možemo teorijski posmatrati kao vrijednost za sebe, ali praktično znače dio neodvojive cjeline
bio-geo sistema unutar kojeg funkcionalna povezanost različitih elemenata čini najveći domet
praktične realizacije kvaliteta sistema.

Sunčeva svjetlost i toplota

Sunce kao centralna zvijezda sistema u kom živimo i oko koje se kreću planete,

emituju toplotnu energiju ( kao posledicu termonuklearnih pojava pretvaranja vodonika u
helijum)   i   svjetlost   u   svim   pravcima.   Dio,na   čijem   se   pravcu   emitovanja   nalazi   planeta
Zemlja, dolazi do ozonskog sloja u stratosferi gdje opet dio bude upijen dok drugi dostiže do
troposfere. Iz ovog slijedi da narušavanje sastava ozonskog sloja i troposfere, kao filtera i
regulatora toplote na Zemlji, dovodi do poremećaja u količini i intenzitetu dotoka sunčeve
svjetlosti i toplote do Zemlje. Bilo da ona dolazi u većoj količini od normalne zbog „rupa„ na
ozonskom   sloju   ili   u   manjim   količinama   zbog   pretjerane   gustoće   vazdušnog   prostora.
Očuvanje uslova unutar kojih se odvija život i činilaca koji život određuju, značilo je i znači,
suštinsko   pitanje  postojanja   života  na   Zemlji  kao   planeti.   Naglašavajući  značaj   Sunca   za
odvijanje života na Zemlji ekolozi su ga nazvali njenim srcem. Ono predstavlja pumpu koja
svojom cirkulacijom, kruženje vode u prirodi. Tu ulogu, ulogu pumpe, pokretača, sunčeva
toplota   ima   i   kod   strujanja   vazduha.   Naime   strujanje   vazduha   je   posledica   različitosti
temperatura vazdušnih slojeva po vertikaljnoj ravni ili po površini Zemlje. Usled obrtanja
Zemlje   oko   svoje   ose,   jedan   put   dnevno,   zagrijavanju   je   izložen   samo   jedan   njen   dio   a
hlađenju drugi ( dužina dana i noći varira zavisno od udaljenosti mjesta od polova ). To utiče
na pokretanje vazduha po površini ali i na njegovo vertikalno strujanje.

Voda

Voda je najzastupljenija i najjednostavnija materija u prirodi čije su fizičko-hemijske

osobine čovjeku vrlo poznate a za održavanje života vrlo značajne (gustina, tačka mržnjenja i
tačka ključanja, polarnost njenih sastavnih dijelova kiseonika i vodonika, kružni tok u prirodi,
kvantitativni odnos agregatnih stanja i dr. ). Ukupna količina vode u prirodi iznosi 1,36
biliona km

od čega se 97 % vode nalazi u okeanima a 3 % kao slatka voda, ili tačnije 97,3 %

vode čini morska voda koja pokriva 70 % zemljine površine. Na polarni led otpada 2,01 %
vode, 0,58 % se nalazi u kori Zemlje, 0,02 % u jezerima i rijekama i 0,001 % je u atmosferi.
Čovjeku je na raspolaganju svega 0,60 % od ukupne količine vode ili 41 bilion godišnje.

Ekološki faktori i klimatske promjene

Vazduh

Vazdušni omotač ili atmosfera predstavlja tanak sloj zraka koji omotava planetu

Zemlju.Vazdušni   omotač   nazivamo   i   vazdušnim   okeanom   na   čijem   se   dnu   odvija   život
čovjeka. Debljina mu tačno nije poznata ali se njegov najveći dio nalazi unutar 90km iznad
zemljine  mase.  Vazdušni omotač  oko  Zemlje ne  predstavlja  ni  milioniti dio  njene  mase.
Naučnici su izračunali da je težak „samo” 5 200 biliona tona. Kvalitet i kvantitet vazdušnog
omotača je posledica dugotrajnih procesa koji su se na Zemlji dešavali. Od gustog crnog
oblaka visoke  temperature,  kako  je  prvobitno  izgledao,  vazdušni  omotač je postajao  fina
pokretljiva   masa,   koja   svojim     karakteristikama   (   težinom,   pokretljivošću,   promjenama
temprature i sl.) i dalje mijenja kvalitet životne sredine ( drobi stijene, nosi mikro čestice,
oprašuje biljke i sl ), ali je postao i za život upotrebljiv faktor ( disanje, letenje i dr. ) te postao
sastavni dio živih organizama.Vazduh snadbijeva živi svijet kiseonikom za disanje, karbon
dioksidom za fotosintezu u zeljenim biljkama, ozonskim slojem kao zaklonom od štetnih
zračenja, padavinama koje natapaju zemlju i izoluju život na Zemlji od hladnog svemira. Ono
što smo iznijeli kao argument o značaju čiste vode za život, možemo iznijeti i za vazdušni
omotač oko zemlju u kom je moguć život uz uvjerljiv dokaz da čovjek bez vode može oko
sedam dana a bez vazduha 2-3 minuta.

Edafski faktori

su faktori koji obuhvataju fizičke, hemijske i biološke osobine

zemljišta i stijena na kojima se zemljište razvija.

Orografski faktori

obuhvataju osobine reljefa:

• nadmorska visina,
• nagib terena,
• stepen razuđenosti reljefa itd.).

Edafski faktori obuhvataju fizička, hemijska i biološka svojstva zemljišta, a isto tako i

stijena na kojima se zemljište razvija. Za organizme koji žive u zemlji ovi faktori su od
prvorazrednog značaja, a takođe i za biljke. Biljke se razvijaju i žive na zemljištima, u
zemljištima, na površinama stijena. Zbog toga su ovi faktori veoma značajni ekološki činioci.
U momentu kada na površini stijena nema obrazovanog zemljišta, njena površina preuzima
ulogu staništa, koje može da pruži minimalne uslove početnoj fazi rasta i razvoja biljaka.
Zbog toga se na površinama stijena prvo javljaju lišajevi i alge. Pošto su površine stijena prvo
izložene fizičkom raspadanju, na njima se javljaju pukotine koje zatim naseljavaju mahovine.
Pukotine se tako šire i predstavljaju pogodno stanište za razvoj drugih biljaka, koje doprinose
daljem raspadanju stijena. Tokom vremena na površinama stijena stvaraju se veoma plitka
zemljišta. Dok je zemljište veoma plitko (nekoliko mm do nekoliko cm) ono je po osobinama
veoma slično stijeni. Kasnije postaje sve moćnije čime se sve više razlikuje od stijene od koje
je nastalo. Zemljišta se razlikuju među sobom po osobinama pa se prema tim razlikama na
njima javlja odgovarajuća vegetacija. Usled toga zemljište predstavlja jedan od ekoloških
faktora koji direkto uslovljava pojavu pojedinih biljaka i njihovih zajednica. Pošto zemljišta
imaju više osobina, njihov uticaj na vegetaciju ima kompleksan (složen) karakter. Zbog toga
se smatra da zemljište predstavlja kompleks ekoloških faktora.

Osobine zemljišta:
Sve osobine zemljišta se prije svega mogu podjeliti na:
• fizička,