U V O D
I TEORIJA POSLOVNE EKONOMIJE KAO NAUKA
Teorija poslovne ekonomije kao specifična naučna disciplina izučava zakonitosti koje
se ispoljavaju u funkcionisanju preduzeća, uključujući njegovo osnivanje, tekuće
poslovanje i razvoj. Inače, predmet izučavanja svih ekonomskih
*
nauka jesu društvene
manifestacije privređivanja u najširem smislu. To su, u stvari, odnosi koji se
uspostavljaju među ljudima u procesu društvene reprodukcije.
Izučavajući pojave u procesu privređivanja sa aspekta društvenih odnosa,
ekonomske nauke svrstavaju se u sistem učenja o društvu. Zato one predstavljaju jedan
od podsistema u sistemu društvenih nauka. Iz toga proističe i specifičnost ciljeva i
metoda na kojima se ekonomske nauke zasnivaju izučavajući ekonomsku stvarnost.
1. DEFINISANJE TEORIJE POSLOVNE EKONOMIJE
Teorija poslovne ekonomije kao specifična ekonomska nauka izučava konkretnu
ekonomsku stvarnost, kao i zakonitosti koje vladaju u datom segmentu društvenog
života. Tako, dok makroekonomika izučava opšte zakone po kojima se proizvode,
razmjenjuju i raspodjeljuju materijalna dobra radi zadovoljavanja društvenih potreba,
otkrivajući zakonitosti zajedničke svim sistemima društvene reprodukcije, teorija
poslovne ekonomije bavi se problematikom ispoljavanja produkcionih odnosa na nivou
određenih organizacionih sistema koji se javljaju u obliku osnovnih ekonomskih
subjekata – preduzeća/poduzeća. Na osnovu ovakve podjele nastao je sistem posebnih
ekonomskih nauka koji obuhvata:
ekonomiku date države
1
ekonomiku industrije
2
ekonomiku preduzeća
3
.
2. TEORIJA POSLOVNE EKONOMIJE U SISTEMU
EKONOMSKIH NAUKA
Ekonomske nauke kao element sistema društvenih nauka izučavaju ekonomsku
sferu društvenog života. Razvijajući se na zajedničkim osnovama - učenjima političke
ekonomije - one čine posebnu skupinu društvenih nauka.
Nastanak i razvoj ekonomskih nauka u skladu je sa ukupnim kretanjima u ekonomskoj oblasti
društvenog života. Kako se društvo, posmatrano dijalektički, razvijalo u
*
Pojam ekonomija potiče od grčke složenice koja se sastoji od reči oikos = kuća
(domaćinstvo) i
nomos = zakon. To se može objasniti kao zakonitost vođenja domaćinstva odnosno
privređivanja.
(Videti: S.Kukoleča, Organizaciono-poslovni leksikon, "Rad", Beograd, 1986).
1
ili bilo koje druge društveno-političke zajednice.
2
kao i ostalih privrednih djelatnosti (poljoprivrede, trgovine, i sl.) i drugih segmenata
društvene reprodukcije (energetike, sirovina i sl.), ili društvenih djelatnosti.
3
ili drugih oblika organizovanja privrednih i vanprivrednih subjekata. 2
pravcu jačanja materijalne osnove proizvodnje i usavršavanja proizvodnih odnosa,
narastale su i potrebe njegovog naučnog definisanja i usmjeravanja.
Na višem stepenu razvitka ekonomskog života dolazi do razlučivanja ekonomske
nauke na niz samostalnih naučnih disciplina, koje su usmjerene na izučavanje posebnih
problema u ovom segmentu društva. Na taj način, bazna ekonomska nauka - politička
ekonomija - usmjerena je na izučavanje zakona razvitka društvenih proizvodnih snaga,
zatim načina proizvodnje i produkcionih odnosa koji nastaju i smjenjuju se u zavisnosti
od razvoja proizvodnih snaga.
Drugi dio ekonomske nauke razvijao se u pravcu izučavanja djelovanja ekonomskih
zakonitosti u konkretnoj ekonomskoj stvarnosti posmatranoj u određenoj vremenskoj
dimenziji, ili po pojedinim djelatnostima društvene reprodukcije. U tom pravcu razvijala
se ekonomika kao posebna oblast ekonomskih nauka.
Izučavajući konkretnu ekonomsku stvarnost na osnovama učenja političke ekonomije,
ekonomika se dalje raščlanjuje na posebne naučne discipline. Ova klasifikacija se,
uglavnom, zasniva na specifičnom predmetu, cilju i metodu izučavanja tih pojedinih
nauka.
Pojedine oblasti ekonomike razvijaju se u pravcu izučavanja konkretne ekonomske
stvarnosti jedne društvene zajednice u datom periodu. Drugi dijelovi ove discipline izu-
čavaju samo određene oblasti ekonomske stvarnosti, dok se treća grupa ovih disciplina
razvija u pravcu izučavanja ekonomske stvarnosti u okviru privrednih subjekata kao njenih
osnovnih nosilaca.
Obimnost i složenost ekonomskog života društva uslovljava i potrebu daljnje specijalizacije
ekonomike, kao i razvoj njenih komplementarnih disciplina. U tom smislu,
ekonomika se raščlanjuje na ekonomike pojedinih privrednih djelatnosti (ekonomiku
industrije, ekonomiku poljoprivrede, ekonomiku unutrašnje trgovine, ekonomiku turizma i
sl.). Isto tako, sistem ekonomskih nauka upotpunjuje se sve većim brojem posebnih naučnih
disciplina, kao što su ekonomska istorija, ekonomska geografija i privredna statistika, zatim
nauka o finansijama sa nizom svojih grana, kao i teorije računovodstva i sl.
Ovako posmatrajući mjesto ekonomike u sistemu ekonomskih nauka, dolazi se do
zaključka da je to nauka koja se razvija na temeljima političke ekonomije, a da se ona
dalje grana na ekonomike pojedinih privrednih djelatnosti i ekonomike privrednih
subjekata. Međutim, s obzirom na sveobuhvatnost, međusobnu uslovljenost i isprepletenost
pojava u ekonomskoj sferi društvenog života, ekonomske nauke koje tu oblast
izučavaju čine jedinstven sistem učenja.
