4
Seminarski rad
Temeljom sociologije smatra se politička ekonomija čja otrkića o društvu su bila od izuzetne
važnosti za razvoj sociologije.
Sociologija se još naziva naukom društvene krize, jer je nastala u trenutku kada se društvo
izuzetno brzo menjalo. Tada su se desile dve izuzetno značajne društvene revolucije: Francuska
Buržoaska
revolucija
i
Engleska
industrijska
revolucija.
Sociologija se pojavljuje prvi put istorijski sredinom XIX veka u vreme kada se desila Francuska
Buržoaska revolucija koja je za cilj imala da se repulikanski režim zameni apsolutističkom
monarhijom, a rimokatolička crkva je morala da izvede radikalnu reorganizaciju. Revolucija se
smatra glavnom prekretnicom u istoriji Zapada, od vremena apsolutizma do doba građanstva i
demokratije.
Engleska industrijska revolucija se desila u otprilike isto vreme kad i Francuska Buržoaska
revolucija. Engleska revolucija predstavlja nagli društvenih razvoj koji se desio zbog pojave
parnih mašina I potrebe da se ručna proizvodnja zameni istim.
Revolucije su ite kako imale uticaj na društvo tada. Postavlja se pitanje kako društvo dovesti
ponovo u red. Tada nastaje sociologija. Sociologija nije u stanju da spreci ni da izleči nijednu
društvenu krizu ali nam pomaže da je bolje razumemo i objasnimo.
5
Seminarski rad
1.Predmet i nastanak sociologije
O predmetu opšte sociologije postoje razlicita shvatanja.
Njeni osnivaci su
Ogist Kont
, H. Spenser, K. Marks
. Svi oni su davali svoju definiciju predmeta
sociologije.
Nastala je pre skoro 170. godina kada je Ogist Kont u „
Tecaju pozitivne filozofije
“ odredjuje kao
nauku koja treba da proucava ljudsko društvo kao celinu.
Tokom razvoja proucavala je ne samo ljudsko društvo kao celinu – ukupnost društvenih pojava,
vec i pojedine društvene pojave pa se od pocetka 20. veka govori o
opštoj sociologiji
i
posebnim
sociologijama
.
Definicije predmeta opšte sociologije razlikuju se u zavisnosti od filozofske orjentacije tvorca.
Definicija treba da odredi predmet i razgranici je od drugih društvenih nauka.
Veliki broj definicija naveo je Huntigtona da kaže da je sociologija ono što pod tim
podrazumevaju
oni
naucnici
koji
sebe
smatraju
sociolozima.
Uzroci
teškoca
u
definisanju
predmeta:
1. u oblasti društvenog života ne mogu se zahtevati stroge definicije kao u geometriji
2. zbog njene relativne mladosti nema jedinstva teorijskog i empirijskog istraživanja
3. klasno je determinisana, u zavisnosti od položaja sociologa u društvu razlicito se definiše njen
predmet, odredjuju njeni zadaci i tumace društvene pojave
Struktura globalnog društva kao i odnose izmedju njegovih užih delova, razvoj društvenih celina,
pitanja su koja su neobilazna u empirijskom i teorijskom studiju ove nauke. Pa ipak, sociologija
istražuje i pokušava da reši društvene probleme. Njih je mnogo i srecu se u svakodnevnom
životu koliko i u istorijskim razdobljima. Sociologija, kao racionalna misao o društvu, pokušava
da identifikuje i opiše društvene probleme, da ih objasni na deterministicki nacin, odnosno
razume i da eventualno predloži odredjena teorijska i prakticna rešenja. Ona, prema tome, nije
7
Seminarski rad
suštinu. To znaci da se ona bavi celinom društvenih odnosa, pre svega globalnim a potom
parcijalnim celinama pojedinim društvima.
»
Druga definicija: «
Opšta sociologija je najopštija teorijska nauka o ljudskom društvu kao
jedinstvenoj realnosti koja utvrdjuje specificnost društvenih pojava i njihove odnose u strukturi
jedinstvene društvene realnosti otkrivajuci sociološke zakone o strukturi i razvoju društvenih
pojava
,
užih
strukturalnih
celina
i
globalna
društva.
»
«...Sociologiju možemo definisati kao osnovnu, opštu i teorijsku nauku o društvu kao celini
društvenih delovanja i društvenih odnosa i raznolikim tvorevinama kroz koje se ispoljava
društveni život ljudi u odredjenim prirodnim i kulturno-istorijskim uslovima.»
Navedene definicije upucuju na zakljucak, pre svega, da je sociologija optša, fundamentalna i
pretežno teorijska nauka, s izrazitom empirijskom primenom.
Pored celokupnog i globalnog posmatranja društva, sociologija treba da se bavi i posebnim i
pojedinacnim procesima i pojavama, koje, u vecoj ili manjoj meri, uticu na zbivanja i odnose u
društvu. Cil ovih globalnih i parcijalnih, teorijskih i prakticnih razmatranja, jeste težnja ka
otkrivanju i utvrdivanju opštih, posebnih i pojedinacnih pravila i zakonitosti koje se javljaju u
društvenim pojavama, procesima i odnosima. Po svojim zakonitostima društvene pojave se bitno
i suštinski razlikuju od prirodnih. Ove specificnosti cine društvo pojavom «
sui generis
» i
izražavaju genericku suštinu društvenih pojava, procesa i odnosa.
Suštinska osobenost sociologije ogleda se u pristupu društvu kao osobenoj realnosti koja se ne
može svesti na ekonomsko, psihološko, prirodno, kulturno. Primera radi, organizaciju, delovanje,
ciljeve politicke partije istražuje politikologija. Sociologija pristupa proucavnju politicke partije
sa stanovišta njene uloge i znacajnosti u celini društva. Nju više interesuje pitanje društvenih
uslova pojave odredjene partije (konzervativne, liberalne, totalitarne) i problem posledica koje
stvara u društvenim odnosima i svakodnevnom životu, nego unutrašnja organizacija.
Razume se, i to može da bude predmet sociološkog ispitivanja (odnosi izmedju voda i clanova u
politickoj partiji, sistem društvenih vrednosti za koji se partija zalaže, socijalni sastav clanstva
itd.) medjutim, tada je rec o elementima sociološkog pristupa, o sociološkom uglu proucavanja
problema o kome je rec. Moguca su dva pristupa:
normativni
(vrednosti) i
iskustveni
(cinjenicki).
U prvom se polazi od odredjenih normi, vrednosti, a u drugom od iskustvenog stanja.
