JU Gimnazija „Petar Kočić“
Dositeja Obradovića 6
Novi Grad
Maturski rad
Očuvanje životne sredine, uslov opstanka života na Zemlji
Mentor:
Učenik:
Nikolina Vuković
Ivana Blanuša
Novi Grad, maj 2016.
Očuvanje životne sredine, uslov opstanka života na Zemlji
1
UVOD
Životna sredina predstavlja naseljeni dio Zemljinog prostora u kome živa bića mogu da opstanu.
Ona podrazumjeva kompleks svih uticaja van određenog organizma, koji dolaze, kako od nežive
prirode, odnosno fizičko-hemijskih uslova sredine, tako i od drugih živih bića, te zajedno djeluju
na dati organizam, na onom mjestu na kome živi. Pojam zagađivanja životne sredine pod
uticajem društvene djelatnosti, sredina u kojoj čovjek živi sve se više mijenja, gubeći svoj
primarni izgled i svojstva. Svaka izmjena životne sredine, koja se nepovoljno odražava na ljudski
život i pozitivne ljudske i društvene aktivnosti smatra se zagađenjem (obično se pod tim
podrazumjeva unošenje hemijskih supstanci, bioloških materija ili mikroorganizama u određenu
sredinu). Koje ljudske djelatnosti negativno utiču na životnu sredinu i ljudsko zdravlje? Sve
ljudske djelatnosti u manjoj ili većoj mjeri utiču na životnu sredinu. Djelatnosti koje mogu
negativno, pa samim tim i neprihvatljivo uticati na životnu sredinu su: energetika (uključujući
nuklearnu energiju), industrija, saobraćaj, poljoprivreda, urbani razvoj, turizam i rekreacija,
domaćinstva, šumarstvo, ribolov i akvakultura. Ove djelatnosti stvaraju pritiske koji mogu da
budu stresni za životnu sredinu (ispuštanje zagađenja u vazduh i vodu, otpad, buka, radijacija,
hemikalije i prirodne i tehnološke opasnosti). Utvrđivanje djelatnosti koje uzrokuju najveće
zagađenje može biti izazovan zadatak – ponekad je teško sa potpunom sigurnošću povezati
određenu djelatnost i konkretni problem životne sredine zato što su međusobne veze ljudskih
djelatnosti i promjena životne sredine veoma složene (primjer – razvoj turizma uzrokuje razvoj
saobraćaja, a to izaziva povećanje emisije CO , što vodi globalnom zagrijavanju koje utiče na
poljoprivrednu proizvodnju).
2
GLOBALNI PROBLEMI U VEZI SA ŽIVOTNOM SREDINOM
Promjena klime
Zašto promjena klime treba da nas brine?
Zato što predstavlja ozbiljnu potencijalnu prijetnju prirodnoj sredini. Zasnovana je na
takozvanom „efektu staklene bašte“ („green-house effect“) koji može da se definiše na sljedeći
način: u atmosferi postoje gasovi koji su „radioaktivno aktivni“, a ipak neophodni za život jer
zarobljavaju toplotu u nižim slojevima atmosfere i stvaraju mnogo topliju sredinu nego što bi
inače bila (temperatura zemljine površine, bez prisustva ovih gasova, bila bi za oko 33 °C niža
nego što je sada). „Staklena bašta“ funkcioniše po vrlo sličnom sistemu zadržavanja toplote.
Međutim, povećana koncentracija gasova „staklene bašte“ – GHG gasova: ugljen-dioksida
(CO ), metana 2 (CH ), azotnog oksida (N O), halogenizovanih gasova, ozona (O ) i vodene pare
u atmosferi zemlje 4 2 3 dovodi do stvaranja neke vrste svoda koji spriječava, što ne bi trebalo,
da se dodatno ultracrveno zračenje gubi u svemiru. Prema tome, veliki dio ove energije se vraća
na zemlju i uzrokuje dodatno zagrijavanje površine naše planete.
Slika: Efekat staklene bašte
4
Bolje upravljanje prirodnim đubrivom.
Rijeđe odlaganje na deponije (uglavnom biorazgradivog otpada) prevencijom stvaranja
otpada i povećanim recikliranjem
Korišćenje gasa sa deponija kao energetskog izvora.
Manje korišćenje vještačkih đubriva.
Okvirna konvencija Ujedinjenih nacija (UN) o promjeni klime (UNFCCC)
usvojena je na
Konferenciji UN o razvoju i životnoj sredini 1992. godine u Rio de Žaneiro, a stupila je na snagu
21. marta 1994. godine. Do sada je 188 država i EU, kao ekonomska integracija, ratifikovalo
Konvenciju. Osnovni cilj Konvencije je da se smanje antropogene emisije gasova sa efektom
staklene bašte (da se vrši njihova kontrola), kako bi se zaustavilo dalje zagrijavanje atmosfere sa
posljedicama globalnih promjena klime i podizanja nivoa svjetskog mora.
Kjoto protokol
Donesen je 1997. godine u Kjotu, a stupio na snagu 2005. godine. Njime su određene konkretne
obaveze država članica Konvencije u pogledu ograničenja emisija tzv. gasova staklene bašte.
Predviđeno je da se ukupne emisije gasova staklene bašte razvijenih zemalja do 2012. godine
smanje u prosjeku za najmanje 5% u odnosu na nivoe iz 1990. godine.
SMANJENJE OZONSKOG OMOTAČA U STRATOSFERI („dobar ozon“)
Koji su uzroci oštećenja ozonskog omotača?
Oštećenje ozonskog omotača u stratosferi može da bude prouzrokovano antropogenim i
prirodnim izvorima (koji tome doprinose samo u maloj mjeri ili indirektno).
Antropogeni izvori: emisije halogenizovanih gasova koji imaju široku primjenu u
rashlađivačima frižidera i klima uređaja, aerosol raspršivačima, sredstvima za stvaranje
pjene i sredstvima za čišćenje, aparatima za gašenje požara; emisije gasova iz avionskih
motora, emisije azotnih oksida, ugljen monoksida, ugljen dioksida, sumpor dioksida.
