NEZAVISNI UNIVERZITET BANJA LUKA
FAKULTET ZA BEZBJEDNOST I ZAŠTITU
BANJA LUKA
SEMINARSKI RAD
-
EKOLOŠKI KRIMINALITET
-
OSNOVNI OBLICI UGROŽAVANJA VAZDUHA
Profesor: Student:
Prof. dr xxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxx
Br.indeksa: xxxxxx
BANJA LUKA, 2016.godina
ekološki kriminalitet
seminarski rad
4
1.
VAZDUH, POJAM I KARAKTERISTIKE
Vazduh se nalazi svuda oko nas. Iako se vazduh ne može vidjeti, probati ili osjetiti (dok
vjetar ne duva) vazduh je "nešto". Vazduh je, kao i voda, uslov života. On ima dvije osnovne
funkcije: biološku (primarna) i proizvodnu (sekundarna). Prosječan sastav čistog suvog vazduha
je: azota 78,08%, kiseonika 20,95%, plemenitih gasova 0,03%. U vazduhu je konstatovano
prisustvo: vodene pare, amonijaka, ozona, vodonika i prašine, a ispitivanja poslednjih godina su
konstatovala da se u vazduhu nalazi preko 30 različitih supstanci.
Najvažniji sastojak vazduha je kiseonik. On omogućava disanje svim višim organizmima,
pa i čovjeku. Najveći dio kiseonika je biološkog porjekla, što znači da potiče od fotosinteze.
Najveći proizvođači su šume, alge koje žive u vodi i fitoplanktoni.
Vazduh ima veliki ekološki značaj, jer sadrži za život tako potrebne gasove: kiseonik,
ugljendioksid i azot. Ljudskom organizmu je dnevno potrebno sedam puta više vazduha nego
vode (u težinskom odnosu)! Čovijek može udisati i koristiti kiseonik iz vazduha. Bez vazduha se
može biti samo nekoliko minuta i to oni koji su specijalno obučeni - na primjer gnjurci.
Zagađeni vazduh koji smo danas prisiljeni da udišemo posljedica je ljudskih djelatnosti.
Značajnije zagađivanje vazduha otpočelo je upotrebom fosilnih goriva, najprije u 13. a potom u
17. vijeku. Najveća i najteža zagađenost počela je 1945. godine bacanjem prve atomske bombe
na Hirošimu i kulminirala 1986. godine akcidentom nuklearke u Černobilju.
1
Vazduh je u urbanim i industrijskim centrima veoma zagađen. Danas već više od dvije
trećine svjetskog stanovništva ne diše čist vazduh. Izvori aerozagađenja su mnogobrojni i mogu
biti prirodni (erupcije vulkana, šumski požari, oluje, zemljotresi) i vještački.
Važniji vještački izvori zagađenja vazduha su: motorna vozila, industrija, električne
centrale, grijanje, sagorijevanje otpadnih materija i dr. Od ukupne mase na gasove otpada 90%, a
na čvrste čestice 10%. Saobraćaj i industrija su osnovni izvori zagađenja vazduha. Tokom
sagorijevanja različitih oblika goriva u motorima ili fabrikama, osim oslobađanja energije ispušta
se i velika količina štetnih materija, kao što su: ugljen-monoksid, ugljen-dioksid, sumpor-
dioksid, oksidi azota, pepeo i čađ.
1
Dr. Ivanka Marković, Osnovi kriminologije, Banja Luka, 2007.godine
ekološki kriminalitet
seminarski rad
5
Ljudi zagađuju vazduh na mnogo načina: paljenjem šuma radi oslobađanja poljoprivrednog
zemljišta, vožnjom automobila i aviona, radom u fabrikama i termoelektranama, sagorijevanjem
ogreva u domaćinstvima. U osnovi gotovo svih oblika aerozagađivanja je potreba čovjeka na
račun sagorijevanja drveta, uglja, nafte ili prirodnog gasa.
2.
ZAGAĐIVANJE VAZDUHA IZ INDUSTRIJSKIH POSTROJENJA
Jedan od važnijih veštačkih izvora zagađenja je industrija. Prema fizičkim i prostornim
karakteristikama industrija spada u tačkasti izvor zagađenja. Industrija zagađuje vazduh, vodu i
zemljište. Ovo sve zajedno negativno utiče na kvalitet životne sredine ljudi. Industrija takođe
može proizvesti zagađenja radijacijom i bukom.
2.1
Industrija kao zagađivač vazduha
Polutanti vazduha se dele na primarne i sekundarne (sl. 1. i sl. 2.). Primarni sastojci otpadnih
emisija oslobađaju se iz poznatih izvora. Sekundarni polutanti su rezultat hemijskih reakcija
između primarnih polutanata ili reakcija sa priridnim komponentama vazduha, a često su
razorniji od polaznih supsatnci koje stupaju u reakciju. Lokalno zagađenje ograničeno je na neke
industrijske zone koje zagađuju površinski izvori, tako da ostaje u blizini emitera. Globalno
zagađenje je rezultat transporta otpadnih emisija na veća udaljenja koje se šire od tačkastih
(visoki dimnjaci) izvora zagađenja.
U industriji primarne emisije SO2 potiču iz procesa sagorevanja fosilnih goriva, a tu posebno
mesto zauzimaju termoelektrane. Zatim slijede prerada sulfidnih ruda, ruda olova, cinka i bakra,
proizvodnja sumporne kiseline i papira, rafinerije nafte. U principu proizvodnja sumpor-dioksida
u pojedinim regionima pokazatelj je ukupnog nivoa razvoja pa zbog toga i ne iznenađuje podatak
da je od ukupne količine SO2 koji se u toku godine emituje u atmosferu 70% u sjevernoj
hemisferi.
