UTICAJ DRUŠTVENE SREDINE NA SOCIJALIZACIJU DECE
Osnovni cilj socijalizacije je afirmacija dečje ličnosti. Razvoj individualnosti svakog deteta treba
da se obavlja putem njegove integracije u spletove socijalnih odnosa kakvi nastaju u dečjoj
zajednici, u kojoj se polazi od činjenice da među decom postoje razlike( u ukusima, mišljenjima,
stavovima, sposobnostima, načinima izražavanja itd.)
Socijalizacija je jedan zbirni pojam koji obuhvata sistem normi i pravila ponašanja koje društvo
prenosi svojim članovima. U svakom društvu pojedinac mora steći svest o postojećim
društvenim strukturama, o usvojenim oblicima međusobnih odnosa unutar tih društvenih
struktura i o onim obrascima ponašanja koji su potpuno prihvatljivi za društvo u celini.
Društvena aktivnost čovek aje osnov socijalizacije. Čovek nije pasivni objekt i kreatura
socijalizacije na koga kultura utiskuje svoj pečat. On se ne javlja samo kao produkt društvenih
odnosa, već kao njihov stvaralac, aktivni učesnik. Institucije poput porodice, grupe vršnjaka,
škole, radnog mesta, radija, tv-a postaju sredstva preko kojih društvo oblikuje želje, motive,
vrednosti svojih članova.
UTICAJ DRUŠTVENE SREDINE NA SOCIJALIZACIJU DECE SA POSEBNIM
OSVRTOM NA DECU SKLONU DEVIJANTNOM PONAŠANJU
1.2. DEFINISANJE OSNOVNIH POJMOVA
Pod pojmom društvena sredina podrazumevamo određeni društveni skup uverenja vrednosti i
pogleda koji su, u većoj ili manjoj meri, zajednički svim njegovim članovima. Društvo razvija
jedan kodeks socijalnih orijentacija koje su u funkciji osmišljavanja i pružanja osećaja
stabilnosti, koji može proisteći iz istovetnih iskustava.
Socijalizacija je termin kojim se često u novijoj psihijatrijskoj i pedagoško- psihološkoj literaturi
označava proces izgrađivanja čovekove ličnosti. Pod socijalizacijom se podrazumevaju svi
uticaji društva i njihovih jedinica( skupina, institucija) na pojedinca kojima se on priprema na
preuzimanje svih društvenih uloga koje mu pripadaju i kojima on stvara svoju ličnost, razvija
svoj individualitet.
U svakodnevnom jeziku devijantnost znači skretanje sa prihvaćenog puta. Devijantno ponašanje
je je svako ljudsko ponašanje koje u znatnoj meri odstupa, odnosno krši društvene norme jedne
zajednice i izaziva društvene reakcije neodobravanja.
1.3. PORODICA I SOCIJALNO PONAŠANJE DECE
Prema savremenim teorijskim viđenjima, socijalizacija dece u porodici podrazumeva dvosmerni
proces: uticaj roditelja i drugih članova porodice na dete, ali i uticaj deteta na roditelje. To znači
da dete nije objekt koji pasivno prima uticaje određenih agensa socijalizacije, već kroz
interakciju sa drugima aktivno utiče na ishode vlastite socijalizacije. Akcenat je, dakle, na
procesima samoregulacije, odnosno sposobnosti deteta da utiče na sopstveno ponašanje, umesto
da reaguje mehanički na spoljašnje uticaje. Ključno pitanje koje se ovde postavlja jeste: kako
dete doživljava uticaje porodične sredine, s obzirom na činjenicu da isti uticaji nemaju isto
značenje za svako dete. Poznato je da porodični odnosi imaju različite uticaje na decu u
zavisnosti od toga kako su oni viđeni iz pespektive deteta. Doživljaj roditeljskih postupaka
prema detetu odražava se na to kako dete doživljava sebe, a to povratno utiče na kasnije
tumačenje njihovih postupaka. Dakle, reč je o „lancu“ međusobnih uticaja, važnost subjektivnog
tumačenja ponašanja roditelja prema detetu i činjenice da roditelji i dete iste postupke različito
doživljavaju. Ovim se otvara pitanje usaglašavanja zajedničkih značenja, što podrazumeva
ostvarivanje dijaloga između roditelja deteta u cilju međusobne spoznaje ličnih, odnosno
specifičih značenja sa kojima roditelj i dete stupaju u interakciju.
Roditelji, braća, sestre i ostali članovi porodice, za dete su uzor ljudskog društva i odnosa u
njemu. Svoja iskustva sa prvim osobama među kojima se našlo, njihove međusobne odnose i
postupke, dete u većoj ili manjoj mer generalizuje, tj. proširuje i na druge ljude.
Visoka povezanost između odnosa mladih sa roditeljima i sa vršnjacima znači da su mladi koji
imaju skladne odnose sa roditeljima obično i sa drugovima u dobrim odnosima , dok oni koji
imaju izvesnih problema u odnosu sa roditeljima češće dolaze u sukob i sa prijateljima.
Među osnovne zahteve koji treba da budu zadovoljeni u odnosu roditelja prema deci jeste ljubav
bez koje nema skladnog razvoja mladih i njihove socijalizacije. Odnos roditelja prema deci jedan
je najrasprostranjenijih faktora uticaja na razvoj i formiranje mlade ličnosti.Od kvaliteta tih
odnosa, od mnjihove moralno- društvene vrednosti i vaspitne opravdanosti u velikoj meri tavisi
vaspitanost dece. Deformacije u odnosu roditelja pema deci imaju negativan uticaj na psihički
život, mentalno zdravlje i ponašanje dece. Uticaj porodice je nezamenljiv, ona ostvaruje
permanentniji i dugotrajniji uticaj od svih ostalih društvenih faktora i najprisutniji je učesnik u
celokupnom procesu oblikovanja mlade ličnosti i usmeravanja njenog ponašanja.
1.4. UTICAJ VRŠNJAKA NA SOCIJALNI RAZVOJ DECE
Koliko god su odrasli važni za određivanje granica dečjem ponašanju i stvaranje povoljne
atmosfere za razvoj socijalnih odnosa, prisustvo vršnjaka omogućava da se praktično uvežba i
usvoji pridžavanje ovih granica, a socijalni odnosi obogate i razviju.
Među različitim činiocima koji utiču na razvoj dece vršnjaci imaju značajnu ulogu, što je
naročito izraženo u periodu školovanja. A dečji razvoj nisu važne samo prve godine kada
roditelji, a naročito majka, imaju nesumnjivo presudni značaj, već i kanije godine u kojima su
deca i mladi izloženi različitim uticajima , uključujući i uticaj vršnjaka.
Za razliku od prvih godina života kada kada su deca pre svega usmerena ka članovima porodice,
već oko četvrte godine počinju da se interesuju za svoje vršnjake, da bi tokom školskog perioda
vršnjaci postali veoma značajni i uticajni.
Kada se govori o vršnjacima kao faktoru socjalizacije, najčešće se misli na decu i mlade
približno istog hronološkog uzrasta koji imaju zajednička interesovanja, sličan način života i koji
vrše određene uticaje jedni na druge. Ovaj termin se koristi u vrlo širokom značenju tako što
obuhvata određene uzrasne kategorije mladih čiji pripadnici ne moraju biti u direktnom kontaktu
