SADRŽAJ
Uvod...........................................................................................................................................
2
Izvori međunarodnog privrednog prava...............................................................................3
Nacionalni izvori međunarodnog privrednog prava............................................................4
Zakoni i drugi propisi..............................................................................................................5
Dispozitivne i kogentne pravne norme...................................................................................5
Materijalnopravne, procesnopravne i kolizione norme.......................................................8
Zakljucak................................................................................................................................12
Literatura................................................................................................................................13
UVOD
Međunarodno privredno pravo predstavlja skup pravnih pravila kojima se regulišu
međunarodni ekonomski odnosi. To je mlada pravna discipline koja afirmaciju dobija u
zadnje vreme. Određeni autori smatraju da treba da ima status posebne pravne discipline, a
postoje i oni koji smatraju da se ne može raditi o posebnoj grani prava. Razvojem
međunarodnih ekonomskih odnosa Međunarodnog poslovnog opštenja između poslovnih
(privrednih) subjekata iz različitih država i uvećanog prometa robe i usluga na međunarodnim
relacijama nužno je egzistiranje posebne pravne discipline, kao što je Međunarodno
privredno pravo.
1
zaključivanja. U ovoj operaciji polaznu osnovu predstavljaju određeni akti, kao što su: ustav,
zakoni, podzakonski akti, ali i običaji, sudska praksa i tumačenja stručnjaka za pravo, pa se
sažeto govori o ustavu, zakonu, sudskoj praksi kao o izvorima prava. Ovakav način
izražavanja može se prihvatiti samo uslovno kao tačan, pri čemu treba imati u vidu da se
proces utvrđivanja sadržine pravnih normi uvek prelama kroz um onoga ko sadržinu norme
utvrđuje, dakle kroz proces tumačenja. Nikada i ne može postojati sigurnost u određivanju
sadržine pravnih normi jer i kada se iz nepromenjenog polaznog materijala utvrđuje sadržina
normi, različita lica mogu doći do različitih rešenja u tumačenju.
Na unutrašnjem planu, polazni materijal je dobro poznat. Radi se o Ustavu, zakonima,
podzakonskim aktima i drugim pisanim propisima, dok se za sudsku praksu, običaj i pravnu
nauku redovno smatra da nisu od većeg značaja za utvrđivanje sadržine pravnih normi. Zato
se sažeto govori da sudska praksa, običaj i pravna nauka nisu izvor prava u našem pravnom
sistemu. Međutim, već preliminarna razmatranja normi međunarodnog privrednog prava
nailaze na teškoće jer propisi tipa ustava, zakona i drugih akata takve vrste ili ne postoje ili
im je značaj drugačiji u odnosu na norme koje se primenjuju u pravnim odnosima kojima se
bavi međunarodno privredno pravo. Mnoge norme uopšte nisu zapisane u obliku nekog od
propisa koji je pomenut, već se jednostavno prihvataju zahvaljujući opštoj ili većinskoj
saglasnosti učesnika u takvoj vrsti odnosa.
9
Zbog toga određivanje izvora, odnosno pojava iz
kojih se mogu izvoditi norme međunarodnog privrednog prava, donekle odstupa od opšteg
učenja o formalnim izvorima prava.
2. Nacionalni izvori međunarodnog privrednog prava
Pod „nacionalnim izvorima" međunarodnog privrednog prava podrazumevaju se izvori
koji potiču iz pravnog sistema određene države. U zavisnosti od pravnog sistema koji
prihvata ta država, to mogu biti pisani izvori (zemlje evropslco-kontinentalnog pravnog
sistema) ili običaji i sudski precedent (zemlje common-law pravnog sistema). Ono što se kod
ove grupe izvora postavlja kao pitanje jeste: kako je moguće da nacionalne pravne norme
postanu izvor prava u odnosima sa elementnom inostranosti, dakle, i u međunarodnom priv-
rednom pravu. Norme koje potiču iz nacionalnog prava jedne države proizvode pravno
dejstvo na teritoriji te države. Ipak, moguće je da se dejstvo pravnog sistema jedne države
protegne i izvan njenih granica - na teritoriju druge države. To nužno implicira i da pravne
norme ove druge države ne proizvode pravno dejstvo na sopstvenoj teritoriji.
U pravnim odnosima sa elementom inostranosti, pre svega se primenjuju norme koje
potiču iz međunarodnih izvora prava. Međutim, ako takvih izvora nema, primenjivaće se
norme koje potiču iz izvora koji pripada nekom nacionalnom pravu, tj. pravnom sistemu
određene države. To je moguće zahvaljujući tzv. kolizionim normama - normama na osnovu
kojih se određuje izvor prava koji će biti primenjen na određeni pravni odnos sa elementom
inostranosti. Kolizione norme nekada upućuju na merodavno pravo, a nekada na izvor prava.
Ishod dileme koju kolizione norme razrešavaju može biti: 1) primena domaćeg prava; 2)
primena prava neke druge države; i 3) primena tzv. međunarodnog prava.
Upućujući na merodavno pravo, kolizione norme upućuju na izvor prava. Reč je o
formalnim izvorima prava, tj. izvorima pravnih normi koje će biti primenjene na jedan odnos
sa elementom inostranosti. Kolizione norme su sastavni deo domaćeg prava, tj. pravnog
sistema određene države
10
. Utoliko je tačna tvrdnja da nacionalni izvori prava mogu biti
izvor pravnih normi koje će se primeniti na jedan odnos sa elementom inostranosti.
9
Videti više u:
l
.Galjak, Z.Radulović, Poslovno pravo, Beograd 2011, str. 9-11.
10 Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, Službeni list SFRJ, br.43/1982, 72/1982, 46/1996.
3
