristi fizičku energiju u svrhu liječenja, odnosno to je posebna

medicinska disciplina koja se zasniva na primjeni fizičkih faktora u cilju liječenja i
osposobljavanja povrijeđenih i oboljelih. Naziv potiče od grčkih riječi "fizis" što
znači priroda i "terapea" što znači liječenje, jer su se prvobitno koristili samo
prirodni faktori u svrhu liječenja.

Historijat fizikalne terapije

HIstorija čovječanstva navodi mnogo podataka da je još u prastara vremena čovjek
koristio

prirodne faktore

za liječenje nekih tegoba (trljanje, hlađenje ili grijanje

povrijeđenog dijela, potapanje u vodu ili mazanje uljima i blatom, liječenje travama ...).
Znači da su se prirodni fizički faktori počeli veoma rano koristiti kod ozdravljenja (sunce,
mulj, voda, blato, topli mineralni izvori..). Stara kineska medicina (

akupunktura

) danas

zauzima važno mjesto u savremenom načinu liječenja, a isto tako i

joga vježbe

iz Indije.

Mnoge fizikalne procedure vode porijeklo iz prvih začetaka medicinske profesije u Starih
Egipčana, Grka i Rimljana (primjena sunčeve energije, životinjskog elektriciteta u
liječenju oboljelih...).
Prve pisane dokumente o

terapijskim vježbama

ostavio je

Herodikus (480 g.p.n.e),

dok

Hipokrat

pisao o primjeni vježbi i sunčanju u cilju jačanja organizma i ubrzanju

ozdravljenja. U starom Rimu

Galen (130 g. p.n.e)

piše o primjeni različitih fizikalnih

faktora.
U srednjem vijeku pod uticajem religije došlo je do stagnacije u daljem razvoju fizikalne
medicine.
Razvoj

aparaturne fizikalne terapije

, koja se mogla primjenjivati nezavisno od

godišnjeg doba i drugih vremenskih nepogoda, vezan je za

otkriće elektriciteta 1600

god

. od strane

Gilberta,

zatim

otkriće galvanske struje 1789 god.

, te konstrukcijom

prvog izvora konstatntne jednosmjerne struje (Voltin element).
Savremena fizikalna terapija koristi aparate koji rade uz pomoć električne struje, koja se
unatar  aparata pretvara  u određene oblike električnih impulsa ili se transformiše   u
druge  (svjetlost, zvuk, toplotu...).  Tokom  XIX i početkom  XX vijeka   fizikalna  terapija
prerasta u nauku  i nizom studija dokazuje se i objašnjava povoljno djelovanje određenih
fizičkih  faktora.  Ova ispitivanja doprinjela su da fizikalna medicina zauzme  ravnopravno
mjesto   sa   ostalim   medicinskim   disciplinama.   Neke   fizikalne   procedure   specifično   su
vezane  za  neke  zemlje ( npr. masaža   za Francusku i Dansku,  sauna za  skandinavske
zemlje..)   U   okviru     fizikalne   medicine     počela   se   razvijati   i

balneoterapija

(liječenje

prirodnim meneralnim i termalnim vodama u oraganizaciji banjskog turizma).
Stari oblici mehanoterapije postepeno se diferenciraju u više disciplina, kao što su
masaža, manipulacije i njih izvode posebno educirani kadrovi – maseri, manipulatori-
hiropraktičari.
Krajem XIX vijeka njemački ljekar

Zander

pronalazi veći broj sprava i aparata, koji služe

za mehaničko razgibavanje zglobova i rekreaciju.

Aktivni pokret

kao metod liječenja i osposobljavanja nakon II svjetskiog rata dobio je

svoje   mjesto   u   okviru   fizikalne   medicine   i   rehabilitacije.   Prvobitno   je   bio   naziv
„medicinska gimnastika“ ili „ terapeutska fiskultura“, a kasnije kineziterapija. Pokret  kao
način   liječenja     postepeno   se     počinje   primjenjivati   i   u   okviru

terapije radom

koja

predsatvlja važan dio medicinske i socijalne rehabilitacije, a gdje se uz angažovanje
određene grupe mišića pacijent i psihički relaksira.. Ovaj psihološki efekat fizikalne
terapije je veoma važan u toku oporavka pacijenta kroz proces rehabilitacije.

Fizikalni agensi i receptori u fizikalnoj terapiji

U okviru fizikalne terapije koristimo različite fizikalne agense, kao što su svjetlost,
toplota, hladnoća, zvuk, elektricitet, voda...Ovi fizikalni agensi ostvaruju svoje djelovanje
na organizam, tako što djeluju direktno na kožu, a preko kože mogu djelovati i na druge
strukture i organe. U koži se nalaze brojni receptori koji primaju odgovarajuće draži, a

Ukoliko se ta ravnoteža poremeti uključuju se autoregulacioni mehanizmi, a ukoliko oni
nisu dovoljni neohodna je regulacija spolja. U tu svrhu se koriste fizički agensi spolja .

Koža

osim što ima protektivnu ulogu, ona ima i ulogu percepcije i apsorpcije. Ona djeluje

refleksno na različite refleksne draži.

Lokalna reakcija kože

je u suštini refleksna vazomotorna reakcija u vidu vazodilatacije, a

koja se može u vidu konsenzulane reakcije humoralnim i refleksnim putem proširiti na
veća područja kože, druga tkiva i organe.
Ponavljanje draži u fizikalnoj terapiji dovodi

do privikavanja na draž

. Iz tih razloga u

jednoj seriji se ordinira 10-15 procedura, sa pauzom između od 1-2 sedmice.
Privikavanje se javlja na svim receptorima, osim na receptorima za bol.

Fizioterapeutske procedure koje se

primjenjuju na veću površinu tijela

zahtijevaju

odgovarajući interval između seansi uz eventualno ležanje ili bar poštedu od aktivnosti,
o čemu se pri ostalim procedurama ne mora voditi računa.

Kod primjene fizikalnih procedura treba voditi računa o pojavama kao što su

osjetljivost

na bol i podnošenje bola, prisustvu negativnih emocija u vidu straha, odbijanja i
negiranja procedure

, što nekada više šteti nego koristi pacijentu. Pri tome treba

poštovati granicu bola, jer bol može da dovede do raznih neželjenih somatskih i
vegetativnih reakcija, koje mogu da kompromituju terapijski efekat fizikalne terapije.

Pri tome treba naglasiti da od

stava fizioterapeuta

, kao i od

atmosfere u prostoriji

kojoj se sprovodi fizikalna procedura, takođe zavisi efekat. Ova dva faktora mogu se
pozitivno ili negativno odraziti na efekat liječenja.

KLASIFIKACIJA FIZIKALNE TERAPIJE

Fizikalnu terapiju dijelimo prema namjeni, prema izvoru dobijanja fizičkog faktora i
prema vrsti fizičkog faktora.

A. Prema namjeni fizikalna terapija se dijeli:

1. Opštu fizikalnu terapiju

(izučava svaki fizički faktor posebno i njegovo djelovanje

na organizam)

Specijalnu fizikalnu terapiju

(izučava primjenu pojedinih fizičkih faktora kod

određenog oboljenja ili grupe bolesti)

B. Prema izvoru dobijanja fizičkog faktora :

Aparatura fizikalna terapija

( koristi kao izvor energije savremene aparate,

koji se napajaju električnom energijom, koja se unutar aparata trasformiše u
druge oblike fizičke energije kao što su svjetlost, toplota i sl. )

Bezaparatura fizikalna terapija

( ne zahtijeva posebnu aparaturu, a

najčešće su to prirodni izvori fizičkih faktora, kao što su voda, sunčeva
svjetlost, topli mineralni izvori, manuelna masaža, kinezi terapija...)

C.Prema vrsti primjenjenog fizičkog faktora :

1. Fototerapija (

liječenje svjetlošću ):

a) helioterapija

                   b) hromoterapija
                   c)  infraruž terapija
                   d)  ultravioletna terapija
                   e)  laseroterapija

2.Termoterapija

( liječenje toplotom i hladnoćom):

a) parafinoterapija

b) psamoteraopija
c) peloidoterapija
d) primjena toplog vazduha i pare
e) krioterapija

3.Hidroterapija

(

liječenje vodom):

a) opšte hidroterapijske procedure (primjena kade, tuširanje, bazen...)
b) lokalne hidroterapijske procedure (oblozi, klizme, irigacije, kupke)

Elektroterapija (

liječenje elektricitetom):

a) liječenje jednosmjernim strujama (galvanska, dijadinamske...)
b)liječenje naizmjeničnim strujama (faradske, interferentne...)

5. Sonoterapija

(liječenje ultrazvukom)

Magnetoterapija (

liječenje magnetnim poljem)

Mehanoterapija (

liječenje mehaničkom energijom- masaža, manipulacije..)

T E R M O T E R A P I J A

To   je   primjena   određenih   oblika   toplotne   energije   u   cilju   liječenja   i   osposobljavanja
povrijeđenih ili bolesnih.  Zasnovana je na sposobnosti organizma da prima toplotu od
okoline   ako   je   njena     zagrijenost     veća   ili   da   preda   toplotu   ako   je   okolina   manje
zagrijana.   Čulom   dodira   registrujemo   osjećaj   toplog   ili   hladnog.   Postoje   dvije   vrste
receptora   za   temperaturu,   jedni   reaguju   na   višu,   a   drugi   na   nižu   od   tjelesne
temperature. Brojniji su receptori za hladno.Po prijemu draži, osjećaj toplote se prenosi
dalje nervnim vlaknima do nervnih puteva u kičmenoj moždini pa sve do postcentralnog
girusa u mozgu.

Toplotna provodljivost

je ona količina toplote u džulima koja se kroz jedno tijelo

sprovede u 1 sec, pri temperaturnoj razlici od 1

C, na površini od 1 cm

i pri debljini od 1

cm.

Toplotni otpor

je vrijednost suprotna toplotnoj provodljvosti.

Specifična toplota

količina toplote u džulima koja je potrebna da se 1 gr neke materije zagrije za 1

Prenošenje toplote od toplijeg ka hladnijem odvija se na slijedeće načine:

1. Kondukcijom (provođenjem

): direktnim dodirom zagrijanog tijela sa površinom

kože, a ako se odvija preko neke provodne sredine to nazivamo

konvekcija

(npr.

topli vazduh, para, voda, pijesak, peloid, električno jastuče...)

2. Radijacijom (zračenjem

): prenošenje toplote u vidu elektromagnetnih talasa

( npr. infraruž zraci, sunčanje..)

Konverzijom (transformacijom):

pretvaranje

pojedinih oblika energije u toplotu (

npr. primjena visokofrekventnih struja, ultrazvuka, masaže..)

Fiziološko djelovanje toplote

1. pojava vazodilatacije krvnih sudova kože uz jasnu hiperemiju (crvenilo) i porast

temperature kože u svim njenim slojevima

2. ubrzanje cirkulacije i metabolizma
3. analgetsko djelovanje
4. povoljno djeluje kod oboljenja nekih unutrašnjih organa (putem kože)
5. pojačava znojenje i eliminaciju štetnih produkata metabolizma
6. relaksira poprečno-prugastu i glatku muskulaturu
7. krvni sudovi organa trbušne duplje reaguju na primjenu toplih procedura

suprotno od krvnih sudova kože, dok oni srca, slezene i bubrega reaguju isto kao
koža (Dasre – Moratovo pravilo)

8. povećava se broj udisaja
9. dolazi do porasta srčane frekvence (porastom temperature za 1

C, puls raste za

18 do 20 otkucaja)

10. snižava se krvni pritisak
11. razmekšava se ožiljno tkivo
12. stimuliše regeneracija tkiva

Izvori toplote:

1. prirodni izvori toplote

(sunce, vulkani, gejziri, topli mineralni izvori..)

2. vještački izvori toplote

a) primarni:

oni koji sami odaju toplotu (peći sa unutrašnjim sagorijevanjem

( ugalj, nafta), infraruž lampe, električno jastuče...)