UNIVERZITET U NOVOM SADU
POLJOPRIVREDNI FAKULTET
EKONOMSKE KARAKTERISTIKE PROIZVODNJE SUNCOKRETA NA
POLJOPRIVREDNOM GAZDINSTVU U OPŠTINI ZRENJANIN
Diplomski rad
Student: Armin Lacko
Mentor: Prof. dr Todor Marković
Novi Sad, 2021.
3
1. UVOD
Poljoprivreda kao delatnost nastaje veoma rano i to na samom početku ljudskog razvoja. Začeci
razvoja poljoprivredne delatnosti vezuju se za kultivisanje određenih biljaka i pripitomljavanje
životinja. U Srbiji poljoprivreda predstavlja jednu od ključnih privrednih delatnosti. Srbija
raspolaže sa oko 5.092.000 hektara poljoprivrednog zemljišta (0,68 hektara po stanovniku) od
čega je 4.218.000 hektara obradivo poljoprivredno zemljište (0,56 hektara po stanovniku) što je
iznad evropskog standarada. Oko 70% ukupne teritorije Srbije čini poljoprivredno zemljište, dok
je 30% pod šumama. U strukturi poljoprivredne proizvodnje dominiraju ratarski usevi, pre svega
žitarice i uljarice. Pored soje i uljane repice, suncokret je jedna od najznačajnih uljarica u našoj
zemlji.
Suncokret spada u jednogodišnje jare biljke iz porodice glavočika. Koren mu je čupav i vlaknast,
a sastavljen od mnoštva malih korenčića i može prodreti i do 3 metra u dubinu. Zbog specifičnog
korena i njegove sposobnosti da upija vodu i štetne materije, on se često koristi za isušivanje
močvarnog tla i čišćenje zagađenog zemljišta. Suncokret je heliotropna biljka koja se okreće
prema suncu, ali samo u periodu do početka cvetanja. Ovaj usev potiče iz Latinske Amerike
(Perua i Meksika). Postoje podaci da se on uzgajao pre tri hiljade godina od strane
severnoameričkih Indijanaca, koji su mleli suncokretove semenke u brašno i dodavali u hleb, ali i
pravili ulje od suncokreta. Početkom XVI veka španski misionari preneli su ga iz Amerike u
Evropu i već u XVII veku njegovo uzgajanje se proširilo na čitav kontinent. Masovna
proizvodnja suncokreta počela je u XVIII veku i to najpre u Nemačkoj i Rusiji, a zatim se širi
prema zapadu Evrope i prema Sredozemlju [15].
Postoje dva osnovna razloga zbog kojih se proizvodi suncokret. Sa jedne strane, tu je
proizvodnja ulja koja je u prvom planu, kao i mnoštvo korisnih sporednih proizvoda
(suncokretova pogača, sačma itd.). Sa druge strane, za ishranu stoke se koriste specijalno
namenjene proteinske forme, i to kao čitave glave, silirane cele biljke ili u kombinaciji sa
kukuruzom. Među uljanim biljkama suncokret zauzima jedno od najvažnijih mesta u svetskim
razmerama, odnosno predstavlja jednu od tri najvažnije uljarice u svetu. Njegovo seme
suncokreta sadrži 35-50% sirovog ulja (zavisno od sorte i uslova gajenja), a u samom jezgru
sadržaj ulja kreće se i do 60%, sirovih proteina 16-20% i ljuske 24-30%. Značajno je istaći da se
protein koriste u proizvodnji hleba, keksa, testenine, industrijskih kolača i drugih skrobnih
5
2. ZADATAK I CILJ RADA
Istraživanje u ovom diplomskom radu je u prvom delu usmereno na sagledavanje osnovnih
karakteristika i tehnologije proizvodnje suncokreta, a u drugom delu na ekonomsku analizu
proizvodnje ovog useva u periodu od 2017. do 2020. godine.
Cilj istraživanja bio je utvrđivanje trenutnog stanja u proizvodnji suncokreta u Srbiji, kao i
praćenje troškova, radi utvrđivanja određenih indikatora ekonomske efektivnosti (vrednost
proizvodnje, marža pokrića i dobit) i ekonomske efikasnosti (produktivnost, ekonomičnost i
rentabilnost).
