1.Mjesto I uloga socijalne ekologije u oblasti ekoloških nauka I u društvu u cjelini
Socijalna ekologija smatra kako zaštitu prirode nije moguće postići pojedinačnim
akcijama ili
etičkim konzumerizmom
nego stvaranjem novih društvenih struktura koje će
uzimati u obzir odnos ljudi i prirode. Socijalna ekologija smatra, stoga, da borba za zaštitu
okoline neće biti efikasna dok društva ne uspiju riješiti svoje ekonomske, etničke, kulturne,
rodne i druge sukobe.
ekološki
problemi u današnjem svijetu posljedica problema unutar ljudskih društava, posebno
kada je riječ o društvima temeljenim na
hijerarhijskim
političkim i društvenim sistemima. Ta
društva promiču prihvaćanje natjecateljske filozofija u kojoj je smrt jedina alternativa
ekonomskom rastu, a rast se ne može postići drukčije nego na račun složene ravnoteže između
prirode i čovjeka.
Socijalna ekologija nalazi svoje ishodište i »pripremu« u različitim sociološkim disciplinama
kao što su industrijska sociologija i sociologija rada, sociologija slobodnog vremena,
sociologija porodice itd.
Posebno treba naglasiti problematiku odnosa između društvene organizacije rada i stila života
koji upečatljivo ukazuje na novo područje i nove probleme i promjene vezane uz definiranje
ljudskih potreba, vrijednosti i čovjekovih predodžbi o vodećim idealima i budućnosti (Isto,
str. 311
Nameće se zaključak da (socijalna) ekologija nije samo niti prije svega prirodna znanost
kakvu obično smatramo pod pojmom ekologije kao klasične znanosti koja ima svoje metode i
predmet, a uvažava »objektivne« zakonitosti u prirodi koje otkriva i tumači, ali, isto tako, nije
niti uska sociološka disciplina
Ovdje se radi o složenom predmetu koji, s jedne strane, čini priroda (primarna priroda) sa
svojim zakonitostima, a s druge strane čovjekovo djelovanje (s vrijednostima i ciljnjim
opredjeljenjima), tj. radi se o »kultiviranoj prirodi«, »sekundarnoj prirodi« ili, drugačije
rečeno, o socijalno konstituiranoj prirodi, o prirodi koja se sve teže sama reproducira ili se
mora reproducirati (uz pomoć čovjeka) da bi se uopće održala kao takva, odnosno da bi se i
sam čovjek i njegova socijalna zajednica održala (
Osnovna uloga socijalne ekologije u oblasti ekoloških nauka, je podizanje ekološke svijesti
kod grupa i pojedinca. Mjesto socijalnoj ekologiji nije mjesto samo u naukama koje su usko
vezane za zaštitu životne sredine, nego i sve druge oblasti života , kao što su tehnika,
ekonomija, pravo, sport, umjetnost i druge.
2. Pozicija čovječanstva sa aspekta pojave ekoloških kriza i ekoloških katastrofa, te
moguči uspješni oblici prevencije istih.
Pozicija čovječanstva sa aspekta pojave ekoloških kriza, i ekoloških katastrofa, te mogući
uspješni oblici prevencije istih
Jedino čovek koji više nije neprijatelj drugom čoveku može prestati da bude neprijatelj
prirode, kao što se neprijateljstvo prema prirodi u suštini uvek pojavljuje kao neprijateljstvo
prema čoveku“[1]. Mudre reči istaknutog jugloslovenskog političara Edvarda Kardelja su
odličan pokazatelj pokušaja marksističkih mislilaca da pomire čoveka i prirodu. Ekološka
kriza koje smo već uveliko svesni nije nova pojava, još od 19. veka istraživački napori poput
Engelsovog dela
Položaj radničke klase u Engleskoj
ukazivali su na poražavajuće posledice
kapitalističke proizvodnje i njenog uticaja na širu populaciju. U čemu se tadašnji radovi i
proučavanja ekološke krize razlikuju od današnjih? U tadašnje vreme ekološke posledice
proizvodnje i zagađenja ugrožavali su jednu klasu i to radničku, u novije vreme, posebno
veoma uticajnim radom Rimskog Kluba pod nazivom „Granice Rasta“.
Zemlja ne može da izdrži konstantno razaranje prouzrokovano sve većom i većom
proizvodnjom, kapitalizam ekonomskog rasta koji je čoveku u teoriji trebalo da obezbedi
izobilje stvara više potreba nego što uspeva da zadovolji.
Uzroci ekološke krize
Svaka proizvodnje je i razaranje“ francusko-austrijski društveni filozof Andre Gorc. (Gorc
1982: 50). Vreme je da se suočimo sa ovom istinom od koje smo toliko dugo bežali. Priroda
je sama po sebi opasna po čoveka, ona nije tu da bi čovek od nje živeo bezbedno i sigurno kao
što malo dete živi od majke. Iz tog razloga čovekove proizvodne delatnosti vrše uticaj na
prirodu kako bi je prilagodile potrebama čoveka. Naravno priroda se ponovo obnavlja, trava i
drveće ponovo rastu, ali ovo obnavljanje ima svoje granice, čovekove proizvodne delatnosti
svakim danom sve više menjaju površinu zemlje i remete prirodnu ravnotežu.
Prema Gorcu svaka čovekova kultura menja sredinu u kojoj živi, iz tog razloga ekologija
postavlja dva osnovna pitanja:
1.
Da li transferi koje ljudska aktivnost nameće prirodi štede neobnovljive resurse?
2.
Da li razarajući efekti proizvodnje prevazilaze produktivne, i to zbog sve šire
zasnovanosti proizvodnje na prirodnim izvorima koji se ne mogu obnavljati (Gorc 1982: 21)?
Imamo nekoliko vrsta krize
.
Kriza nadakumulacije
. Kapital uvek teži da se uveća, to je njegova nepromenljiva logika, a u
razvijenom kapitalizmu to se dešava zamenom radnika mašinama. Kao što znamo mašina je
ništa drugo do nagomilani rad koji je mrtav ali ima sposobnost da se koristi i u odsustvu
radnika. Kriza nastaje onog momenta kada profitna stopa počinje da pada, pošto se korišćenje
mašina ne može učiniti rentabilnim one se ne mogu ni obnavljati.
Kriza reprodukcije.
„Shodno dogmi liberalne (ili neoliberalne) ekonomije, porast cene neke
robe, izazvan njenom retkošću, dovodi do porasta proizvodnje tog retkog dobra, i to zbog toga
što raste rentabilnost te proizvodnje.
Oblici prevencije
Društvena proizovodnja u ovakvom društvu bila bi obavljana tako da se proizvode samo ona
dobra koja može posedovati svako, pretrpavanje gomilama beskorisne robe je apsolutno
beskorisno, možemo biti srećni bez tolikog izobilja, u društvu u kome nema privilegija nema
ni siromašnih (Gorc 1982: 72).
Roba koja bi se društveno proizvodila bila bi pored opšte dostupnosti takođe pravljena da
bude što trajnija. Odavno živimo u dobu u kome je tehnologija razvijena do te mere da
možemo praviti odeću i obuću koji mogu trajati godinama i mašine koje svoje poslove mogu
obavljati čitav vek. U novom društvu neće biti potrebe za domaćinstva da kupuju svoje
sopstvene mašine za pranje veša, sudova i sl., postojale bi u svakoj stambenoj zgradi sale za
obavljanje ovih poslova sa tim mašinama. Nema potrebe da svako domaćinstvo poseduje ove
mašine i bespotrebno troši energiju. Ovo isto važi i za transport, svakodnevno smo svesni
ogromnih gužvi na putevima i zagađenja koje automobili prouzrokuju, za ovim nema potrebe.
