uticaja,   ali   su   najčešće   inicirani   antropogenim   faktorom.   Izazivaju   jasno   uočljive   i   izražene
promjene biogeografskih uslova, a efekat koji imaju na životnu sredinu zavisi od njegove veličine,
dužine trajanja i inteziteta. Osim materijalnih šteta koje se manifestuju uništavanjem drvne mase i
trošenjem sredstava za nova pošumljavanja, oni uništavaju i živi svijet na površini koju zahvataju.
Šumski požari uzrokuju i ekološku štetu koja može biti nekoliko puta veća od vrijednosti izgorele
drvne mase, a ogleda se u uništavanju strukture i proizvodne sposobnosti zemljišta, kao i iniciranju
erozivnih  procesa.  Rizik  od  emisije  štetnih  materija  i  zagađivanja  životne sredine različitim
kencerogenim   produktima   sagorijevanja   je   izuzetno   veliki.   S   druge   strane,   šumski   požari
predstavljaju   prirodni   dio   evolucije   i   mogu   imati   povoljan   uticaj   na   biogeografske   uslove   i
ekosisteme koji se manifestuje razređivanjem šuma i iniciranjem razvoja različitih biljnih vrsta i
starosnih grupa drveća (Dragićević, Filipović, 2009).

Šumski požar je nekontrolisano, stihijsko kretanje vatre po šumskoj površini i predstavlja

jednu od najdestruktivnijih prirodnih sila. Pripadaju prirodnom fenomenimu i kada zahvate veliku
površinu imaju karakter prirodne nepogode. Istorijski posmatrano, ova vrsta hazarda je nanijela
ogromne ekološke i ekonomske štete: brojne ljudske žrtve i životinjske žrtve, degradiranje velikih
prostranstava šuma i poljoprivrednih površina pri čemu se javljalo oštećenje fizičkih svojstava tla,
smanjenje količine humusa i proizvodne sposobnosti zemljišta. Takođe, kao posledica se javljalo i
pokretanje erozije šumskog tla, mijenjao se kvalitet voda i narušavala estetska vrijednost predjela
(Dragićević, Filipović, 2009).

1.1. Širenje šumskih požara

Postoji mnogo faktora koji utiču na način i intenzitet širenja šumskih požara. Prvenstveno

su to vremenski uslovi, gorivo i topografija. Vremenski uslovi imaju veliki uticaj na širenje požara.
Najveća vjerojatnost pokretanja i širenja požara je za vrijeme dugih razdoblja suša, tokom kojih je
vegetacija suva. Jaki vjetar neminovno pomaže požaru da se proširi velikom brzinom u smjeru
strujanja istog. Temperatura, odnosno toplota, te vlažnost vazduha, takođe imaju veliki uticaj na
uspješnost širenja požara. Požar treba gorivo, tako da vrsta gorivog materijala, odnosno vegetacije
ima ogromnu ulogu koja se manifestuje u brzini širenja, te intenzitetu šumskog požara. Topografija
označava oblik i vrstu terena, tako da ima veliki uticaj na širenje požara. Na primer požar se brže i
jednostavnije širi uzbrdo, pogotovo na mjestima nagle promjene elevacije prekrivenim
vegetacijom.

1.2. Štete od šumskih požara

Štete od požara nije lako izmjeriti, zbog velike količine činilaca, koje šumski požar

poremeti, tako da modeli izračunavanja štete od šumskih požara ne prikazuju potpunu sliku. Štete
od šumskih požara obuhvaćaju:



direktni gubitak drvne mase;



gubitak zaštite i drugih funkcija šuma;



pojava ekološke erozije i erozije vodom;



degradacija šumskog zemljišta;



ugrožavanje saobraćajnica i drugih javnih objekata;



zatrpavanje hidroakumulacija;



ugrožavanje faune;



ugrožavanje ljudskih života...

Direktna šteta nastala kao rezultat požara izražava se u kubnim metrima ili eurima oštećene

i uništene drvne mase, čime se na ograničen način prikazuju samo direktne ekonomske procjene
šteta. Na primjer, šteta prouzrokovana požarima kroji su 2012. godine zahvatili 7 % teritorije Crne
Gore, se procjenjuju na vrijednost od 4 268 000,00 €. Statistički podaci govore da je u periodu od
2010-2016 u Crnoj Gori opožareno 60 226,54 ha šume.

Međutim, ono što se brojkama teško može prikazati jeste uticaj na ekološku i socijalnu

funkciju šume. Pričinjena šteta biljnom i životinjskom svijetu, kao i zagađivanje zemljišta, vode i
vazduha, erozija zemljišta, gubitak podzemnih i površinskih voda i sl. Posmatraju se kao indirektne
posljedice koje dugotrajno utiču na stavilnost ekosistema. Uzimajući u obzir činjenucu da je šumi
potrebno više od 70 godina da se obnovi, procjenjuje se da su indirektne štete i do tri puta veće od
direktnih. Troškovi sanacije požara, kupovine potrebne opreme, kao i angažovanje svih institucija i
subjekata na lokalnom i državnom nivou koji učestvuju u sprečavanju šumskih požara su u svakom
slučaju mnogo manji u poređenju sa stvarnom štetom.

1.3. Nastanak šumskih požara

Razni biotski i abiotski činioci utiču na nastanak šumskog požara. Najvažniji pri tome su

geologija, vegetacija, čovjek, tehnička sredstva i prirodne pojave.

Uticaj geološke građe na nastanak i završetak požara, ima veliki značaj, te je jedan od

najvažnijih faktora. Bezvodnost terena je česta pojava kod nas, najviše izražena za vrijeme požarne
sezone. Zato je nužno prepoznati hidrogeološke prilike nekog područja, odnosno klasifikaciju
stijena na temelju vodopropusnosti. Kod propusnih stijena nakon kiše površina ostaje suva, što
znatno olakšava nastanak i razvoj požara, što otežava gašenje zbog nepostojanja površinskih
prirodnih vodotoka. Kod polupropusnih stijena požari teže nastaju i razvijaju se uslijed povećane
vlažnosti, tako da je olakšano gašenje zbog prisutnih vodotoka.

Uticaj reljefa, kao direktna veza sa geološkom podlogom, je vrlo važan faktor pošto utiče

na klimu, edafske prilike te vegetaciju. Osim toga, reljef uslovljava organizaciju protivpožarne
zaštite, te prema kategorizaciji istog dobijamo bolju, odnosno realniju procjenu nivoa ugroženosti
požarom, važan je faktor prilikom dinamičnih metoda prognoze vremena za pojedinačna područja
i lokalitete, za širenje i način gašenja vatre i slično. Oblik terena svojom različitosti stvara prepreku
ili pogodnost šumskom požaru, utiče na preglednost i dostupnost terena, brzinu i pravac širenja
šumskoga požara, broj i opremljenost vatrogasaca, te metode i tehnike gašenja. Nadmorska visina
je mjerodavna za djelotvornost osmatračnica, raspored i gustoću istih, za visinu leta i izbacivanje
vode iz aviona.

Solarna ekspozicija ima vezu sa nivoom ugroženosti za sve elemente požara, od nastanka,

preko širenja, intenziteta te učestalosti. Najugroženije ekspozicije su južna, jugozapadna, zapadna
te jugoistočna. Prema sjeverozapadu i istoku je niža ugroženost, dok su stranice u smjeru sjevera i
sjeveroistoka na najnižem nivou opasnosti od izbijanja požara.

Nagibi terena su važni za procjenu opasnosti te utiče na ugroženost, brzinu širenja i

intenzitet širenja vatre, otežanu dopremu vode, te gašenja, i na kraju i na intezitet erozije.