Svetska trgovinska organizacija

UNIVERZITET CRNE GORE

PRAVNI FAKULTET U PODGORICI

DIPLOMSKI RAD

Tema:

Svjetska trgovinska organizacija

Student:

Mentor:

Podgorica, jun 2014

S A D R Ž A J

UVOD

1. OSNIVANJE, CILJEVI I FUNKCIJE SVJETSKE TRGOVIN

SKE ORGANIZACIJE

1.1.

Aktivnosti koje su prethodile stvaranju Svjetske trgovinske organizacije

1.2.

Značaj održavnih rundi pregovora

1.2.1.

Prva runda pregovora

1.2.2.

Druga runda pregovora

1.2.3.

Treća runda pregovora

1.2.4.

Četvrta runda pregovora

1.2.5.

Peta runda pregovora

1.2.6.

Šesta runda pregovora

1.2.7.

Sedma runda pregovora

1.2.8.

Nastanak WTO - Urugvajska runda pregovora

1.2.9.

Deveta runda pregovora

II FUNKCIJE, CILJEVI, NAČELA I STRUKTURA SVJETSKE TRGO
VINSKE ORGANIZACIJE ( WTO)

2.1.

Nastanak Svjetske trgovinske organizacije

2.2.

Funkcije Svjetske trgovinske organizacije

2.3.

Ciljevi i zadaci Svjetske trgovinske organizacije

2.4.

Opšta načela WTO

2.4.1.

Načelo nediskriminacije

2.4.2.

Načelo reciprociteta

2.4.3.

Načelo pristupa tržištu

2.4.4.

Načelo fer konkurencije

2.5.

Struktura Svjetske trgovinske organizacije

2.6.

Način odlučivanja u WTO

III SISTEM REGULISANJA SPOROVA U SVJETSKOJ TRGOVINSKOJ

ORGANIZACIJI

3.1.

Članstvo u WTO

3.2.

Prijem Crne Gore u Svjetsku trgovinsku organizaciju

UVOD

Svjetska trgovinska organizacija predstavlja najmlađu međunarodnu ekonomsku organiza
ciju koja egzistira nešto više od deset godina. Veoma je veliki njen značaj u pogledu
obavljanja međunarodne trgovine robom i uslugama. U tom kontekstu, ona promoviše
slobodnu svjetsku trgovinu, čime daje doprinos kako povećanim međunarodnim trgovin
skim tokovima, tako i stanovništvu i društvu u cjelini.
U radu će biti riječi o procesima njenog formiranja, načinu funkcionisanja, efektima
članstva, odnosima naše zemlje sa ovom institucijom, a biće date karakteristike i odnosi
sa GATT-om, kao prvim oblikom (pa dopuniti)
Imajući   u   vidu   da   se   procesi   globalizacije   u   svetskoj   privredi   intenziviraju   i   da
međunarodna trgovina predstavlja najznačajniju aktivnost svetske privrede, postavlja se
pitanje   uloge   i   značaja   Svetska   trgovinska   organizacija   kao   subjekta   međunarodnog
poslovnog prava u smislu ostvarivanja proklamovanih ciljeva organizacije u praksi. U
ekonomskom smislu, STO je bazirana na principu ekonomskog liberalizma, koji polazi
od pretpostavke da efikasna alokacija resursa doprinosi razvoju opšteg blagostanja.
U nastavku  je  struktura rada, podijeljena na pet poglavlja, o kojoj će biti više  riječi u
daljim izlaganjima.

OSNIVANJE, CILJEVI I FUNKCIJE SVJETSKE TRGOVIN

SKE ORGANIZACIJE

1.1.

Aktivnosti koje su prethodile stvaranju Svjetske trgovinske organizacije

Originalna ideja bilo je formiranje Međunarodne trgovinske organizacije (ITO)

kao treće institucije Bretton Woods-a (pored IMF i WB). Ona je zamišljenja kao specijali
zovana agencija UN koja bi se bavila međunarodnom ekonomskom saradnjom. U prego
vorima o osnivanju Međunarodne trgovinske organizacije, u periodu od 1946.-
1947.godine učestvovale su 23

zemlje i u tom periodu održani su brojni sastanci koji su

rezultirali dogovorima o

međusobnom smanjivanju carina, o unifikaciji carinskih postupa

ka i o uklanjanju

nekih drugih necarinskih prepreka trgovini.

Nakon toga, usvojena je Havanska povelja o formiranju ITO, međutim, ona nikad

nije stupila na snagu, jer je nije ratifikovao dovoljan broj država. Na kraju je, na Konfere
nciji UN za

trgovinu i zapošljavanje u Havani, usvojen i statut zamišljene

organizacije. U

tom smislu, dogovorena pravila i carinski postupci postali su Opšti sporazum o carinama
i trgovini – GATT

(General Agreement on tariffs and trade).

Za stupanje povelje (statuta)

na snagu, a time i za stvaranje Međunarodne trgovinske organizacije,

nedostajala je još

samo njena ratifikacija u 12 parlamenata zemalja učesnica

pregovora i za to je određen

rok od 18 mjeseci.

Na međunarodnoj konferenciji o trgovini i zaposlenosti, održanoj u Havani

(Kuba) 1948. godine, započeli su pregovori o trgovinskoj liberalizaciji (potpisan je Opšti
sporazum o carinama i trgovini –GATT) i potpisana je povelja o osnivanju Međunarodne
trgovinske organizaije –ITO- („Havanska povelja“). Protokol

privremenoj primjeni

GATT-a stupio je na snagu 1.januara 1948. godine.

Dakle,

tim potpisom, osam najvećih

zemalja obvezalo da će ga početi primjenjivati od 01. 01. 1948., a preostalih 15 zemalja
to je moralo učiniti nakon ratifikacije Sporazuma u nacionalnim parlamentima. Među
tim, povelja nije ratifikovana u kongresu SAD i parlamentima još nekih država, zbog
čega ITO nije osnovana. Tako je GATT ostao jedini sporazum koji je regulisao
međunarodnu trgovinsku politiku sve do 1994. kada je postignut dogovor o osnivanju
Svjetske trgovinske organizacije –STO (eng. WTO).

Inače, GATT je kreiran kao višestrani ugovor međunarodnog prava zaključen u

cilju liberalizacije svjetske trgovine. Osnovni razlog nastanka bio je

,,bitno smanjenje

carina i ostalih ograničenja i eliminacija povlastica na recipročnoj uzajamnoj

osnovi”.

Jedan od

najvažnijih razloga za pristupanje GATT-u, nakon neuspjelog pokušaja osniva

nja Međunarodne

trgovinske organizacije (ITO), bilo je sprečavanje ponavljanja velike

krize tridesetih godina XX

vijeka.

Bez Međunarodne trgovinske organizacije činilo se nemogućim i ostvarivanje

zacrtanih ciljeva novog svjetskog trgovinskog sistema. Isto tako, bez nje je dovedeno u
pitanje  i  djelovanje  već  osnovanih  organizacija  -  Međunarodnog  monetarnog  fonda  i
Međunaro dne banke za obnovu i razvoj, a onda i ukupni ciljevi zamišljenog svjetskog
privrednog sistema. Rješenje je pronađeno tako što je GATT, koji je, formalno pravno,
bio  samo  privremen  multilateralni  sporazum,  faktički  promovisan  u  trajni  sporazum  i,
istovremeno,  pretvoren  u  neku  vrstu  organizacije.  Do   osnivanja   Svetske   trgovinske
organizacije (World Trade Organisation - WTO) 1995. godine, ,,GATT je ostao jedini
multilateralni instrument koji reguliše međunarodnu trgovinu.

¨ GATT je međudržavni

ugovor koji reguliše oblast međudržavne trgovinske saradnje.

Formulisani su ciljevi

osnivanja GATT-a, a to su: podizanje životnog standarda, obezbjeđivanje pune zaposle
nosti, obezbjeđivanje rastućeg realnog dohotka i efektivne tražnje, povećanje upotrebe re
sursa, proširenje proizvodnje i razmjene dobara. Prema nekim autorima

u okviru GATT-

a nigdje nije pomenuto ostvarenje potpuno slobodne trgovine kao osnovni cilj.

dr Tomislav Popović, ¨

Svetska trgovinska organizacija

”, Institut ekonomskih nauka, Beograd, 1996,

strana 10.

mr Predrag Bjelić ,,

Svetska trgovinska organizacija

¨, IGP ¨Prometej¨, Beograd 2002, strana 12.

Bernard M. Hoekman & Michel M. Kostecki, ,,

The political economy of the world trading system-From

GATT to WTO

¨, Third Edition, April 2008, p.13.

koje je bilo očigledno da će stvaranje Evropske ekonomske zajednice - EEZ (European
Economic Community – EEC), a još više Zajedničke poljoprivredne politike, carina i
trgovinskih barijera u sektoru osjetljivih proizvoda, među kojima poljoprivredni proizvo
di, zauzeti dominantno mesto. Dakle i ova runda pregovora imala je za osnovnu temu
carine kao i sve prethodne runde, iako je u ovom slučaju, to pitanje posmatrano u svjetlu
stvaranja carinske unije evropskih zemalja.

Tabela broj 1- Multilateralni trgovinski pregovori 1947-1995

Godina

Broj učesnika

Oblast

1947. Ženeva

carine

1949. Anesi

carine

1951. Torki

carine

1956.Ženeva

carine

1960. Ženeva

1961. Dilon runda

carine

1963. Ženeva

1967. Kenedi runda

carine i antidamping

1973. Ženeva

1979. Tokijska runda

102

carine, necarinske mjere

i ,,sistemski sporazumi,,

1986. Ženeva

1993. Urugvajska runda

123

carine, necarinske mjere,

pravila, usluge, pravo

intelektualne svojine, rješavanja

sporova, tekstil, poljoprivreda,

osnivanje Svjetske trgovinske

organizacije

Izvor:

,,Svjetska trgovinska organizacija,, Institut ekonomskih nauka-Beograd, 1996, str.12

Dakle, osnovni tekst GATT-a je je ostajao uglavnom isti nakon održanih osam

rundi pregovora pod njegovim okriljem, (47 godina, koliko je postojao GATT), uz
dodavanje novih sporazuma u cilju daljeg snižavanja carina, što je činjeno kroz serije
multilateralnih trgovinskih pregovora, nazvanih trgovinske runde.

Svaka runda predstavljala je korak više u procesu ostvarivanja trgovinske

liberalizacije. Prednost pregovaranja u okviru rundi, bez obzira na njihovo dugogodišnje
trajanje, nalazi se u sveobuhvatnom (paket) pristupu trgovinskim pregovorima. Takav
pristup nudi i sveobuhvatna rješenja, dakle i sa ekonomskog, ali i političkog aspekta, što
je lakše za odbranu na nacionalnom nivou. Prednost ovakvog pregovaranja postojala je i