Pristupni rad
2
Uvod
Pod stranim ulaganjem
u Srbiji podrazumeva se: ulaganje u domaće privredno društvo
kojim strani ulagač stiče udeo ili akcije u osnovnom kapitalu tog privrednog društva i sticanje
svakog drugog imovinskog prava stranog ulagača kojim on ostvaruje poslovne interese u
Srbiji. Osnovni oblici stranog ulaganja
su: osnivanje privrednog društva; sticanje akcija ili
udela u postojećem privrednom društvu.
Strane investicije, takođe, promovišu osnovne ekonomske ciljeve: stabilnost, razvoj i
razmenu znanja. S obzirom na problem izuzetno visokog spoljno-trgovinskog deficita i loših
privrednih performansi Srbije, kao i na nedostatak investicionih sredstava za rast izvoza i
privrednu
ekspanziju, strane investicije predstavljaju najoptimalniji oblik plasmana u našu privredu.
Strane direktne investicije (SDI), označavaju ulaganje kapitala od strane investitora,
rezidenta jedne zemlje u rezidenta (preduzeće) druge zemlje, kojim se uspostavlja dugoročna
saradnja radi ostvarivanja zajedničkih ciljeva. Pri tome, strani investitor ima kontrolu, odnosno
odlučujući uticaj na upravljanje preduzećem u koje je uložio kapital. Ostvarivanje kontrole
je značajno zbog mogućnosti odlučujućeg uticaja na poslovanje preduzeća i na smanjenje
rizika, jer su strane direktne investicije najrizičniji oblik investiranja kapitala.
Direktne investicije sa sobom nose elemenat inostrane kontrole nad domaćim izvorima.
Nacionalno osećanje u kombinaciji sa strahom od iskorišćavanja stranih vlasnika navelo
je mnoge zemlje u razvoju da donesu zakone koji ograničavaju strana direktna ulaganja.
Kako se strane direktne investicije (SDI) vrše uglavnom preko sistema transnacionalnih
korporacija, to su one postale najznačajniji fenomen savremene svetske privrede
.
Danas
je očigledno da je uloga TNC u procesu globalizacije, koji se odvija u svetskoj privredi od
presudnog značaja.
Osnovni vidovi stranih ulaganja su
:
strane direktne investicije (
foreign direct investments – FDI
),
različiti oblici zajedničkih ulaganja (
joint ventures
),
Pristupni rad
4
mada je moguće da se ulaganja usmere i ka formiranju potpuno novog preduzeća. Ulaganja koja
su usmerena ka delu preduzeća obično podrazumevaju da se za taj deo formira posebna
organizaciona jedinica pre svega zbog potrebe zasebnog i odvojenog praćenja rezultata
poslovnog uspeha.
Ugovor o zajedničkom poduhvatu sadrži:
2
ugovorne strane,
predmet poslovanja u zajedničkom poduhvatu,
iznos kapitala uložen u zajednički poduhvat, sa specifikacijom vrste uloženih sredstava,
period poslovanja zajedničkog poduhvata,
proporciju raspodjele neto dobitka i pokrića gubitka,
stopu naknade za uloženi kapital,
rok plaćanja kapitala koji nije vraćen neto dobitkom iznad stope naknade,
sastav i nadležnost odbora za upravljanje zajedničkim poduhvatom,
obavljanje komercijalnih poslova (da li komercijalne poslove obavlja u potpunosti
partner koji vodi zajednički posao ili ih djelimično obavlja i partner koji ulaže kapital),
način rješavanja sporova.
Obično ovaj ugovor ima i aneks koji sadrži:
3
način vraćanja kapitala partneru koji je uložio kapital u zajednički poduhvat, i to onog
dela koji nije vraćen iz raspodeljenog neto dobitka - da li se vraća u gotovu ili u
protivrednosti proizvoda,
pravo reinvestiranja neto dobitka,
saradnju u proizvodnji proizvoda, razvijanju tehnologije i vođenju marketinga,
metode obračuna amortizacije, utroška materijala, sačinjavanja kalkulacije cene koštanja
učinka,
2
“Poslovne Finansije”, J.Rodić, M.Filipović, BPŠ,Beograd, 2011, str.221
3
“Poslovne Finansije, J.Rodić”, M.Filipović, BPŠ,Beograd, 2011, str.221
Pristupni rad
5
eventualno standardizaciju troškova i način utvrđivanja kada je odstupanje stvarnog od
standardnog troška objektivnog, a kad subjektivnog karaktera,
imenovanje revizora bilansa zajedničkog poduhvata,
da li se iz neto dobitaka isplaćuje premija menadžerima za ostvareni rezultat u skladu sa
standardom i ekstra premija za ostvareni rezultat bolji od standarda i ko utvrđuje
standarde
za merenje uspeha menadžera,
ako preduzeće koje vodi posao zajedničkog poduhvata nema rezervni kapital u visini
zakonom propisanog, saglasnost da se iz neto dobitka prvo namiri obavezna rezerva
2.Ciljevi I motivi zajedničkog poduhvata
Primarni i osnovni cilj zbog koga se pokreću zajednička ulaganja svakako jeste realizacija
dobrog finansijskog rezultata koji bi se ogledao u što većem neto dobitku.
Pokretanje zajedničkih ulaganja po definiciji podrazumeva i prihvatanje zajedničkog rizika.
Rizik se vezuje pre svega za nemogućnost realizacije neto dobitka odnosno za pojavu gubitka. U
ovakvoj situaciji realizacija osnovnog motiva i cilja zajedničkih ulaganja je svakako izostala.
Realizacija zajedničkih ulaganja poznaje i soluciju u kojoj prihodi od realizacije zadovoljavaju
odnosno pokrivaju samo rashode koji su nastali tokom poslovanja. Navedena situacija se javlja u
uslovima kada su prodajne cene koje diktira tržište izjednačene sa cenama koštanja koje su
formirane tokom proizvodnje proizvoda. U navedenim uslovima nemoguće je govoriti o
realizaciji motiva i cilja zajedničkog ulaganja koji je izostao kao u ostalom i neto dobitak.
U sitaciji kada zajedničko ulaganje ne donosi neto dobitak odnosno kada su prihodi manji od
rashoda koji se javljaju tokom poslovanja preduzeća realizovao se negativan finansijski rezultat
odnosno gubitak. Investitori koji su učesnici u zajedničkom ulaganju ne samo da nisu ostvarili i
realizovali osnovni motiv i cilj ulaganja nego su dužni da pokriju nastale gubitke proporcionalno
visini svojih uloga.
